Tuần lễ sân khấu và nghệ thuật trình diễn bao hàm mang tên “Đồng cam cộng hưởng” diễn ra từ ngày 21 đến 25/10 tại Hà Nội, do mạng lưới EUNIC Việt Nam (mạng lưới các Viện Văn hóa quốc gia thuộc châu Âu tại Việt Nam) tổ chức. Sự kiện do đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp chỉ đạo sản xuất. Đây cũng là lần đầu tiên nữ đạo diễn thực hiện một chương trình sân khấu nghệ thuật bao hàm như vậy.
Chương trình được sắp xếp và giới thiệu tới công chúng như một cuộc kiếm tìm, mở đầu với kiệt tác “Giấc mộng đêm hè” của Shakespeare và tiếp nối bằng các buổi trình diễn hợp xướng của Hợp ca Hy Vọng, các vở kịch của các nghệ sĩ khiếm thị, múa đương đại, trình diễn tương tác, thực hành nghệ thuật, hội thảo, chiếu phim tài liệu, kịch không lời, opera…
Từ những tác phẩm sân khấu kinh điển của châu Âu được dàn dựng dưới góc nhìn đương đại, cho đến những tác phẩm gốc đương đại đa dạng về thể loại như múa, âm nhạc, opera, kịch, “Đồng cam cộng hưởng” mong muốn làm nổi bật những đóng góp sáng tạo của các nghệ sĩ khuyết tật và không khuyết tật trên nhiều hình thức và lĩnh vực nghệ thuật đa dạng.
Chương trình không chỉ mong muốn đặt ra câu chuyện về sự tiếp cận trong nghệ thuật, mà còn hướng đến việc khám phá cách góc nhìn từ trải nghiệm khuyết tật có thể mở rộng những cách chúng ta định hình thẩm mỹ trong nghệ thuật và sân khấu; đồng thời qua đó gợi mở những góc nhìn thường bị bỏ quên hoặc bị gạt ra ngoài lề - đặc biệt là trong bối cảnh đời sống văn hóa chủ yếu được định hình bởi người không khuyết tật.
Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp cho biết, khi nhận lời hợp tác cùng Viện Goethe để tổ chức một tuần lễ nghệ thuật rất đặc biệt lần đầu tiên xuất hiện không chỉ tại Hà Nội mà ở cả Việt Nam, đối với chị đây là một thách thức rất lớn. Nếu như trước đây trong hành trình điện ảnh của mình, chị luôn gặp những thách thức khác nhau về mặt sáng tạo, thì “Đồng cam cộng hưởng” lại là một thách thức kiểu khác - không chỉ đòi hỏi tinh thần dấn thân, sự hiểu biết, mà còn cả lòng dũng cảm để bước qua những ranh giới mà trước đây mình chưa từng dũng cảm vượt qua.
Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp chia sẻ, “Đồng cam cộng hưởng” chính là cơ hội giúp chị thực sự bước đi trên con đường tìm kiếm cách thức đưa các cộng đồng khác nhau đến với nghệ thuật. Ở đó, họ không chỉ đóng vai trò là khán giả thưởng thức, mà còn là người kiến tạo, người thực hành và người sáng tạo.
Nói về các dự án tham gia Tuần lễ, nữ đạo diễn cho biết, mỗi dự án đều có tiêu chí riêng, nhưng tiêu chí quan trọng nhất là sự tham gia mật thiết của cộng đồng vào dự án với vai trò là người kiến tạo và thực hành, sự kiến tạo và thực hành này không thể tách rời khỏi dự án. “Chúng tôi không chọn dự án chỉ vì đó là dự án nói về người khuyết tật, mà lựa chọn vì đây là cơ hội mang cộng đồng rộng lớn sát cánh cùng nhau để tạo nên nghệ thuật và cùng đi vào nghệ thuật” - Nguyễn Hoàng Điệp nói.
