Việc Mỹ xem xét nới lỏng trừng phạt đối với một số tàu chở dầu thuộc “đội tàu bóng tối” khó có thể giúp giảm đáng kể cước vận tải biển, trong bối cảnh gián đoạn tại eo biển Hormuz khiến chi phí vận chuyển dầu tăng mạnh.
Chuyên trang kinh tế vùng Vịnh AGBI dẫn lời các nhà phân tích cho rằng động thái này có thể cải thiện tâm lý thị trường, nhưng khó giải quyết tình trạng thiếu hụt tàu đủ điều kiện hoạt động trên thị trường chính thống.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc dỡ bỏ hạn chế đối với từng tàu nằm trong danh sách đen, cho phép bán lại cho các nhà khai thác hợp pháp và vận chuyển dầu không thuộc diện trừng phạt.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã đề cập khả năng này tại Đại hội Dầu khí thế giới ở Riyadh tuần trước. Mục tiêu là tăng số lượng tàu vận chuyển dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ từ vùng Vịnh.
Đội tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) toàn cầu có 928 chiếc, trong đó khoảng 200 chiếc chịu lệnh trừng phạt và không thể phục vụ các doanh nghiệp hoạt động trên thị trường chính thống.
Bà Angelica Kemene, phụ trách tình báo chiến lược tại công ty Optima Shipping Services, nhận định một số tàu thuộc đội tàu bóng tối có thể quay lại hoạt động thương mại thông thường. Tuy nhiên, tác động giảm cước vận tải sẽ hạn chế do nhiều tàu vẫn đang hoạt động, trong khi một số khác quá cũ hoặc không đáp ứng yêu cầu về bảo hiểm và kiểm định. Theo bà, ảnh hưởng trước mắt có thể chủ yếu nằm ở tâm lý thị trường hơn là nguồn cung tàu thực tế.
Giá tàu chở dầu vẫn ở mức cao. Một tàu VLCC đã qua sử dụng 5 năm được định giá 159 triệu USD trong tháng 9, cao hơn 28,5 triệu USD so với giá 130,5 triệu USD của tàu đóng mới. Trong khi đó, đội tàu bóng tối già cỗi của Iran chịu thêm sức ép từ các lệnh trừng phạt và phong tỏa hải quân của Mỹ.
Phân tích 29 tàu chở dầu thô treo cờ Iran cho thấy tuổi trung bình của đội tàu là 22 năm; hơn 60% số tàu trên 20 năm tuổi, trong đó 11 tàu trên 25 năm, làm gia tăng nguy cơ sự cố môi trường tại vùng biển nông ở Vịnh.
Theo bà Varaleka Pant, chuyên gia phân tích của công ty Vortexa, cước vận tải bình quân đối với tàu VLCC trên tuyến từ Đại Tây Dương sang Thái Bình Dương đã vượt 38 USD/thùng ngày 7/10, tăng 130% trong một tháng. Mức cước cao phản ánh cả nguồn cung tàu hạn chế lẫn phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh.
Ngoài ra, việc nới lỏng chỉ áp dụng với các tàu bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt, trong khi những tàu chịu lệnh hạn chế của Anh và Liên minh châu Âu vẫn chưa thể hoạt động tự do trên thị trường chính thống.
Một yếu tố khác là quyền kiểm soát đội tàu ngày càng tập trung. Đội tàu của 10 nhà khai thác lớn nhất đã tăng từ khoảng 370 chiếc năm 2021 lên gần 480 chiếc, nâng thị phần trong đội tàu VLCC hoạt động trên thị trường chính thống từ 56% lên 67%.
Theo các nhà phân tích, xu hướng này có thể khiến cước vận tải duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Việc nới lỏng trừng phạt thậm chí có thể thúc đẩy thêm các thương vụ mua lại tàu, thay vì tăng đáng kể số tàu được đưa ra thị trường cho thuê./.
(TTXVN/Vietnam+)