Kết quả kiểm phiếu chính thức cuộc bầu cử Israel ngày 27/10 vừa qua tạo ra đôi chút bất ngờ, khi khối do Thủ tướng Benjamin Netanyahu lãnh đạo giành được 53 ghế trong Quốc hội gồm 120 thành viên. Trong đó, Likud tiếp tục là chính đảng lớn nhất với 27 ghế. Tuy nhiên, khối của ông Netanyahu vẫn thiếu ít nhất 8 ghế để đạt ngưỡng đa số 61 ghế để thành lập chính phủ.
Ở chiều ngược lại, khối đối lập gồm các đảng Yashar của cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot, B’Yachad của cựu Thủ tướng Naftali Bennett, Yisrael Beytenu của ông Avigdor Liberman và đảng Dân chủ do ông Yair Golan lãnh đạo giành tổng cộng 48 ghế. Như vậy, dù có ưu thế nhất định về khả năng tập hợp lực lượng, phe đối lập cũng chưa thể tự mình hình thành chính phủ đa số.
Đáng chú ý, hai đảng Arab là Liên danh Chung và Ra’am giành tổng cộng 19 ghế, trở thành lực lượng có khả năng tác động quyết định đến cán cân quyền lực. Tuy nhiên, nghịch lý là dù có thể giúp một bên đạt đủ đa số, các đảng này lại vấp phải sự phản đối từ nhiều lực lượng Do Thái trong cả hai khối.
Ngay sau bầu cử, ông Eisenkot và ông Bennett đã tiếp xúc để tìm kiếm phương án thành lập chính phủ. Trong khi đó, ông Golan gặp lãnh đạo Ra’am Mansour Abbas, kêu gọi phe đối lập xem xét hợp tác với các đảng Arab. Điều này cho thấy, cuộc đua giành quyền lực đã chuyển sang giai đoạn thương lượng đầy phức tạp.
Trở ngại lớn nhất không chỉ nằm ở số ghế mà còn ở những giới hạn chính trị do các nhà lãnh đạo đặt ra trong chiến dịch tranh cử. Ông Liberman tuyên bố, không tham gia chính phủ do ông Netanyahu đứng đầu, đồng thời bác bỏ khả năng liên minh với các đảng Arab. Một số lãnh đạo đối lập khác cũng không muốn đưa các lực lượng Arab trực tiếp tham gia chính phủ.
Về lý thuyết, phe đối lập có thể tìm kiếm sự ủng hộ của Ra’am hoặc Liên danh Arab để đạt ngưỡng đa số. Thế nhưng, các đảng này không chỉ muốn ngăn chặn một chính phủ cánh hữu mà còn đặt ra những yêu cầu cụ thể về quyền lợi và vị thế của cộng đồng mình. Việc chấp nhận hợp tác với họ có thể khiến một số đối tác Do Thái trong phe đối lập rút lui.
Một lựa chọn khác là thu hút hai đảng của cộng đồng Do Thái giáo cực đoan Haredi, giành tổng cộng 12 ghế. Tuy nhiên, vấn đề miễn trừ nghĩa vụ quân sự đối với cộng đồng Haredi vốn gây chia rẽ sâu sắc trong xã hội Israel. Phe đối lập muốn thúc đẩy cải cách, trong khi các đảng Haredi tìm cách bảo vệ cơ chế miễn trừ hiện hành. Vì vậy, thỏa hiệp để giành thêm ghế có thể khiến phe đối lập phải đánh đổi những cam kết tranh cử.
Đáng chú ý, phương án liên minh giữa Likud, Yashar, B’Yachad và Yisrael Beytenu có thể đạt tổng cộng 67 ghế, đủ hình thành chính phủ đa số mà không cần dựa vào các đảng Arab hay Haredi. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất là vấn đề lãnh đạo. Nếu ông Netanyahu tiếp tục kiên quyết giữ chức Thủ tướng, các đối thủ khó chấp nhận tham gia. Ngược lại, muốn hình thành chính phủ không có ông Netanyahu, Likud phải tính đến khả năng thay đổi người đứng đầu hoặc chấp nhận chia sẻ quyền lực.
Như vậy, nghịch lý của chính trường Israel là các đảng có thể tập hợp đủ số ghế về mặt lý thuyết nhưng lại không thể biến lợi thế đó thành một liên minh thực tế.
Theo quy định, Tổng thống Isaac Herzog sẽ tham vấn các đảng phái trước khi giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho ứng viên được đánh giá có khả năng tập hợp đa số cao nhất. Người được lựa chọn có 28 ngày đàm phán và có thể được gia hạn thêm 14 ngày. Nếu các nỗ lực tiếp theo vẫn thất bại, Israel có thể phải tổ chức bầu cử mới trong vòng 90 ngày.
Một phương án khác là thành lập chính phủ thiểu số, dựa trên sự ủng hộ hoặc thỏa thuận không chính thức với các đảng bên ngoài liên minh. Tuy nhiên, mô hình này khó bảo đảm ổn định lâu dài vì chính phủ phải liên tục thương lượng để duy trì sự ủng hộ tại Quốc hội. Thực tế, Israel từng phải tổ chức 3 cuộc bầu cử từ tháng 4/2019 đến tháng 3/2020 do bế tắc trong thành lập chính phủ.
Trong thế giằng co hiện nay, ông Netanyahu vẫn có cơ hội khai thác những bất đồng trong phe đối lập để duy trì ảnh hưởng. Với kinh nghiệm tổng cộng gần 19 năm giữ cương vị Thủ tướng, ông nhiều lần vượt qua những cuộc khủng hoảng chính trị nhờ khả năng đàm phán và dàn xếp. Tuy nhiên, ông Netanyahu cũng không dễ chuyển vị thế dẫn đầu của Likud thành một liên minh cầm quyền.
Bế tắc hiện nay không chỉ phản ánh cuộc cạnh tranh quyền lực giữa hai ứng viên thủ tướng hàng đầu mà còn cho thấy sự phân hóa sâu sắc trong xã hội Israel về sắc tộc, tôn giáo và định hướng chính sách. Trong bối cảnh khu vực tiếp tục tiềm ẩn nhiều bất ổn, việc thiếu một chính phủ có nền tảng ủng hộ vững chắc càng làm gia tăng thách thức đối với năng lực điều hành đất nước.
Cuối cùng, bài toán của chính trường Israel không chỉ là tập hợp đủ 61 ghế mà còn là tìm được tiếng nói chung giữa những lực lượng vốn xem nhau là đối thủ. Nếu không bên nào sẵn sàng điều chỉnh những điều kiện cứng nhắc và chấp nhận thỏa hiệp, lợi thế về số ghế sẽ khó chuyển hóa thành quyền lực thực tế. Không giải được bài toán khó liên minh, Israel nhiều khả năng sẽ lại phải tổ chức một cuộc bầu cử mới.
PHẠM DƯƠNG