Kế hoạch rút quân được Mỹ và Iraq thống nhất từ năm 2024 dưới thời Tổng thống Mỹ Joe Biden và tiếp tục được chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump triển khai, theo Reuters ngày 29.9.
Một sĩ quan quân đội Mỹ nói chuyện với các quân nhân khác tại căn cứ không quân Balad, Iraq ngày 24.4.2024
ẢNH: AFP
Ông Jasim al-Bahadli, chuyên gia chuyên nghiên cứu các nhóm vũ trang Shiite liên kết với Iran, nhận định Tehran có thể hưởng lợi đáng kể khi một lực lượng từng đóng vai trò đối trọng với ảnh hưởng của Iran tại Iraq rời đi. Theo ông, các nhóm vũ trang thân Iran nhiều khả năng sẽ xem việc Mỹ rút quân là thắng lợi chính trị và tìm cách gia tăng ảnh hưởng đối với các quyết định an ninh cũng như chính trị tại Iraq.
Ông Abu Mojtaba al-Yasiri, một chỉ huy thuộc Lực lượng kháng chiến Hồi giáo ở Iraq, gọi việc Mỹ rút quân là "một chiến thắng lịch sử". "Ngày 30.9, chúng ta sẽ đánh dấu việc khép lại một trang đen tối trong lịch sử Iraq", ông nói với Reuters, đồng thời cho rằng chủ quyền Iraq cần được bảo đảm bởi người dân nước này thay vì lực lượng nước ngoài.
Phía Iran cũng công khai hoan nghênh diễn biến này. Phó chủ tịch Ủy ban an ninh quốc gia của Quốc hội Iran Amir Hayat Moqaddam ngày 28.9 cho rằng việc quân đội Mỹ rời Iraq sẽ giúp tạo điều kiện cho "an ninh lâu dài" tại nước này.
Iran thường xuyên kêu gọi chấm dứt sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông và coi việc Washington rút khỏi Iraq là một thành công đối với mạng lưới các nhóm đồng minh mà Tehran gọi là "trục kháng chiến".
Tuy nhiên, không phải tất cả các lực lượng chính trị và xã hội Iraq đều ủng hộ việc Mỹ rút quân. Ông Abdulrahman al-Zobaie, một thủ lĩnh nhóm Sunni tại Fallujah, cho rằng phần lớn người Iraq đều mong muốn chủ quyền đầy đủ, nhưng Baghdad có thể chưa hoàn toàn sẵn sàng tự đảm nhiệm toàn bộ trách nhiệm an ninh. "Không người Iraq nào phủ nhận khát vọng chủ quyền. Nhưng việc liên minh rút đi theo cách tạo ra khoảng trống quyền lực là điều khiến nhiều người lo ngại", ông nói.
Mối lo này đặc biệt tập trung vào nguy cơ tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) tận dụng thời điểm chuyển giao để củng cố lại mạng lưới. Một số quan chức an ninh Iraq cảnh báo việc mất đi hỗ trợ tình báo, hậu cần và năng lực máy bay không người lái của Mỹ có thể tạo thêm không gian hoạt động cho IS.
Chỉ huy người Kurd Sirwan Barzani cho biết lực lượng của ông gần đây ghi nhận hoạt động gia tăng của các nhóm IS giữa lúc truyền thông đưa tin liên quân quốc tế chuẩn bị rút khỏi Iraq. "Theo tôi, thông tin về việc liên quân rút quân đã nâng cao tinh thần của các tay súng", ông nhận định.
Bốn quan chức an ninh và quân đội Iraq nói với Reuters rằng một nhóm bị nghi liên quan IS đang chuẩn bị các vụ đánh bom tự sát trùng với thời điểm Mỹ rút quân. "IS đang tìm cách gửi thông điệp rằng nhóm này vẫn còn khả năng tiến hành những cuộc tấn công đẫm máu", đại tá Khalid al-Bayati, quan chức an ninh cấp cao tại thành phố Kirkuk (miền bắc Iraq), nói.
IS từng kiểm soát khoảng 1/3 lãnh thổ Iraq và Syria ở thời kỳ đỉnh cao trước khi mất phần lớn lợi thế trong chiến dịch quân sự kéo dài từ năm 2014 - 2017. Dù không còn kiểm soát lãnh thổ quy mô lớn, các nhóm nhỏ và mạng lưới nằm vùng của tổ chức này vẫn hoạt động tại một số khu vực.
Mỹ lần đầu đưa quân vào Iraq năm 2003, lật đổ chính quyền Tổng thống Saddam Hussein và duy trì lực lượng trong nhiều năm trước khi rút phần lớn quân vào cuối năm 2011. Chưa đầy 3 năm sau, quân đội Mỹ quay trở lại theo lời mời của chính phủ Iraq để hỗ trợ Baghdad chống IS. Kể từ đó, lực lượng Mỹ chủ yếu đảm nhiệm vai trò huấn luyện, tình báo và hỗ trợ tác chiến.
Lãnh tụ tối cao Iran tuyên bố sẽ đẩy đối phương khỏi biển Ả Rập
Trong những năm gần đây, Iraq trở thành một trong những quốc gia hiếm hoi duy trì quan hệ chặt chẽ với cả Washington và Tehran. Điều này khiến lãnh thổ Iraq nhiều lần trở thành nơi diễn ra đối đầu gián tiếp giữa 2 bên.
Năm 2020, Mỹ tiến hành cuộc không kích gần sân bay Baghdad khiến tướng Iran Qasem Soleimani thiệt mạng. Sau đó, các nhóm vũ trang liên kết với Iran nhiều lần tấn công căn cứ có quân Mỹ, kéo theo những đợt đáp trả từ Washington.
Trong cuộc xung đột Mỹ - Iran năm nay, một số quân nhân Mỹ tại Iraq cũng thiệt mạng. Mỹ cáo buộc các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn sử dụng lãnh thổ Iraq để tiến hành các cuộc tấn công trong khu vực, trong khi chính phủ Iraq tuyên bố đang tìm cách hạn chế những hoạt động có thể kéo nước này vào các cuộc đối đầu bên ngoài.