Thiên Long Bát Bộ là một trong những tác phẩm được yêu thích nhất của Kim Dung - Ảnh: BAIDU
Với nhiều độc giả miền Nam, bộ tiểu thuyết nổi tiếng này của Kim Dung từng được chia làm 2 phần: với tên gọi Thiên Long Bát Bộ cho phần 1, và Lục Mạch Thần Kiếm nối tiếp.
Vì sao Kim Dung đặt tên Thiên Long Bát Bộ?
Trong bản dịch của Hàn Giang Nhạn, tác phẩm bao gồm Thiên Long Bát Bộ gồm 34 hồi, ghi NXB Trung Thành, năm 1964; và Lục Mạch Thần Kiếm gồm 160 hồi, cũng của Trung Thành, năm 1972.
Một chi tiết thú vị của bản dịch giai đoạn này là tên nhân vật Vương Ngữ Yên, chính xác lại là Vương Ngọc Yến, và bị tác giả nhận xét là "văn danh bất như kiến diện" (tên không được đẹp như người).
Sang giai đoạn xuất bản có bản quyền sau này, nhan đề thống nhất Thiên Long Bát Bộ hiện diện xuyên suốt từ năm 2001 đến nay. Từ đó tạo nên cuộc tranh luận về tên truyện.
Ở phần “Thích danh” - giải thích tên gọi - do chính Kim Dung viết, ông từng đưa ra giải thích sơ về tên truyện.
Cố tiểu thuyết gia Hong Kong xác định đây là thuật ngữ trong kinh Phật, "Bát bộ" ở đây là 8 loại thần chúng hữu tình, phi nhân (không phải người), do Thiên và Long đứng đầu, thường được gọi là "Thiên Long Bát Bộ", hoặc "Bát bộ chúng".
8 nhân vật được xem là trung tâm của Thiên Long Bát Bộ - Ảnh: BAIDU - H.Đ
Nguồn kinh điển được Kim Dung trích dẫn từ Diệu pháp liên hoa kinh, phẩm Đề-bà-đạt-đa thứ mười hai. Bản Hán văn trong hệ thống CBETA, thuộc Đại chính tân tu Đại tạng kinh, tập 9, kinh số 262, quyển 4, ghi cảnh đại chúng từ xa chứng kiến long nữ thành Phật, trong số đó có "bát bộ chúng".
8 chủng loài bao gồm Thiên, Long, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu-la, Khẩn-na-la và Ma-hầu-la-già (tên phiên âm tiếng Phạn). Tức là thiên thần, long thần, quỷ thần, thần âm nhạc, thần chúng hiếu chiến, chim thần cánh vàng, thần ca múa và đại mãng thần. Trong truyền thống Phật giáo, họ thường được nhắc đến như những thần chúng hộ pháp.
Phật Quang đại từ điển giải thích Thiên và Long là hai chúng đứng đầu, nên nêu tên để đại diện toàn thể. Bởi vậy, “Thiên Long Bát Bộ” đã bao gồm Thiên và Long trong tám nhóm, không phải hai nhóm cộng thêm tám nhóm khác.
Ở bản tân tu, Kim Dung bổ sung ý nghĩa vô thường, quan niệm về tham - sân - si thể hiện qua các nhân vật quan trọng của Thiên Long Bát Bộ, từ đó tạo nên một thế giới võ hiệp có chiều sâu theo màu sắc Phật giáo.
Theo khảo cứu của học giả Lâm Bảo Thuần, Kim Dung ban đầu còn có dự định viết thành 8 bộ truyện khác nhau, nhưng rồi từ bỏ và gộp tất cả lại thành một.
8 nhân vật nào?
Từ đó tạo nên một cuộc tranh luận khác, 8 loài thần chúng "Thiên Long Bát Bộ" nhắc đến, tương ứng với các nhân vật nào trong truyện?
Kim Dung chưa từng đưa ra giải thích chi tiết về điều này, từ đó tạo nên cuộc tranh luận thú vị của cộng đồng hâm mộ và cả các học giả. Nhiều nhà nghiên cứu văn học nổi tiếng của đại lục như Nghê Khuông, Trần Mặc, Trần Thế Tương từng tham gia cuộc tranh luận này.
Nhiều ý kiến được đưa ra, nhưng hầu hết đều thống nhất rằng Thiên và Long tương ứng với 2 nhân vật chính: Tiêu Phong, Đoàn Dự.
Trong diễn giải của kinh Phật về "Thiên", quan niệm rằng "Thiên nhân cũng chịu vô thường", tuy hùng mạnh nhưng không thoát khỏi vòng sinh tử. Quan niệm này tương ứng với số phận của nhân vật chính Tiêu Phong, cuối cùng xả thân hy sinh vì đại cục.
Kim Dung và Thiên Long Bát Bộ - Ảnh: BAIDU
Ẩn dụ hình ảnh của Đoàn Dự, càng dễ hiểu hơn, khi "Long" vốn là biểu trưng cho hoàng đế ở nhân gian.
