Nhiệm vụ mở rộng EU đang được thúc đẩy mạnh mẽ trong thời gian qua. Brussels khẳng định, việc mở rộng là một yêu cầu địa chính trị cấp thiết của Liên minh Cờ xanh.
Tuy nhiên, hành trình mở rộng tồn tại không ít thách thức. Thực tế, càng nhiều thành viên thì việc tìm kiếm tiếng nói và hành động chung trong khối càng trở nên khó khăn hơn do sự mâu thuẫn về quan điểm và lợi ích giữa các nước.
Nếu không lựa chọn thành viên mới bằng các tiêu chuẩn khắt khe, việc tăng số lượng thành viên cũng có thể làm tăng số lượng “mắt xích yếu” trong khối liên kết kinh tế - điều có thể tạo áp lực lớn lên ngân sách của EU và khoét sâu thêm những mâu thuẫn, tranh cãi giữa các thành viên.
Để EU có thể vận hành hiệu quả khi mở rộng, Ủy ban châu Âu (EC) mới đây đề xuất một loạt biện pháp như cơ chế kiểm soát tài chính, nông nghiệp và việc tuân thủ nguyên tắc pháp quyền đối với các nước mới gia nhập.
Một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm là tác động của việc kết nạp các nước có nền nông nghiệp quy mô lớn đối với ngân sách và thị trường chung.
EC đã đề xuất các cơ chế đặc biệt nhằm giới hạn mức hỗ trợ tài chính dành cho thành viên mới, đồng thời có thể áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với một số mặt hàng nhất định trong những trường hợp cần thiết. Brussels cũng muốn các thành viên mới cam kết không cản trở quá trình kết nạp những nước khác.
EC còn cho rằng, các thành viên hiện nay cần chuyển từ cơ chế đòi hỏi đồng thuận sang biểu quyết theo đa số trong một số lĩnh vực, từ đó tránh làm đình trệ hoạt động chung.
Nhiều chuyên gia cho rằng, EU có thể bị gạt ra bên lề trong các vấn đề địa chính trị nếu khối này không cải thiện khả năng ra quyền quyết định.
Trên thực tế, sự khó khăn trong việc đạt đồng thuận, khi chỉ cần một quốc gia thành viên phản đối là toàn bộ tiến trình bị đình trệ, đang diễn ra thường xuyên trong các vấn đề quan trọng của EU như phân bổ ngân sách, chính sách đối ngoại…
Tuy nhiên, việc chuyển sang cơ chế biểu quyết theo đa số cũng không dễ nhận được sự đồng tình, bởi nhiều nước thành viên muốn giữ quyền phủ quyết - điều mà họ coi như công cụ giúp bảo vệ lợi ích quốc gia và tránh tình thế bị áp đảo.
Trong lịch sử hình thành và phát triển, EU từng nhiều lần kết nạp thêm thành viên. Trong đó, sự gia nhập EU của 10 quốc gia vào ngày 1/5/2004 được truyền thông ví như một “vụ nổ Big Bang”, đưa EU từ một khối gồm 15 thành viên vào thời điểm đó lên thành 25 thành viên. Và hiện nay, khi hàng loạt điểm nóng an ninh khu vực và toàn cầu nổi lên, vấn đề mở rộng EU lại tiếp tục nhận được sự quan tâm mạnh mẽ.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa khẳng định, kết nạp thêm thành viên là “khoản đầu tư địa chiến lược quan trọng nhất cho hòa bình, ổn định, an ninh và thịnh vượng”.
EC cho biết sẽ sớm xây dựng lộ trình gia nhập cụ thể cho các ứng cử viên, đồng thời thúc đẩy quá trình hội nhập từng bước vào thị trường chung trước khi chính thức trở thành thành viên.
Kết nạp thành viên mới giúp diện tích của EU trên bản đồ được mở rộng, nhưng cũng mang lại những vấn đề phức tạp về cơ chế, cấu trúc trong nội bộ liên minh. Các biện pháp được đề xuất liên quan mở rộng khối sẽ được bàn thảo sâu hơn tại Hội nghị thượng đỉnh EU diễn ra vào giữa tháng 10/2026.
Dù có thể còn vấp phải những ý kiến trái chiều, các đề xuất trên vẫn phản ánh nỗ lực cải cách nội khối để chủ động ứng phó rủi ro, chuẩn bị hành trang cho một chặng đường mới của EU khi số lượng thành viên dưới mái nhà chung tăng lên.
MINH HẰNG