Chàng trai khiếm thị ấy đang đưa trí tuệ nhân tạo (AI) và kỹ năng số đến với cộng đồng khiếm thị, giúp nhiều người đồng cảnh ngộ tự tin hơn trong học tập, công việc và cuộc sống.
Từ nhỏ, Quang đã bị khiếm thị một mắt, mắt còn lại là niềm hy vọng duy nhất, nhưng một tai nạn đã cướp đi ánh sáng cuối cùng ấy của em. Năm 7 tuổi, Quang vào học nội trú tại Trường phổ thông cơ sở Nguyễn Đình Chiểu, trường chuyên biệt dành cho học sinh khiếm thị.
Những ngày đầu, thế giới của cậu bé Quang được định vị bằng tiếng bước chân trên hành lang, giọng nói của thầy, cô giáo và sự giúp đỡ của những người chung quanh. Chính những năm tháng ấy đã dạy cho em cách sống tự lập. Quang mong muốn, những gì mình nhận được từ cộng đồng sau này sẽ được trao lại bằng một cách nào đó.
Niềm yêu thích máy móc, công nghệ đến với Quang từ sớm. Khi những phần mềm đọc màn hình như JAWS trên máy tính, TalkBack trên điện thoại xuất hiện, chàng trai trẻ nhận ra công nghệ có thể giúp người khiếm thị tiếp cận thế giới theo một cách khác.
Không thể nhìn màn hình, Quang học cách nghe. Những dòng chữ, thông tin, tài liệu trên thiết bị được chuyển thành giọng nói, giúp cậu tự học, giao tiếp và tiếp cận tri thức thuận lợi hơn. “Với người khiếm thị, công nghệ là cây cầu đưa chúng tôi đến gần hơn với tri thức và những cơ hội trong cuộc sống”, Quang chia sẻ.
Từ cây cầu công nghệ ấy, Quang bước vào đời sống bình thường như bao bạn trẻ khác. Cậu theo học ngành Ngôn ngữ Anh tại Trường đại học Hà Nội. Những năm theo học trên giảng đường đại học cũng là khoảng thời gian Quang tham gia nhiều hoạt động cộng đồng, tích lũy nhiều kỹ năng và hiểu hơn về những rào cản mà người khuyết tật đang gặp phải.
Tốt nghiệp đại học, Quang hoạt động tại Hội Người mù phường Ba Đình, và bắt đầu đưa những gì mình biết về công nghệ đến với những người đồng cảnh ngộ.
Một trong những việc Quang dành nhiều tâm sức là trang bị kỹ năng số và an toàn trên không gian mạng cho người khiếm thị. Năm 2023, dự án được triển khai tại địa phương, giúp các hội viên biết cách bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện những hình thức lừa đảo trực tuyến và chủ động hơn khi sử dụng internet, đây là kỹ năng thiết thực với người khiếm thị.
Không gian mạng mở ra nhiều cơ hội, nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro, trong khi người khiếm thị có thể gặp thêm những khó khăn nhất định khi xác minh thông tin hay nhận diện các dấu hiệu bất thường.
Đầu năm 2025, Quang cùng những người bạn đồng sáng lập Nhóm sáng kiến vì cộng đồng Starlight. Từ đây, hành trình đưa công nghệ đến gần hơn với cộng đồng người khuyết tật được mở rộng. Dự án trang bị kỹ năng sử dụng AI cho khoảng 50 người khiếm thị tại Hà Nội và Bắc Ninh, là một hoạt động nổi bật.
Quang trực tiếp hướng dẫn học viên làm quen với ChatGPT và các công cụ trợ lý ảo, từ thao tác cơ bản đến ứng dụng trong học tập, viết lách và công việc. “Điều tôi hướng tới không chỉ là giúp những người khiếm thị biết sử dụng một công nghệ mới mà quan trọng hơn là giúp mọi người nhận ra mình hoàn toàn có thể chủ động học hỏi và làm việc trong một thế giới đang được số hóa”, Quang cho biết.
Cùng với đào tạo kỹ năng, Starlight truyền thông về việc làm của người khiếm thị, chuyển tải đưa những câu chuyện về năng lực, sự chủ động và đóng góp của họ với xã hội. Quang cũng tham gia các hoạt động thiện nguyện, gây quỹ, trao tặng quà cho trẻ em vùng cao.
Chiến dịch “Ánh trăng cho em”, giải chạy “Vì trăng vùng cao” đã kết nối người khuyết tật với cộng đồng, cùng hướng tới những trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Với Quang, những hoạt động ấy cũng là một cách để xóa đi khoảng cách, để mỗi người được nhìn nhận trước hết bằng khả năng sẻ chia và sự đóng góp.
“Nhận lấy để tồn tại, nhưng lớn lên phải hồi đáp”, lời hứa từ những năm tháng học phổ thông được Quang thực hiện theo cách của riêng mình, dùng tri thức, công nghệ và sự sẻ chia để thắp thêm ánh sáng trong cộng đồng những người khiếm thị.
THANH TÂM