Mái nhà cổ Hội An bị bạt, tôn xâm lấn

Những mái ngói âm dương hay những "khoảng thở" giếng trời trong kiến trúc nhà cổ Hội An đang bị bạt, mái tôn... xâm lấn, phá vỡ cảnh quan di sản.

Đô thị cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm 1999. Hiện toàn đô thị có hơn 1.000 nhà và di tích cổ, trong đó hơn 80% di tích thuộc sở hữu tư nhân và tập thể.

Trải qua thời gian và thiên tai lũ lụt, nhiều nhà cổ xuống cấp, trong đó phần mái ngói âm dương truyền thống Hội An khó tìm vật liệu thay thế, người dân đành dùng mái tôn, bạt che để chống dột.

Ông Võ Phùng, nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thể thao Hội An, khẳng định mái ngói âm dương là di sản gắn liền với giá trị di tích của phố cổ Hội An.

Tấm bạt che màu đen được chủ nhà cổ hàn khung treo, giữa những mái ngói nhà cổ màu đỏ.

Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An, cho biết với các mái hiên trong các sân giếng trời, đơn vị tạo điều kiện cho người dân làm mái nhẹ để che mưa, diện tích 0,8-1 m2. Tuy nhiên, với những diện tích giếng trời người dân che kín bạt hoặc làm khung gắn mái che là chưa đúng quy định.

Tấm bạt che màu đen được chủ nhà cổ hàn khung treo, giữa những mái ngói nhà cổ màu đỏ.

Trên đường Trần Phú nằm trong vùng lõi phố đi bộ, một ngôi nhà mặt tiền phải dùng mái tôn che chắn. Qua thời gian, những mái tôn đã mục.

Ông Ngọc cho biết theo quy định không được phép che bạt, lợp mái tôn trên mái ngói cổ. Việc một số nhà che bạt chỉ là giải pháp tạm thời do đợt mưa lớn gây dột nặng. Tuy nhiên, mái tôn trên nhiều nhà dân ở phố cổ đã xuống màu, cho thấy được thay thế từ lâu.

Trên đường Trần Phú nằm trong vùng lõi phố đi bộ, một ngôi nhà mặt tiền phải dùng mái tôn che chắn. Qua thời gian, những mái tôn đã mục.

Nhiều nhà dùng mái tôn, bạt diện tích lớn làm mất đi vẻ cổ kính của phố cổ. Nhìn từ trên cao, nhà mái nhà cổ xen lẫn bạt che hay những mái ngói loại mới thay thế dần ngói âm dương.

Một ngôi nhà bên cạnh quán cà phê số 92 Trần Phú đã thay thế ngói âm dương bằng mái tôn hoặc ngói loại mới. Bạt phủ mái ngói âm dương theo thời gian đã mục, trông nhếch nhác.

Một nhà cổ diện tích lớn, mới phải phát quang cây bụi mọc ngay trên mái ngói. Ngôi nhà này cũng che nhiều ô, dù ở khoảng sân giữa, làm mất đi vẻ cổ kính của không gian cổ.

"Giếng trời là khoảng thở và là nét kiến trúc đặc trưng mang ý nghĩa phong thủy, giúp lưu thông không khí trong nhà cổ. Việc tự ý lợp mái tôn, căng bạt hay dựng khung che kín giếng trời là dứt khoát không được vì làm nhếch nhác, phá vỡ không gian kiến trúc và gây mất mỹ quan đô thị khi nhìn từ trên cao", ông Võ Phùng nói.

Nhiều nhà có dấu hiệu cơi nới, dựng tạm bợ vách tôn, lợp mái tôn, thậm chí làm "chuồng cọp" giữa không gian phố cổ.

Ông Ngọc cho biết việc một số nhà dân lợp mái ngói mới thay thế cho mái ngói âm dương truyền thống là do ngói truyền thống ngày xưa phải nung bằng củi, nhưng hiện nay không còn lò nung củi nào hoạt động.

Đối với các công trình do Trung tâm trùng tu, đơn vị phải chủ động đặt hàng trước hoặc thu gom ngói cũ lưu trữ. Đối với nhà dân, do nguồn ngói truyền thống rất khó tìm nên chính quyền phải tạo điều kiện. Hiện tại người dân chủ yếu sử dụng ngói chất lượng từ Bình Định nhưng được nung bằng lò điện/công nghệ mới.

Nhiều nhà có dấu hiệu cơi nới, dựng tạm bợ vách tôn, lợp mái tôn, thậm chí làm "chuồng cọp" giữa không gian phố cổ.

Để chống bão, một số nhà lợp mái tôn trong khu phố cổ còn dùng nhiều vật dụng như gỗ, lốp xe để gia cố.

Nhiều tấm bạt cỡ lớn phủ kín ban công với nhiều màu sắc. Ông Phạm Phúc Ngọc cho biết lực lượng chuyên trách vẫn đi kiểm tra hằng ngày và sẽ yêu cầu các hộ dân tháo dỡ, sửa chữa lại.

Bên trong, nhiều viên ngói, cấu kiện mái và hệ thống rui mè đã hư hỏng nghiêm trọng. Cơ quan chức năng nhiều lần hỗ trợ người dân chằng néo mái bằng dây cáp, cột gỗ. Một số hộ phải căng bạt phía dưới để chống dột, song vẫn lo ngại ngói và các cấu kiện hư hỏng có thể rơi xuống, gây nguy hiểm bất cứ lúc nào.

Gian thờ ngôi nhà số 68 Trần Phú phải che kín bạt vì thường xuyên bị thấm dột từ mái ngói âm dương.

Ông Nguyễn Tấn Cường, Chủ tịch UBND phường Hội An, cho biết ủy ban phường và Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An đã họp bàn và có quy chế phối hợp để xử lý các vấn đề liên quan đến nhà cổ xuống cấp.

Gian thờ ngôi nhà số 68 Trần Phú phải che kín bạt vì thường xuyên bị thấm dột từ mái ngói âm dương.

Vỉa hè dành cho người đi bộ đang bị thu hẹp diện tích khi các hộ kinh doanh chống trụ để đỡ các mái che tạm.

Ngoài ra, nhiều tuyến vỉa hè cũng bị ảnh hưởng mỹ quan khi hàng quán dùng các bạt che di động.

Vỉa hè dành cho người đi bộ đang bị thu hẹp diện tích khi các hộ kinh doanh chống trụ để đỡ các mái che tạm.

Ngoài ra, nhiều tuyến vỉa hè cũng bị ảnh hưởng mỹ quan khi hàng quán dùng các bạt che di động.

Để che tạm hàng quán bày bán sát vỉa hè, nhiều nhà mặt tiền tự ý làm thêm các bạt che với nhiều màu sắc.

"Chúng tôi sẽ rà soát, yêu cầu các hộ dân tuân thủ đúng quy chế nhằm đảm bảo cảnh quan cho phố cổ", Chủ tịch UBND phường Hội An nói.

Để che tạm hàng quán bày bán sát vỉa hè, nhiều nhà mặt tiền tự ý làm thêm các bạt che với nhiều màu sắc.

"Chúng tôi sẽ rà soát, yêu cầu các hộ dân tuân thủ đúng quy chế nhằm đảm bảo cảnh quan cho phố cổ", Chủ tịch UBND phường Hội An nói.

Nguyễn Đông