Quân đội Mỹ hôm 4/10 vội vã rút toàn bộ oanh tạc cơ chiến lược B-1 khỏi căn cứ không quân Fairford, miền nam nước Anh, sau khi xuất hiện những mối đe dọa "liên quan đến Iran", Tổng thống Donald Trump cho biết.
Ngày 27/9, cảnh sát Anh bắt 5 người cùng ba xe van gần căn cứ Fairford vì nghi chuẩn bị tấn công khủng bố, nhưng sau đó cho những người này tại ngoại vì không tìm thấy chất nổ. Thủ tướng Andy Burnham sau đó nói rằng có dấu hiệu Iran liên quan đến sự việc.
Hồi mùa hè, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) từng cảnh báo mọi căn cứ được dùng để tấn công Iran sẽ là "mục tiêu hợp pháp". Tuy nhiên, Tehran phủ nhận liên quan đến sự việc bên ngoài căn cứ Fairford.
Một oanh tạc cơ B-1 được kéo ngang qua một máy bay B-1 khác tại căn cứ không quân Fairford ở Anh, ngày 28/9/2026. Ảnh: AP
Hiện chưa rõ Iran có thực sự liên quan tới sự việc trên hay không và mối đe dọa với căn cứ ở Anh thực sự là gì. Dù vậy, việc Mỹ chóng vánh rút hàng loạt oanh tạc cơ chiến lược khỏi Fairford cho thấy một "siêu căn cứ" như vậy có thể dễ tổn thương thế nào trước các hình thức tác chiến mới.
Hình ảnh ba chiếc xe van đậu sát căn cứ Fairford dễ dàng khiến nhiều người liên tưởng tới chiến dịch Mạng nhện của Ukraine hồi năm ngoái, khi tình báo nước này bí mật đưa drone vào Nga trong những thùng container ngụy trang được chở bằng xe tải.
Các xe tải này sau đó tập kết gần loạt căn cứ không quân Nga. Từ đó, loạt drone được kích hoạt và điều khiển từ xa tấn công, phá hủy ít nhất 12 máy bay ném bom và nhiều loại máy bay khác đang đậu trên đường băng.
Chiến dịch 'Mạng nhện' của Ukraine diễn ra thế nào
Drone Ukraine phóng đi từ xe tải để tấn công căn cứ không quân Nga hôm 1/6/2025. Video: Babar Mash
Năm ngoái, Israel cũng tiến hành các cuộc tấn công tương tự từ bên trong Iran, sử dụng nhiều drone vũ trang và chất nổ được giấu trong các phương tiện thông thường, sau đó triển khai để phá hủy các bệ phóng tên lửa, hệ thống phòng không và nhiều mục tiêu khác.
Chiến dịch bí mật do cơ quan tình báo Mossad của Israel chỉ huy đã làm suy yếu đáng kể hệ thống phòng không của Iran, mở đường cho 12 ngày không kích của Mỹ và Israel nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran giữa năm 2025.
Bài học từ Nga và Iran cho thấy các loại drone có giá chỉ vài nghìn USD, thậm chí được bán trên Amazon, có thể gây thiệt hại nặng nề với những căn cứ quân sự kiên cố và các khí tài chiến lược giá trị cao đến mức nào.
Mối đe dọa đó đã bắt đầu xuất hiện ở châu Âu. Hồi tháng 8, một drone mang chất nổ xâm nhập sân bay Leipzig/Halle ở Đức, nơi vừa phục vụ hoạt động dân sự vừa là trung tâm của NATO. Nó đã gây nhiều rối loạn trước khi bị các kỹ thuật viên vô hiệu hóa.
"Thực tế đó cho thấy các cơ sở quân sự lớn, cố định rất dễ bị drone tấn công, trong khi các nước NATO vẫn đang loay hoay tìm cách ứng phó với nguy cơ này", Robert Tollast, chuyên gia nghiên cứu tác chiến trên bộ tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI) ở London, nhận định.
Chưa có dấu hiệu nào cho thấy nhóm người bị bắt ở Anh có âm mưu sử dụng drone để tập kích căn cứ Fairford. Tuy nhiên, Tollast cho rằng việc Mỹ vội vã rút toàn bộ oanh tạc cơ cho thấy họ không mạo hiểm chấp nhận rủi ro trước bất cứ sự cố nào có thể đe dọa đến phi đội B-1 quý giá.
