Một truyền thống hơn 10 năm của Fed bị tân Chủ tịch từ chối, lý do bất ngờ

Cứ mỗi quý một lần, giới đầu tư phố Wall và thị trường tài chính quốc tế lại nín thở chờ đợi bản cập nhật "biểu đồ chấm" (dot plot) từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Công cụ này phản ánh kỳ vọng của các nhà hoạch định chính sách về đường đi của lãi suất trong tương lai. Thế nhưng, tại kỳ họp tháng 9 vừa diễn ra (rạng sáng 17/9 theo giờ Việt Nam), bức tranh quen thuộc ấy tiếp tục thiếu đi một mảnh ghép quan trọng nhất: dự báo của chính Chủ tịch Fed Kevin Warsh.

Động thái này lặp lại đúng những gì từng diễn ra tại cuộc họp chính sách đầu tiên trên cương vị Chủ tịch của ông hồi tháng 6. Biểu đồ dot plot một lần nữa chỉ xuất hiện 18 chấm dự báo thay vì 19 (tổng số quan chức của Fed) như thường lệ, để ngỏ một khoảng trống đầy ẩn ý từ người chèo lái cơ quan quyền lực tài chính hàng đầu thế giới.

"Chiếc la bàn" định hướng dòng tiền suốt hơn một thập kỷ

Được đưa vào sử dụng từ cuối năm 2011 dưới thời cựu Chủ tịch Ben Bernanke và Phó Chủ tịch Janet Yellen, biểu đồ chấm ban đầu ra đời nhằm giải tỏa cơn khát thông tin của thị trường. Khi đó, Fed tìm kiếm phương thức chuẩn bị tâm lý cho giới đầu tư trước thềm bình thường hóa chính sách, rút dần các gói hỗ trợ khổng lồ thời kỳ hậu khủng hoảng tài chính.

Cấu trúc của biểu đồ này khá trực quan: tối đa 19 lãnh đạo Fed, gồm 7 thành viên Hội đồng Thống đốc tại Washington cùng 12 chủ tịch chi nhánh Fed khu vực, sẽ đánh dấu ẩn danh mức lãi suất chính sách mà họ cho là phù hợp vào cuối mỗi năm trong 3 năm tới và dài hạn. Thị trường thường bám sát chấm trung vị để hình dung bức tranh tương lai.

Đối với giới kinh doanh và các nhà đầu tư, công cụ này từng đóng vai trò như một chiếc mỏ neo định hướng kỳ vọng cực kỳ hiệu quả. Khi các dấu chấm đồng loạt dịch chuyển, đó là tín hiệu rõ ràng về ý định tăng hay giảm chi phí vay vốn. Điển hình như vào tháng 6/2023, dù quyết định giữ nguyên lãi suất nhưng biểu đồ chấm hé lộ vẫn còn dư địa tăng, lập tức dập tắt tâm lý lạc quan quá đà của giới tài chính trước viễn cảnh chu kỳ thắt chặt tiền tệ kết thúc.

Lỗ hổng phía sau những dấu chấm ẩn danh

Dù quen thuộc là vậy, biểu đồ chấm từ lâu đã vấp phải không ít hoài nghi từ chính giới chuyên môn. Vấn đề lớn nhất nằm ở chỗ các dấu chấm này hoàn toàn không đại diện cho một dự báo đồng thuận chính thức của toàn bộ tập thể Fed.

Đội ngũ chuyên viên của cơ quan này từng tính đến phương án xây dựng một con số đồng thuận duy nhất, song kế hoạch đã bất khả thi. Mỗi nhà hoạch định chính sách đều dựa trên một mô hình kinh tế, dữ liệu và giả định riêng biệt để đưa ra phán đoán. Do đó, việc gộp chung các chấm mà không ai rõ lập luận cốt lõi phía sau rất dễ gây ra những hiểu lầm tai hại cho thị trường.

Thêm vào đó, yếu tố cơ cấu quyền lực cũng khiến bức tranh dự báo bị lệch nhịp. Trong số 12 chủ tịch Fed khu vực tham gia chấm điểm, mỗi năm chỉ có đúng 5 người nắm giữ quyền bỏ phiếu thực tế tại Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) - cơ quan hoạch định chính sách tiền tệ của Fed. Việc những quan điểm không có quyền biểu quyết vẫn xuất hiện ngang hàng với các thành viên ra quyết định trực tiếp đã đặt ra câu hỏi lớn về độ chính xác và giá trị tham chiếu thực tế của công cụ này.

Lập trường dứt khoát của tân Chủ tịch

Không phải ngẫu nhiên mà ông Kevin Warsh lại chọn cách quay lưng với truyền thống đã tồn tại suốt hơn 10 năm. Ngay từ cuộc họp báo chính sách ngày 17/6, người đứng đầu Fed đã bày tỏ quan điểm rằng công cụ này hoàn toàn không mang lại giá trị hữu ích cho công tác điều hành chính sách tiền tệ thực tế.

Ông Warsh cũng nhiều lần nhấn mạnh quan điểm Fed nên giảm bớt việc đưa ra những định hướng quá chi tiết về lộ trình lãi suất trong tương lai xa. Sau quyết định điều chỉnh tăng chi phí vay thêm 0,25 điểm phần trăm gần đây, ông khẳng định đây là "một quyết định thận trọng, nghiêm túc, có trách nhiệm, được chúng tôi chuẩn bị và cân nhắc trong suốt 110-120 ngày làm việc".

Thực tế, góc nhìn dè dặt về biểu đồ chấm không phải là điều quá mới lạ. Trước đây, bà Janet Yellen từng cảnh báo công chúng không nên xem biểu đồ chấm là kênh giao tiếp chính sách cốt lõi của ủy ban, trong khi cựu Chủ tịch Fed Jerome Powell cũng thường xuyên hạ thấp tầm quan trọng của nó. Tuy nhiên, việc một Chủ tịch Fed chủ động từ chối điền số liệu dự báo của bản thân lại là tiền lệ chưa từng xảy ra.

Tương lai của "chiếc la bàn" gây tranh cãi này đang đứng trước bước ngoặt lớn, khi một ủy ban truyền thông mới được thành lập của Fed sẽ tiến hành rà soát toàn diện mọi hoạt động công bố thông tin, từ các buổi họp báo, biên bản họp cho tới chính biểu đồ chấm, vào thời điểm cuối năm nay.