Với niềm tha thiết và lòng tự trọng của một người làm nghề tử tế, cô giáo Hà Minh Tâm không những trăn trở trước câu hỏi làm thế nào để thầy/trò không chán môn Ngữ văn? Làm thế nào để mỗi giờ giảng văn vừa đạt yêu cầu đọc-hiểu cho học sinh mà vẫn giữ được những cảm xúc tươi non, run rẩy của việc thưởng thức và tiếp nhận tác phẩm văn học ở học trò?... Chìa khóa để mở các câu hỏi đó, theo Hà Vinh Tâm là “Đánh thức mã gen văn học”.
Tác giả cuốn sách nhất quán ngay từ đầu cho rằng: “Mỗi con người là một mã gen văn học - chỉ cần được đánh thức” (tr.6). Cụ thể hơn, tác giả nhận định: “Chúng tôi cho rằng trong mỗi học sinh đều tiềm ẩn một “mã gen văn học” - một phức hợp của năng lực ngôn ngữ, trí tuệ cảm xúc, trí tưởng tượng và khát vọng hướng tới Chân-Thiện-Mỹ” (tr.241). Tôi cho rằng, một suy tư như thế là hợp lý. Rõ ràng trong tố chất và năng lực ở mỗi con người, tuy nhiều ít khác nhau, nhưng đều có sẵn những thứ gen đó. Bản thân họ sống trong những điều kiện xã hội và tự nhiên nào, trong một môi trường giáo dục ra sao, cái tông cái tạng của họ như thế nào..., tất thảy chi phối những thứ gen đó: Chúng được đánh thức hay không, có được nảy nở tươi tốt hay không mà thôi. Và đó chính là công việc của người giáo viên dạy Ngữ văn.
Không chỉ dừng lại tư cách một cô giáo dạy văn, Hà Vinh Tâm xuất hiện trong cuốn sách còn trong tư cách của một cây bút nghiên cứu, phê bình văn học. Tác giả tập trung vào hàng loạt các tác phẩm cổ kim Đông-Tây có mặt trong chương trình Ngữ văn phổ thông như là cách giải mã, đưa ra cách tiếp cận, gợi ý cách tổ chức dạy-học về chúng. Do khả năng khám phá tác phẩm, cũng do biết vận dụng một số phương pháp dạy-học hiện đại, nên trước mỗi tác phẩm tưởng như rất quen thuộc, tác giả vẫn có những điểm phát hiện độc sáng, thú vị.
Không dừng ở khung chương trình quen thuộc, tác giả cuốn sách còn nới rộng tầm nhìn vào một số tác giả, tác phẩm thuộc văn chương đương đại. Đó là trường hợp “Bước gió truyền kỳ” của Phan Hoàng, tạp văn Hà Nội của Nguyễn Ngọc Tiến, tiểu thuyết “Có một thời như thế” của Võ Minh, về tiểu thuyết “Mưa đỏ” của Chu Lai... Vẫn nhất quán tinh thần “đánh thức mã gen văn học” và “thể loại”, Hà Vinh Tâm đã thấu đáo trong việc khám phá và khẳng định các giá trị văn chương của các tác phẩm kể trên đối với nền văn chương đất nước.
Có một điều thật quý giá, bằng cảm quan và ý thức đối thoại, tác giả Hà Vinh Tâm đã tự ý thức về công việc mình đang làm: Để đánh thức mã gen văn học ở người khác, nhất là ở học trò của mình, người dạy phải có năng lực đánh thức mã gen văn học trong chính mình trước đã. Chính vì thế, cuốn sách “Đánh thức mã gen văn học từ góc nhìn thể loại” được xem như một song đề giàu ý nghĩa, có giá trị gợi mở và đối thoại.
VĂN GIÁ