"Tôi nghĩ Mỹ có lẽ đã hành động hết sức thận trọng, bởi sự chần chừ có thể gây hậu quả rất nghiêm trọng. Ngay cả một thứ đơn giản như bom xăng gắn trên drone cũng có thể gây thiệt hại lớn nếu được kích nổ thành công", ông nói.
Việc giới chức Mỹ ra lệnh rút B-1 khỏi Fairford cho thấy họ hiểu rõ ngay cả một cuộc tấn công chi phí thấp, bằng những loại vũ khí giá rẻ nhất, cũng có thể gây thiệt hại lớn cho phi đội máy bay ném bom tầm xa trị giá tới 3,8 tỷ USD, theo Steve Hendrix, nhà bình luận của Washington Post.
Chiến thuật 'mượn tay gây rối'
Tollast chỉ ra rằng ngay cả khi không cần phá hủy máy bay nào, đối phương vẫn có thể gây ra tác động tâm lý mạnh và phơi bày điểm yếu của các "siêu căn cứ" NATO tại châu Âu.
Việc giới chức Anh phóng thích nhóm người bị bắt gần căn cứ Fairford cho thấy họ không coi những người này là mối đe dọa cận kề đối với công chúng cũng như với cơ sở quân sự khổng lồ này.
Điều kỳ lạ nhất là một người trong nhóm đã chủ động gọi điện cho cảnh sát, dường như để cố tình bị bắt và làm kinh động tới truyền thông. Neil MacFarquhar, bình luận viên của NYTimes, cho rằng đây là một minh chứng cho hình thức chiến tranh tâm lý mới được gọi là "mượn tay gây rối".
Cảnh sát đứng gác trên con đường dẫn tới căn cứ Fairford ngày 28/9. Ảnh: AP
Kể từ khi chiến sự Mỹ - Iran nổ ra, giới chức các nước đã phát hiện hơn 20 vụ đốt phá, đánh bom quy mô nhỏ nhắm vào người Do Thái và người Mỹ ở khắp châu Âu, Bắc Mỹ.
Các vụ này đều được thực hiện theo một phương thức: Những kẻ trộm vặt hay thanh niên thất nghiệp được người giấu mặt tiếp cận trên mạng, thuê họ thực hiện những sự việc nhỏ, không cần phải gây ra mối đe dọa thực sự hay thiệt hại lớn.
Chẳng hạn, hồi đầu năm, cảnh sát Anh phát hiện hai lọ đựng bột trắng được đặt gần đại sứ quán Israel ở London, sau khi xuất hiện nhiều lời đe dọa trên mạng xã hội rằng cơ sở ngoại giao này sẽ bị tấn công. Giới chức Anh đã phải huy động lực lượng lớn để ứng phó, nhưng bột trắng chứa trong lọ hóa ra lại vô hại.
Các nước châu Âu loay hoay không biết nên coi những "vụ tấn công" này là khủng bố hay chỉ là tội phạm thông thường. Trong khi họ chưa tìm ra cách ứng phó thỏa đáng, căn cứ Fairford và dư luận Anh náo loạn vì sự xuất hiện của ba chiếc xe van và "5 kẻ khả nghi", nhưng khi khám xét, cảnh sát chỉ tìm thấy xăng, không có bất cứ dấu vết chất nổ nào.
Nhóm 5 nghi phạm bị cảnh sát Anh bắt bên ngoài căn cứ Fairford rạng sáng 27/9. Ảnh: Telegraph
Giới chức Anh cho biết đang theo dõi hàng chục âm mưu trong bối cảnh lo ngại các căn cứ quân sự có lực lượng Mỹ đồn trú có thể trở thành mục tiêu. Tuy nhiên, họ nói hôm 5/10 rằng chưa phát hiện âm mưu cụ thể nào đang ở giai đoạn chuẩn bị cuối.
Nếu Iran thực sự đứng sau vụ này như lời Tổng thống Trump, Tehran đã có thể đạt được mục tiêu trong cuộc đối đầu với Lầu Năm Góc mà không cần kích nổ bất cứ thứ gì. Oanh tạc cơ xuất phát từ Mỹ đến tấn công mục tiêu ở Iran trong tương lai sẽ tốn nhiều nhiên liệu và thời gian hơn so với từ Anh, vốn gần Tehran hơn khoảng 6.300 km.
"Thật khó để kết luận điều gì khác ngoài việc Iran sẽ xem đây là một thành công", cựu cố vấn an ninh quốc gia Anh Peter Ricketts nói với BBC.
Thanh Tâm (Theo Washington Post, NY Times, BBC)