Tương Dương là địa bàn miền núi có diện tích rừng tự nhiên lớn, địa hình phức tạp, nhiều khu vực giáp ranh. Công tác quản lý, tuần tra, kiểm tra và bảo vệ rừng hiện nay được đơn vị triển khai như thế nào? Đâu là những khó khăn, thách thức lớn nhất?
Ông Nguyễn Thành Dũng: Tương Dương có địa hình chủ yếu là núi cao, chia cắt mạnh, nhiều khu vực xa khu dân cư, giao thông đi lại khó khăn. Vì vậy, công tác quản lý, bảo vệ rừng đòi hỏi lực lượng phải thường xuyên bám địa bàn, tổ chức tuần tra liên tục.
Hiện nay, Ban được giao quản lý, bảo vệ 86.557ha rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn 9 xã. Đơn vị bố trí lực lượng tại 8 trạm và 3 chốt quản lý, bảo vệ rừng; phân công cán bộ phụ trách từng địa bàn, từng tiểu khu cụ thể.
Hằng tháng, các trạm xây dựng kế hoạch tuần tra, kiểm tra, duy trì tuần tra tại gốc và tăng cường truy quét ở những khu vực có nguy cơ xảy ra vi phạm, nhất là địa bàn giáp ranh, khu vực biên giới và những nơi có dấu hiệu khai thác lâm sản, đào đãi vàng trái phép. Ban cũng thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm và các cơ quan chức năng để kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm.
Chỉ tính 9 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã tổ chức 1.063 đợt tuần tra bảo vệ rừng tại gốc với 3.765 lượt người tham gia, cùng 75 đợt tuần tra, truy quét.
Khó khăn lớn nhất hiện nay là địa bàn quá rộng, lực lượng phải phân tán. Nhiều khu vực muốn tiếp cận phải đi bộ nhiều giờ, thậm chí mất vài ngày, trong khi phương tiện, trang thiết bị phục vụ tuần tra còn hạn chế.
Đáng lo ngại, một bộ phận người dân vẫn vào rừng khai thác lâm sản, săn bắt động vật hoang dã hoặc tham gia đào đãi vàng trái phép. Riêng quý III/2026, đơn vị phát hiện 5 tổ vào thăm dò, đào bới trái phép nhằm khai thác vàng tại khu vực xã Hữu Khuông và đã phối hợp chuyển hồ sơ, tham mưu xử lý.
Chúng tôi xác định, dù khó khăn đến đâu cũng không thể để những khu vực rừng xa, khó tiếp cận trở thành địa bàn bị bỏ ngỏ.
Bên cạnh tuần tra, kiểm soát, việc phát huy vai trò của người dân được xem là giải pháp quan trọng để bảo vệ rừng từ gốc. Ban đang triển khai giao khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng dân cư, nhóm hộ và hộ gia đình như thế nào? Hiệu quả thực tế ra sao?
Ông Nguyễn Thành Dũng: Chúng tôi luôn xác định muốn bảo vệ rừng hiệu quả phải huy động được người dân cùng tham gia. Bởi người dân sống gần rừng, am hiểu địa bàn, nắm rõ từng khu vực và có điều kiện phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.
Hằng năm, căn cứ diện tích rừng được giao quản lý, nguồn kinh phí và các chính sách hiện hành, Ban xây dựng phương án giao khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng dân cư, nhóm hộ và hộ gia đình phù hợp với thực tế.
Năm 2025, diện tích được chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) của đơn vị là 75.245ha, trong đó diện tích giao khoán bảo vệ rừng hơn 30.876ha. Năm 2026, Ban tiếp tục ký hợp đồng giao khoán từ nguồn DVMTR và Chương trình giảm phát thải khí nhà kính (ERPA) với 73 cộng đồng bản và 9 hộ gia đình.
Qua thực tế, việc giao khoán đã tạo thêm nguồn thu nhập, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cộng đồng đối với diện tích rừng được giao bảo vệ. Khi quyền lợi gắn với trách nhiệm, người dân sẽ chủ động hơn trong tuần tra, phát hiện và thông tin các hành vi vi phạm.
Đời sống của một bộ phận người dân miền núi còn khó khăn, sinh kế phụ thuộc nhiều vào rừng. Ban có những giải pháp gì để gắn giao khoán bảo vệ rừng với tạo việc làm, tăng thu nhập, giúp người dân thực sự trở thành lực lượng nòng cốt bảo vệ rừng?
