Quả vậy, di sản lãnh đạo của một nhiệm kỳ Đại hội Đảng trước hết là những kết quả tích cực, cho thấy sự phát triển của đất nước sau mỗi 5 năm. Để tiếp nối sự phát triển đó, chúng ta cần sự tiến bộ của yếu tố “then chốt của then chốt”, tức là đội ngũ cán bộ các cấp. Theo đó, cán bộ cấp chiến lược phải có “tầm nhìn, tư duy hệ thống, năng lực lựa chọn và tổ chức thực hiện những quyết sách lớn”; cán bộ cấp cơ sở phải “nắm chắc địa bàn, có năng lực giải quyết công việc và phục vụ Nhân dân”; với mỗi cơ quan, đơn vị, người đứng đầu “phải biết phát hiện, trọng dụng người có đức, có tài, phát huy trí tuệ tập thể và chuẩn bị đội ngũ kế cận”.
“Từ việc chọn người” là một điểm nhấn tuy không mới nhưng rất đáng chú ý trong tư duy về công tác cán bộ từ Hội nghị Trung ương 4. Quy trình công tác cán bộ ở nước ta bấy lâu nay vẫn thường chú trọng việc xem xét những phẩm chất cá nhân trước khi bố trí nhân sự vào một vị trí nào đó. Tuy nhiên, cách tiếp cận này lại chưa chú ý đúng mức đến những yêu cầu của vị trí việc làm mà cá nhân sắp được bổ nhiệm, vì thế tiềm ẩn nguy cơ những phẩm chất đó có thể chưa phản ánh chính xác năng lực, chưa bảo đảm sự phù hợp giữa năng lực với yêu cầu của vị trí việc làm.
Từ công việc để chọn nhân sự được nêu ra tại Hội nghị Trung ương 4 là cách tiếp cận khoa học, đòi hỏi chúng ta phải căn cứ vào những đặc điểm, yêu cầu của mỗi vị trí việc làm, tính chất công việc cụ thể để lựa chọn ứng viên với năng lực phù hợp nhất. Ưu điểm dễ thấy của cách tiếp cận này là giảm bớt nguy cơ duy ý chí, coi nhẹ sự phù hợp giữa năng lực của ứng viên với yêu cầu công việc, cũng như sự chi phối của các yếu tố cảm tính cá nhân hay quan hệ thân hữu.
Một điểm rất tiến bộ là nhu cầu thay đổi tư duy về trọng dụng những cán bộ có năng lực vượt trội, đặc biệt với đội ngũ nhân sự tài năng. Bấy lâu nay, một nếp nghĩ phổ biến ở nước ta thường coi việc bổ nhiệm vào các chức vụ lãnh đạo, quản lý là biểu hiện trọng dụng cán bộ. Mặc dù truyền thống nêu trên cũng có những cơ sở hợp lý nhất định nhưng đã bộc lộ sự hạn hẹp, không phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Thông điệp toát lên từ Hội nghị: trọng dụng cán bộ ưu trội, người tài cần được hiểu là trọng dụng năng lực thực tế, tin tưởng và giao trọng trách, tạo không gian để phát huy tối đa năng lực, hoàn thành nhiệm vụ được giao, đóng góp thiết thực vào sự phát triển của đơn vị, địa phương, đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã rất đúng đắn khi nêu ra vấn đề: chúng ta cần tìm ra “cơ chế giao nhiệm vụ lớn, trao quyền thực chất, bảo đảm nguồn lực và đánh giá theo đóng góp; tạo môi trường tôn trọng sáng tạo, chấp nhận rủi ro nghiên cứu có kiểm soát. Kết nối nhân tài trong nước, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế; liên thông trường, viện, doanh nghiệp, khu vực công và tư”. Cũng có nghĩa, tư duy cũ vốn coi trọng dụng đồng nghĩa với bổ nhiệm chức vụ lãnh đạo, quản lý cần phải thay đổi. Chúng ta cần có các hình thức sử dụng phù hợp, linh hoạt và điều quan trọng nhất là phải “căn cứ nhiệm vụ chiến lược để tìm người, giao việc, trao quyền, bảo đảm nguồn lực; giữ người bằng môi trường làm việc, cơ hội sáng tạo, ghi nhận xứng đáng”.
Hướng tới cải thiện năng lực và uy tín của đội ngũ cán bộ kế cận, Hội nghị Trung ương 4 xác định ba điểm đột phá: đánh giá, lựa chọn, sử dụng và sàng lọc cán bộ; tạo nguồn, phát triển đội ngũ và trọng dụng nhân tài; hoàn thiện thể chế và phương thức quản trị cán bộ. Để tạo chuyển động tích cực, cần xây dựng và ban hành các “Khung năng lực” gắn với mỗi loại vị trí việc làm cụ thể. Khung năng lực sẽ trở thành công cụ then chốt để đánh giá năng lực của mỗi cán bộ, người tài năng trên các phương diện: lãnh đạo, quản lý và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.
TS Nguyễn Văn Đáng
(Viện Lãnh đạo học và Hành chính công, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh)