Mr Pips Phó Đức Nam nói lời sau cùng tại phiên tòa - Ảnh: GIANG LONG
Trong phần nói lời sau cùng tại phiên tòa xét xử đường dây lừa đảo gần 1.600 tỉ đồng chiều 8-11, bị cáo Phó Đức Nam (32 tuổi, tức Mr Pips) ngoài lời xin lỗi gửi đến các bị hại, xin được xem xét khoan hồng thì còn xin được tạo điều kiện đăng ký kết hôn ngay trong trại giam.
"Không biết còn ai muốn yêu thương mình trong hoàn cảnh hiện tại. Nếu có người muốn gắn bó yêu thương mình thì xin được tạo điều kiện đăng ký kết hôn trong thời gian chấp hành án", bị cáo Nam bày tỏ.
Dù tòa chưa tuyên án, thế nhưng nguyện vọng của bị cáo Phó Đức Nam đặt ra vấn đề pháp lý mà nhiều người quan tâm: người đang chấp hành án phạt tù có được quyền kết hôn hay không? Quy định ra sao?
Luật sư Đặng Hữu Đăng
Luật sư Đặng Hữu Đăng (Đoàn luật sư TP.HCM) cho biết để trả lời cho vấn đề trên cần phải nhìn nhận và tách biệt ba vấn đề: quyền kết hôn; điều kiện thực hiện quyền và khả năng thực hiện thủ tục.
Theo đó, quyền kết hôn là quyền nhân thân đã được ghi nhận tại khoản 1 Điều 36 Hiến pháp 2013: "Nam, nữ có quyền kết hôn, ly hôn".
Khoản 2 Điều 14 Hiến pháp cũng nêu rõ quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong những trường hợp cần thiết vì các lý do quốc phòng, an ninh…
Mặt khác, tại khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, không có trường hợp nào quy định người đang chấp hành án tù có thời hạn hoặc tù chung thân bị cấm kết hôn chỉ vì tình trạng bị giam giữ.
Hơn nữa, Điều 23 Luật Thi hành án hình sự 2025 còn quy định phạm nhân có các quyền và nghĩa vụ khác theo luật này. Điều luật không liệt kê quyền kết hôn thành một quyền riêng biệt, nhưng cũng không quy định tước quyền kết hôn của phạm nhân.
Do đó, người bị đang chấp hành hình phạt tù không đương nhiên mất quyền kết hôn với người khác. Người đang chấp hành hình phạt tù chỉ bị hạn chế một số quyền nhất định (việc đi lại, tiếp xúc…)
Thứ hai, về điều kiện đăng ký kết hôn, theo Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 thì người đăng ký kết hôn phải đáp ứng đủ bốn điều kiện: nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi; việc kết hôn do hai bên tự nguyện quyết định; không bị mất năng lực hành vi dân sự; không thuộc các trường hợp cấm kết hôn.
Do đó, khi tiến hành thủ tục đăng ký kết hôn cơ quan có thẩm quyền cần kiểm tra điều kiện kết hôn để đảm bảo tại thời điểm đăng ký hai bên nam, nữ đáp ứng đủ bốn điều kiện nêu trên.
Thứ ba, về khả năng thực hiện thủ tục. Hiện nay pháp luật quy định kết hôn là quyền nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân và về nguyên tắc không thể chuyển giao, ủy quyền cho người khác thực hiện thay.
Theo thủ tục đăng ký kết hôn thông thường (Điều 18 Luật Hộ tịch 2014) thì hai bên nam, nữ phải trực tiếp ký tên vào sổ hộ tịch, giấy chứng nhận đăng ký kết hôn tại UBND cấp xã.
Tuy nhiên, do một trong hai bên đang phải chấp hành án phạt tù nên trong trường hợp này pháp luật cho phép UBND cấp xã căn cứ điều kiện thực tế của địa phương, quyết định tổ chức đăng ký kết hôn lưu động, theo quy định tại Điều 24 và Điều 26 Thông tư 04/2020/TT-BTP.
Cụ thể, nếu UBND cấp xã cho phép đăng ký lưu động thì sau khi tiếp nhận yêu cầu đăng ký kết hôn từ một bên, UBND cấp xã sẽ tiến hành kiểm tra và trao đổi, phối hợp với cơ sở giam giữ nơi một bên nam/nữ đang chấp hành án để xác định khả năng tổ chức việc đăng ký kết hôn, bảo đảm yêu cầu về an ninh, trật tự và điều kiện thực hiện thủ tục.
Trong trường hợp đủ điều kiện, đảm bảo an toàn và được sự chấp thuận của phía trại giam thì hai bên nam nữ sẽ được đăng ký kết hôn lưu động tại cơ sở giam giữ và được cấp giấy chứng nhận đăng ký kết hôn.
"Ngoài phương án đăng ký kết hôn lưu động tại trại giam, khi thực hiện thủ tục này cũng có thể nghiên cứu thêm phương án trích xuất phạm nhân để thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn. Tuy nhiên, đây là phương án cần sự xem xét, quyết định của người có thẩm quyền (đặc biệt là từ cơ quan thi hành án), không phải quyền đương nhiên được ra khỏi trại giam khi có yêu cầu kết hôn", luật sư Đăng cho biết thêm.
Mr Pips và Mr Hunter bị đề nghị mức án chung thânSau một tuần xét hỏi, viện kiểm sát bắt đầu trình bày quan điểm luận tội, đề nghị mức án đối với Mr Pips, Shark Bình cùng các bị cáo. Cả Phó Đức Nam (Mr Pips) và Lê Khắc Ngọ (Mr Hunter) đều bị đề nghị mức án chung thân.