Kế đến là hình tượng A-tu-la, được mô tả là có sức mạnh nhưng mang tâm đố kỵ, thường có xu hướng đối đầu với chư thiên, gần phù hợp với nhân vật Mộ Dung Phục - người mang tham vọng phục quốc, nhưng rốt cuộc không thể sánh được với Tiêu Phong và Đoàn Dự cả về tài năng lẫn địa vị.
Chưa kể A-tu-la nữ được mô tả là rất xinh đẹp, tương ứng với Vương Ngữ Yên, người có liên hệ chặt chẽ cùng Mộ Dung Phục.
Hình tượng Ca-lâu-la cũng được đánh giá là phù hợp với nhân vật Cưu Ma Trí. Trong Kinh Trường A-hàm, Ca-lâu-la được miêu tả thường bắt rồng nhỏ để ăn, tương ứng với việc Cưu Ma Trí luôn đuổi theo Đoàn Dự.
Phật thuyết Quán Phật tam-muội hải kinh còn ghi nhận chi tiết Ca-lâu-la vì ăn quá nhiều rồng nhỏ mà tích tụ độc tính trong người, dẫn họa sát thân. Kết cục của Cưu Ma Trí - bị tẩu hỏa nhập ma, đến nỗi mất sạch công lực vào cuối truyện cũng gần tương tự.
8 nhân vật tương ứng với hình tượng Thiên Long Bát Bộ - Đồ họa: HUY ĐĂNG
Tiếp đến là hình tượng Dạ xoa, các nhà nghiên cứu như Trần Mặc đồng tình cho rằng đây là hình tượng chung của nhóm Tứ đại ác nhân trong tiểu thuyết, với Đoàn Diên Khánh là trung tâm.
Nhiều kinh điển của nhà Phật ghi nhận Dạ Xoa vốn là loài hung ác, nhưng thân mang nỗi khổ, sau lại có nhiều vị quy y Phật pháp, cùng cứu giúp chúng sinh. Hình tượng này vừa có phần giống Cưu Ma Trí, nhưng nếu đã đặt Cưu Ma Trí là Ca-lâu-la, việc gắn Đoàn Diên Khánh với Dạ Xoa lại phù hợp hơn.
3 hình tượng cuối cùng tương ứng như sau, Càn-thát-bà là A Châu, Khẩn-na-la là A Tử và Ma-hầu-la-già là Hư Trúc, được nhận xét là thiếu chắc chắn như nhóm 5 nhân vật đầu tiên.
Trong đó, các nhà nghiên cứu nhận xét A Châu tương ứng với Càn-thát-bà vì mô tả về hương thơm, âm nhạc và việc giỏi biến hóa của chủng loài này. Càn-thát-bà còn được xem là nhạc thần của Đế Thích Thiên, gắn bó trực tiếp với Thiên.
Mối quan hệ giữa Khẩn-na-la và A Tử được đánh giá là yếu nhất. Sách Pháp hoa nghĩa sớ, quyển 1, giải thích Khẩn-na-la cùng Càn-thát-bà đều là nhạc thần, riêng Khẩn-na-la có một sừng.
Vì gắn với Càn-thát-bà, độc giả hầu hết đều suy luận ra Khẩn-na-la chính là A Tử, một khi xác định Càn-thát-bà là hình tượng của A Châu. Ngoài chi tiết này hầu như không còn đặc tính rõ rệt nào để suy luận.
Cuối cùng là đại mãng thần Ma-hầu-la-già, gắn với Hư Trúc. Kinh Thủ Lăng Nghiêm, quyển 6, phần Quán Thế Âm viết rằng khi Ma-hầu-la-già muốn thoát khỏi nhục thể, Bồ Tát hiện thân thuyết pháp giúp họ đạt được thành tựu.
Hành trình "thoát thai, hoán cốt" này được liên hệ với một Hư Trúc ngây ngốc, kém cỏi từng bước trở thành võ lâm cao thủ, hoàn toàn thay đổi số mệnh của mình. Đây cũng là một suy luận khá logic.
Một số giả thuyết khác còn gắn Ma-hầu-la-già với Du Thản Chi, nhưng quan điểm này trở nên bất hợp lý vì không còn hình tượng nào phù hợp với Hư Trúc, vốn có vai trò gần tương đương Tiêu Phong, Đoàn Dự trong tiểu thuyết.
Khoa học chứng minh Kim Dung không bịa về môn võ 'thất tình' của Dương QuáThế giới võ hiệp của Kim Dung dù đầy rẫy tính phóng tác và huyền hoặc về kung fu Trung Quốc, đôi lúc vẫn khiến người hâm mộ phải ngạc nhiên vì tính logic trong rất nhiều môn võ tưởng chừng chỉ xuất phát từ trí tưởng tượng nơi ông.