Ông Nguyễn Thành Dũng: Đây là vấn đề rất quan trọng đối với các địa bàn miền núi. Chúng ta không thể chỉ yêu cầu người dân bảo vệ rừng mà không quan tâm đến đời sống, sinh kế của họ. Khi cuộc sống còn khó khăn, chưa có nguồn thu nhập ổn định thì áp lực lên tài nguyên rừng vẫn còn.
Vì vậy, Ban quan tâm gắn giao khoán bảo vệ rừng với các chính sách hỗ trợ sinh kế. Trước hết là thông qua chính sách chi trả DVMTR. Đây là nguồn thu nhập hợp pháp, trực tiếp đối với cộng đồng, hộ gia đình tham gia nhận khoán, góp phần trang trải cuộc sống và tạo thêm động lực bảo vệ rừng.
Bên cạnh đó, Ban đang triển khai Chương trình ERPA với nội dung hỗ trợ phát triển sinh kế cho cộng đồng dân cư vùng có rừng. Trong năm 2026, đơn vị đã xây dựng hồ sơ, dự toán các công trình hỗ trợ sinh kế cho 25 bản. Các chương trình khoanh nuôi xúc tiến tái sinh rừng, trồng rừng cũng tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân sống gần rừng.
Tuy nhiên, nguồn tiền DVMTR hay hỗ trợ từ ERPA không thể giải quyết toàn bộ khó khăn kinh tế. Muốn tạo chuyển biến lâu dài cần thêm chính sách hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề, tạo việc làm và tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm.
Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là người dân tham gia bảo vệ rừng để nhận tiền khoán, mà còn giúp họ nhận thấy lợi ích lâu dài từ việc giữ rừng. Khi rừng được bảo vệ tốt, nguồn nước được duy trì, môi trường sống được bảo đảm và hoạt động sản xuất của người dân cũng được hưởng lợi. Khi có sinh kế ổn định và nhận thức rõ giá trị của rừng, người dân sẽ tự giác tham gia bảo vệ. Đó mới là giải pháp căn cơ, lâu dài.
Trong thời gian tới, Ban có định hướng, kế hoạch gì để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, gắn bảo tồn đa dạng sinh học với sinh kế bền vững cho người dân?
Ông Nguyễn Thành Dũng: Ban tiếp tục xác định nhiệm vụ trọng tâm là bảo vệ nghiêm diện tích rừng hiện có, nâng cao chất lượng rừng, phục hồi hệ sinh thái và gắn công tác bảo vệ rừng với đời sống người dân.
Trước mắt, chúng tôi sẽ rà soát, phân công rõ trách nhiệm quản lý từng địa bàn, từng khu vực rừng; tăng cường tuần tra tại những khu vực trọng điểm, chủ động phối hợp với chính quyền địa phương và lực lượng chức năng để ngăn chặn hành vi xâm hại rừng ngay từ cơ sở.
Đơn vị cũng chú trọng bảo vệ rừng tự nhiên, môi trường sống của các loài động vật hoang dã và nguồn nước đầu nguồn; tiếp tục thực hiện các chương trình khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên, chăm sóc và phát triển rừng theo kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, bản đồ số và dữ liệu theo dõi diễn biến rừng để phục vụ quản lý, kiểm tra, giám sát địa bàn.
Đối với người dân, Ban tiếp tục thực hiện tốt chính sách chi trả DVMTR, Chương trình ERPA và các chương trình hỗ trợ sinh kế; phối hợp với chính quyền địa phương lựa chọn những nội dung hỗ trợ thiết thực, phù hợp với điều kiện, nhu cầu của từng cộng đồng.
Theo tôi, bảo vệ rừng và phát triển kinh tế cho người dân không phải là hai nhiệm vụ tách rời. Nếu chỉ tập trung bảo vệ rừng mà không quan tâm đến sinh kế thì khó duy trì kết quả lâu dài. Ngược lại, phát triển kinh tế không gắn với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và cuộc sống của chính người dân.
Mong muốn lớn nhất của chúng tôi là giữ được những cánh rừng tự nhiên, bảo vệ nguồn nước, môi trường sinh thái, đồng thời giúp người dân sống gần rừng có thêm việc làm, thu nhập và điều kiện phát triển kinh tế. Muốn giữ rừng lâu dài phải làm sao để người dân thực sự gắn bó, có trách nhiệm và được hưởng lợi chính đáng từ việc bảo vệ rừng. Khi người dân cùng vào cuộc, công tác quản lý, bảo vệ rừng mới có thể đạt hiệu quả bền vững.
Xin cảm ơn ông!