Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Trung tướng, PGS, TS Nguyễn Hoàng Ngọc, Phó Giám đốc Bệnh viện, nhận định nhu cầu ghép tạng ngày càng gia tăng trong khi nguồn tạng hiến vẫn còn rất hạn chế. Theo bà, cùng với phát triển kỹ thuật, cần hoàn thiện hệ thống pháp lý, mạng lưới điều phối và văn hóa hiến tạng.
Đây cũng là lý do Dự thảo Luật sửa đổi đề xuất mở rộng nguồn hiến sau khi chết, bao gồm người chết tuần hoàn. Theo cơ quan soạn thảo, năm 2024, tạng hiến từ người chết tuần hoàn chiếm khoảng 28% tổng số tạng hiến trên thế giới. Việc bổ sung nguồn hiến này có thể mở thêm cơ hội cho người bệnh đang chờ ghép, nhưng đi kèm yêu cầu rất chặt chẽ về tiêu chuẩn, điều kiện lấy tạng và quy trình chuyên môn.
Thứ trưởng Thường trực Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, việc sửa đổi là yêu cầu khách quan, nhằm tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động hiến, ghép; các chính sách phải được xây dựng theo hướng bao quát, cụ thể, khoa học. Một trong những vấn đề được đặt ra là bảo đảm điều kiện cho toàn bộ chuỗi hoạt động hiến, lấy, vận chuyển, bảo quản và ghép mô, tạng. Cùng với đó là cơ chế thanh toán từ bảo hiểm y tế, ngân sách nhà nước hoặc nguồn tài chính phù hợp; giảm thủ tục và tạo thuận lợi hơn cho người đăng ký hiến.
Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà cũng lưu ý, việc nghiên cứu tích hợp đăng ký tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể người sau chết, chết não vào VNeID, đồng thời rà soát, hoàn thiện quy định về những hình thức hiến mới như hiến vô danh, hiến tạng chéo.
Thực tế tại các bệnh viện cho thấy, để một trường hợp chết não trở thành nguồn tạng có thể ghép thành công, cần sự phối hợp của nhiều chuyên khoa, nhiều cơ sở y tế và hệ thống điều phối. Tại Bệnh viện Bạch Mai, hội thảo khoa học vào tháng 3/2026 đã dành riêng nội dung về “khoảng trống cơ hội” trong hiến mô, tạng từ người chết não và xây dựng mô hình đơn vị điều phối hiến mô, tạng tại bệnh viện.
Cùng với mở rộng nguồn hiến, một yêu cầu quan trọng của dự thảo là tăng cường hàng rào pháp lý để phòng, chống thương mại hóa mô, bộ phận cơ thể người.
Tháng 3/2026, Bộ Y tế ban hành Công văn số 1548/BYT-KCB yêu cầu các bệnh viện và cơ sở thực hiện ghép tạng chấn chỉnh hoạt động sau khi cơ quan chức năng phát hiện các đường dây môi giới, mua bán, chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người hoạt động trái phép, trong đó có việc kết nối qua mạng xã hội.
Bộ Y tế yêu cầu các cơ sở ghép tạng kiểm tra, xác minh chặt chẽ mối quan hệ giữa người hiến và người nhận, rà soát hồ sơ và không thực hiện ghép khi hồ sơ chưa đầy đủ hoặc có dấu hiệu nghi vấn liên quan môi giới, mua bán. Người đứng đầu cơ sở y tế phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm.
Yêu cầu này càng quan trọng khi dự thảo đồng thời mở rộng đối tượng hiến. Theo hướng đề xuất, người từ đủ 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; trường hợp hiến cho người không phải thành viên gia đình được đặt ngưỡng từ đủ 25 tuổi. Việc mở rộng quyền hiến cần đi cùng cơ chế xác minh ý chí tự nguyện và kiểm soát chặt chẽ để không bị lợi dụng.
Từ thực tiễn điều phối ghép tạng, PGS, TS Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia nhấn mạnh, công tác tổ chức và điều phối phải bảo đảm tính khoa học, công bằng, đồng thời hoạt động ghép phải đúng mục đích điều trị, nghiên cứu và ngăn chặn các hình thức thương mại hóa. Mở rộng nguồn hiến là để cứu thêm nhiều người bệnh, nhưng mở rộng phải đi cùng minh bạch, bảo đảm ý chí tự nguyện và kiểm soát chặt chẽ từng khâu.
NGUYỄN HÀ