UBND TP Hà Nội vừa phê duyệt Đề án “Quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước”, đặt ra định hướng lựa chọn cây phù hợp với từng tuyến phố, bảo tồn những hàng cây có giá trị và bổ sung không gian xanh phục vụ người dân.
Một nội dung đáng chú ý là xác định loài cây đặc trưng cho từng tuyến phố, khu vực. Thay vì trồng xen kẽ nhiều loài, đề án định hướng mỗi tuyến phố có 1 đến 2 loài cây chủ đạo làm yếu tố nhận diện cảnh quan; ưu tiên trồng một loài chính, thống nhất về chủng loại, chiều cao và tán cây.
Chọn cây theo đặc điểm từng tuyến phố
Việc lựa chọn cây phải phù hợp với không gian kiến trúc, quy mô mặt cắt đường và chức năng từng khu vực, đồng thời bảo đảm an toàn giao thông, hạn chế ảnh hưởng đến công trình và hạ tầng kỹ thuật.
Tại khu vực nội đô lịch sử, khu di sản, đề án ưu tiên những loài cây có giá trị truyền thống, gắn với ký ức đô thị, có quy mô tán phù hợp với không gian hẹp. Các trung tâm hành chính, chính trị và quảng trường cần lựa chọn cây tạo cảnh quan trang trọng, có trật tự và nhịp điệu rõ ràng.
Với khu đô thị mới và trục giao thông lớn, cây được lựa chọn theo hướng sinh trưởng nhanh, tán rộng, che phủ tốt và góp phần cải thiện khí hậu. Khu công nghiệp, cửa ngõ đô thị ưu tiên những loài có khả năng giữ bụi, giảm tiếng ồn và chịu được điều kiện môi trường khắc nghiệt.
Đề án yêu cầu hạn chế tối đa sự đa dạng chủng loại trên cùng một tuyến phố, tránh cảnh quan thiếu đồng bộ. Việc bổ sung loài cây khác được xem xét tại các vị trí đặc thù như quảng trường, nút giao lớn, điểm nhấn cảnh quan hoặc khu vực chuyển tiếp không gian.
Bên cạnh giá trị thẩm mỹ, cây trồng phải thích nghi với khí hậu, thổ nhưỡng và thủy văn của Hà Nội, chịu được nắng nóng kéo dài, mưa lớn, ngập úng cục bộ và ô nhiễm đô thị. Những loài có bộ rễ ổn định, ít sâu bệnh, thuận tiện chăm sóc được ưu tiên; hạn chế cây dễ gãy cành, có quả lớn, rễ nổi hoặc gây ảnh hưởng đến người dân và công trình.
Đề án cũng đặt ra vấn đề cần xem xét quản lý thêm những cây xanh có tuổi đời trên 100 năm trong đô thị.
Thay cây theo từng bước
Đối với cây già yếu, nguy hiểm hoặc không phù hợp với không gian đô thị, đề án đặt ra nguyên tắc “trồng trước - chặt sau” nhằm hạn chế mất đột ngột mảng xanh.
Việc thay cây không thực hiện đồng loạt mà theo cụm, tuyến và mức độ nguy hiểm. Số cây trồng bù phải ít nhất bằng 1,2 lần số cây chặt hạ; lựa chọn cây thay thế gắn với điều kiện hạ tầng, chiếu sáng và chỉnh trang đô thị.
Những cây sâu mục, rỗng ruột, nghiêng nguy hiểm thuộc nhóm ưu tiên xử lý. Với cây khỏe nhưng tán mất cân đối hoặc chỉ cần cắt chỉnh, hướng xử lý là chăm sóc, bảo trì và điều chỉnh tán.
Cây còn khả năng phát triển nhưng vượt quá không gian vỉa hè, ảnh hưởng an toàn giao thông được xem xét di dời đến công viên hoặc công viên chuyên đề để tiếp tục bảo tồn.
Cùng với cây đường phố, đề án định hướng phát triển các vườn hoa, công viên nhỏ gắn với khu dân cư, trường học, bệnh viện và không gian công cộng. Những khu đất công, đất xen kẹt đủ điều kiện được xem xét chuyển đổi hoặc bổ sung quy hoạch thành vườn hoa, công viên nhỏ theo cụm.
Mục tiêu là tạo mạng lưới để người dân có thể đi bộ 5-10 phút tới không gian xanh; cư dân nội đô tiếp cận vườn hoa, tiểu cảnh trong bán kính 300-500m và công viên lớn trên 10ha trong bán kính tối đa 2km.
Các công viên hiện hữu được định hướng cải tạo để tăng cây bóng mát, giảm bề mặt cứng, bổ sung đường dạo, chỗ nghỉ, thiết bị thể dục và chiếu sáng, thuận tiện cho người già, người khuyết tật.
Đề án đồng thời gắn phát triển công viên với hồ điều hòa, vùng trũng trữ nước và bề mặt thấm, góp phần điều tiết nước mưa, giảm ngập và cải thiện môi trường sống.