Nghệ sĩ Đinh Hương Thủy, Nhà hát Tuổi trẻ, là một trong những nghệ sĩ tham gia dự án với vai trò huấn luyện, hướng dẫn cho các nghệ sĩ khuyết tật. Chị chia sẻ, qua quá trình sáng tạo nghệ thuật cùng mọi người trong dự án, chị đã nhận về cho bản thân rất nhiều giá trị to lớn. “Thực sự tôi rất xúc động khi tham gia dự án này. Trong suốt quá trình làm việc, chúng tôi chỉ có 10 ngày để hoàn thành và trình diễn nguyên một vở kịch của Shakespeare gồm 5 màn, đó là một điều tưởng chừng như không tưởng. Điều này lại càng đặc biệt hơn đối với các sinh viên của tôi, những em mới vừa học xong năm thứ hai. Trong nhóm 24 sinh viên đó có thêm 5 bạn đến từ trung tâm người khuyết tật. Cá nhân tôi khi cùng trải qua quá trình tập luyện với các bạn, mỗi ngày tôi đều thấy sinh viên của mình và nhóm các bạn người khuyết tật trở nên gần gũi hơn, cùng nhau hăng say sáng tạo. Đó là những giá trị vô cùng lớn lao mà tôi thu lượm được”.
Nghệ sĩ Đinh Hương Thủy cũng cho biết, chị nhận thấy thật ý nghĩa biết bao khi các sinh viên ngoài việc đảm nhiệm nhân vật của mình, đã bắt đầu nhận ra vai trò phối hợp và hỗ trợ các bạn đặc biệt: "Qua từng ngày, các em nhận thấy rằng những bạn kia không còn 'đặc biệt' nữa, mà hoàn toàn bình thường như chính mình".
“Điều quan trọng nhất chúng ta tìm kiếm trong cuộc sống này, cũng như trong vở kịch của Shakespeare, cuối cùng có phải là mong muốn được hạnh phúc không? Hạnh phúc chính là con đường chúng tôi đang trải qua hằng ngày khi nhận ra giá trị của sự yêu thương, lắng nghe, chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau. Đó thực sự là điều hạnh phúc nhất đối với tôi khi tham gia chương trình này. Tôi coi đời người như một giấc mộng, và mong rằng tất cả những khó khăn trong công việc hay cuộc sống cá nhân sẽ chỉ như sự oi bức của mùa hè, rồi sẽ được những cơn gió mát lành thổi đi - đó chính là tình yêu thương và sự lan tỏa, chia sẻ của tất cả mọi người trong cộng đồng" - nữ nghệ sĩ nói.
Từ góc độ nghệ sĩ khuyết tật tham gia dự án, anh Hoàng Văn Lý, nghệ sĩ khuyết tật thị giác, người sáng lập nhóm Nghệ thuật Không khoảng cách cho biết, anh có khoảng gần 20 năm làm trong lĩnh vực truyền thông và hoạt động xã hội và từng tham gia nhiều dự án về người khuyết tật.
Tuần lễ “Đồng cam cộng hưởng” đã cho anh cơ hội kết nối lại với những người bạn đồng hành suốt chặng đường qua. “Chính động lực đó đã thúc đẩy nhóm chúng tôi, gồm hai bạn khuyết tật và một bạn không khuyết tật chuyên về điều phối nghệ thuật, thành lập nhóm 'Nghệ thuật Không khoảng cách' nhằm tiếp tục tìm kiếm cơ hội kết nối và sáng tác sau liên hoan” - anh Hoàng Văn Lý chia sẻ.
Tác phẩm của nhóm mang đến liên hoan lần này (trình diễn tại Rạp Chuông vào tối thứ Sáu, ngày 23/10) được thực hiện theo phương pháp đồng sáng tạo. Chất liệu được lấy trực tiếp từ cảm nhận, câu chuyện của chính các diễn viên khuyết tật và không khuyết tật, bao gồm cả người khiếm thị và người bị bại não.
“Mọi người có thể hình dung người khiếm thị hay người bại não sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong chuyển động và phát âm. Trong tác phẩm của mình, chúng tôi đã đưa những chất liệu tưởng chừng như vô cùng khó khăn đó vào để sáng tạo nghệ thuật. Chi tiết như thế nào, trân trọng mời quý vị cùng đến trải nghiệm trực tiếp trong đêm diễn”- anh cho biết.
Là Tuần lễ nghệ thuật bao hàm đầu tiên dành cho người khuyết tật, mong muốn của Ban tổ chức là không chỉ đưa sự kiện trở thành hoạt động thường niên, mà còn hướng tới việc “biến điều này thành một phần trong cuộc sống hằng ngày và trong thực hành sáng tạo của chúng ta, giúp góc nhìn của chúng ta về thế giới trở nên toàn diện hơn”, như lời chia sẻ của bà Thái Mai Lan, Giám đốc Viện Goethe Thành phố Hồ Chí Minh, phụ trách chương trình văn hóa Viện Goethe Hà Nội.
LINH KHÁNH