Muốn giảm nhập siêu điện tử, công nghiệp hỗ trợ là chìa khóa?

Giảm nhập siêu điện tử phải bắt đầu từ công nghiệp hỗ trợ

Theo số liệu Cục Thống kê, Việt Nam nhập siêu 20,46 tỉ USD sau 8 tháng đầu năm 2026. Trong đó riêng nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã nhập siêu tới 60,57 tỉ USD.

• Kiểm soát doanh nghiệp nhập khẩu tăng đột biến khi nhập siêu hơn 20,3 tỉ USD

• Giải mã nhập siêu 13 tỉ USD ngành điện tử

• Chuyên gia nói gì về con số nhập siêu hơn 20 tỉ USD?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Đinh Thế Hiển, Viện trưởng Viện Nghiên cứu tin học và Kinh tế ứng dụng, cho rằng mức nhập siêu hơn 60 tỉ USD, cùng tốc độ tăng xuất khẩu rất mạnh của nhóm điện tử, cho thấy cả thế mạnh lẫn điểm yếu của ngành.

"Việt Nam đã trở thành một trung tâm sản xuất điện tử lớn, nhưng ngành điện tử Việt Nam vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện, thiết bị, giá trị gia tăng trong nước còn thấp. Đây là điểm yếu lớn nhất, nhưng cũng là cơ hội cho ngành công nghiệp điện tử của Việt Nam trong những năm tới", ông Hiển nhận định.

Nói về ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam, TS Bùi Trinh, chuyên gia kinh tế, cho rằng ngành hiện nay gần như chưa có gì và mới chỉ dừng ở mức độ bao bì cùng các dịch vụ điện nước.

Theo ông Trinh, nếu chấp nhận làm gia công lâu dài thì nhập siêu không có gì xấu, vì hàng nhập về chủ yếu là nguyên vật liệu và máy móc cho chu kỳ sản xuất sau. Còn nếu muốn vươn lên, ông coi tình trạng hiện nay là đáng báo động khi trong nước chưa có sản phẩm hỗ trợ và thứ gì cũng phải nhập.

Trong khi đó ông Phan Quốc Bửu, Giám đốc Trung tâm Phân tích Chứng khoán BIDV (BSC), cho rằng chỗ vướng lớn nhất không nằm ở khâu lắp ráp. Mà theo ông, vấn đề là năng lực của doanh nghiệp trong nước khi tham gia các tầng sâu hơn của chuỗi cung ứng.

Theo Cục Thống kê, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80,1% kim ngạch xuất khẩu 8 tháng đầu năm. Xuất khẩu của khu vực FDI tăng 26,9%, gấp hơn ba lần mức tăng 7,4% của doanh nghiệp trong nước. Vậy khi khối FDI nắm tới 80% kim ngạch xuất khẩu, doanh nghiệp Việt có thể chen chân vào chuỗi cung ứng bằng cách nào?

Thay dần hàng nhập, đưa doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng

TS Đinh Thế Hiển cho rằng định hướng chung là chuyển dần khỏi mô hình gia công, lắp ráp phụ thuộc lớn vào doanh nghiệp FDI, sang sản xuất các cụm linh kiện và thiết bị ngay tại Việt Nam.

Ông Phan Quốc Bửu lưu ý thêm không nên đặt mục tiêu đơn giản là giảm nhập khẩu. "Nếu giảm nhập khẩu bằng cách hạn chế đầu vào, chúng ta có thể làm giảm luôn năng lực xuất khẩu", ông nói. Mục tiêu đúng, theo ông Bửu, là thay thế dần nhập khẩu bằng năng lực sản xuất trong nước có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Tại cuộc làm việc với doanh nghiệp điện tử, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh mục tiêu nội địa hóa phải gắn với năng lực thực tế của doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông, không thể áp đặt bằng biện pháp hành chính khi doanh nghiệp trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu, mà cần phát triển công nghiệp hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp FDI.

Về lộ trình, Giám đốc phân tích của BSC cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải tự sản xuất mọi thứ, mà nên chọn những công đoạn có khả năng cạnh tranh rồi nâng cấp từng bước, từ lắp ráp sang linh kiện, thiết kế và nghiên cứu phát triển.

Để doanh nghiệp Việt vào được chuỗi, ông Bửu đề xuất cơ chế liên kết giúp doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 cho doanh nghiệp FDI. Đi kèm là chính sách ưu đãi có điều kiện, tức gắn ưu đãi cho dự án FDI với mức độ chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và tỉ lệ sử dụng nhà cung cấp nội địa.

Nhân lực, vốn và niềm tin cho doanh nghiệp trong nước

Ở góc độ chính sách, ông Hiển cho rằng muốn chuyển sang sản xuất linh kiện thì phải giải quyết đồng bộ từ nhân lực, vốn, trung tâm sáng tạo công nghệ tới ưu đãi của Nhà nước.

Cùng quan điểm, ông Bửu đề nghị đầu tư mạnh hơn vào nghiên cứu phát triển, nhân lực kỹ thuật và thiết kế. Theo ông, đây mới là những khâu tạo ra giá trị gia tăng cao.

Ở một góc nhìn khác, TS Bùi Trinh coi niềm tin của doanh nghiệp là điều kiện còn quan trọng hơn cả nghiên cứu phát triển, vì hộ kinh doanh và doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều lo lắng về rủi ro pháp lý khi khởi nghiệp. "Tất cả phải có niềm tin, nếu không các khẩu hiệu sẽ khó trở thành hiện thực", chuyên gia Bùi Trinh kết luận.

Chỉ số sản xuất công nghiệp 8 tháng đầu năm 2026 tăng cao nhất kể từ năm 2019. Vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam cũng đạt 40,6 tỉ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ.