Sau khi Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận chùm ca bệnh liên quan đến 3 học sinh, trong đó một em 12 tuổi tử vong, các chuyên gia cảnh báo nguy cơ lây nhiễm trong môi trường học đường, đồng thời khuyến cáo người dân chủ động nhận biết dấu hiệu bệnh và thực hiện các biện pháp phòng ngừa.
Bệnh diễn tiến nhanh, nguy cơ tử vong dù được điều trị tích cực
Thành phố Hồ Chí Minh vừa ghi nhận chùm ca bệnh do não mô cầu liên quan đến 3 học sinh tại một trường trung học cơ sở trên địa bàn. Trong đó, một học sinh 12 tuổi đã tử vong, hai trường hợp còn lại đang được điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới.
Ngành y tế thành phố đang khẩn trương điều tra dịch tễ, giám sát những người tiếp xúc gần và triển khai các biện pháp ngăn ngừa bệnh lây lan trong trường học cũng như cộng đồng.
Theo ghi nhận, học sinh tử vong chưa được tiêm vaccine phòng bệnh não mô cầu.
Từ chùm ca bệnh này, các chuyên gia y tế cảnh báo não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có khả năng diễn tiến nhanh và gây tử vong trong thời gian ngắn nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, vi khuẩn não mô cầu có thể gây nhiều bệnh cảnh nguy hiểm, trong đó viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết là hai thể bệnh xâm lấn nghiêm trọng nhất.
Đáng lo ngại, bệnh có thể diễn tiến tối cấp, khiến người trước đó hoàn toàn khỏe mạnh rơi vào tình trạng nguy kịch chỉ sau vài giờ.
Theo bác sĩ Khương, nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%. Ngay cả khi được can thiệp tích cực, khoảng 10-15% trường hợp mắc bệnh não mô cầu xâm lấn vẫn có thể tử vong. Khoảng 20% người sống sót phải chịu những di chứng nặng nề như điếc, liệt, tổn thương não, suy thận hoặc chậm phát triển trí tuệ.
Một trong những nguyên nhân khiến bệnh đặc biệt nguy hiểm là các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với cúm hoặc những bệnh nhiễm virus thông thường.
Người mắc bệnh có thể khởi đầu bằng sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, bệnh có thể xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo như tay chân lạnh, đau đầu dữ dội, cứng gáy, ban xuất huyết không mất màu khi ấn, rối loạn ý thức, co giật và sốc nhiễm trùng.
Một số trường hợp diễn tiến tối cấp có thể tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát.
Lý giải mức độ nguy hiểm của bệnh, bác sĩ Khương cho biết, khi vi khuẩn não mô cầu xâm nhập vào máu, nội độc tố của chúng có thể kích hoạt phản ứng viêm dữ dội, gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu và rối loạn đông máu.
Các huyết khối nhỏ hình thành trong hệ thống vi mạch, cản trở tuần hoàn, khiến các mô bị thiếu máu và oxy. Đồng thời, tổn thương thành mạch gây xuất huyết dưới da, tạo thành những chấm đỏ tím có thể nhanh chóng lan rộng thành các mảng xuất huyết, hoại tử.
Ở thể nặng, tình trạng rối loạn đông máu, sốc nhiễm trùng và thiếu máu nuôi mô có thể dẫn đến hoại tử da, tổn thương chi, thậm chí phải cắt cụt chi.
Khi nhiều cơ quan quan trọng như não, tim, phổi và thận bị ảnh hưởng đồng thời, người bệnh có nguy cơ suy đa cơ quan và tử vong dù đã được hồi sức tích cực.
Không chỉ nguy hiểm bởi tốc độ diễn tiến nhanh, bệnh do não mô cầu còn tiềm ẩn nguy cơ lây lan trong cộng đồng, đặc biệt tại những nơi tập trung đông người như trường học, ký túc xá và các môi trường sinh hoạt tập thể.
Theo bác sĩ Khương, vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú tại vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, những người này vẫn có khả năng truyền vi khuẩn sang người khác thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp, chẳng hạn khi ho, hắt hơi, hôn hoặc dùng chung các vật dụng tiếp xúc với nước bọt.
Ước tính khoảng 5-10% dân số mang vi khuẩn não mô cầu tại vùng mũi họng ở một thời điểm nhất định. Tỷ lệ này có thể cao hơn ở thanh thiếu niên và những người thường xuyên sinh hoạt trong môi trường tập thể.
Điều đáng lo ngại là người mang vi khuẩn thường không biết mình đang mang mầm bệnh. Vì vậy, vi khuẩn có thể âm thầm lây truyền giữa các cá nhân trong trường học, nơi sinh hoạt đông người, sau đó tiếp tục xâm nhập vào gia đình.
Trong môi trường gia đình, việc tiếp xúc gần, chăm sóc, ôm hôn trẻ hoặc sinh hoạt chung trong không gian kín cũng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền.
Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới một tuổi, là nhóm có nguy cơ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.
Người sống cùng nhà với bệnh nhân mắc não mô cầu cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với cộng đồng và cần được cơ sở y tế đánh giá để sử dụng kháng sinh dự phòng theo hướng dẫn.
“Trẻ nhỏ dù ít ra ngoài vẫn có thể phơi nhiễm vi khuẩn não mô cầu từ người thân mang khuẩn nhưng không có triệu chứng. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh để phòng ngừa”, bác sĩ Khương nhấn mạnh.
Trước nguy cơ này, chuyên gia khuyến cáo người dân không chủ quan với những biểu hiện sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng gáy, tay chân lạnh, ban xuất huyết hoặc rối loạn ý thức.
Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế để thăm khám, cấp cứu, không chờ đến khi có đầy đủ triệu chứng mới đi khám. Việc phát hiện và điều trị sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ.
Nhiều gia đình chủ động đưa trẻ đi tiêm vaccine phòng bệnh
Sau thông tin một học sinh tử vong do não mô cầu, nhiều gia đình tại Thành phố Hồ Chí Minh đã đưa con đến các trung tâm tiêm chủng để chủ động phòng bệnh.
Theo ghi nhận tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC ngày 16/10, nhiều phụ huynh đưa cùng lúc nhiều thành viên trong gia đình đến tiêm vaccine, trong đó ưu tiên trẻ đang đi học.
Chị Lê Thị Mỹ Phương (36 tuổi) cùng chị Trương Thị Chung (30 tuổi) đưa năm trẻ, gồm các con và cháu trong gia đình, đến tiêm vaccine phòng não mô cầu.
“Nghe tin một học sinh đã tử vong, gia đình tôi cũng lo nên đưa các cháu đến ngay VNVC tiêm vaccine phòng bệnh”, chị Phương chia sẻ.
Cùng tâm trạng lo lắng, anh Dương Quốc Cường đưa cả ba con gái 13 tuổi, 11 tuổi và 5 tuổi đến tiêm vaccine. Anh cho biết gia đình sinh sống tại khu vực có trẻ tử vong do não mô cầu nên đã chủ động sắp xếp công việc để đưa các con đi tiêm sớm. “Làm được gì để chủ động phòng bệnh, bảo vệ các con thì tôi cố gắng làm ngay”, anh Cường nói.
Không chỉ trẻ em, một số phụ huynh cũng chủ động đăng ký tiêm vaccine cho bản thân.
Trước nhu cầu tiêm chủng tăng cao, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết đang bảo đảm nguồn cung vaccine phòng năm nhóm huyết thanh não mô cầu A, B, C, Y và W-135, đồng thời tăng cường nhân lực tư vấn, phục vụ tiêm chủng.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, tiêm chủng là một trong những biện pháp quan trọng để phòng ngừa và kiểm soát bệnh do não mô cầu. Hiện Việt Nam đã có các vaccine phòng năm nhóm huyết thanh não mô cầu quan trọng gồm A, B, C, Y và W-135.
Bác sĩ Khương lưu ý, mỗi loại vaccine có phạm vi bảo vệ khác nhau theo nhóm huyết thanh. Vì vậy, tiêm một loại vaccine không đồng nghĩa với việc đã được bảo vệ trước tất cả các nhóm não mô cầu gây bệnh.
Người dân cần được tư vấn lựa chọn và phối hợp các loại vaccine phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ mắc bệnh.
Hiện có vaccine phòng não mô cầu nhóm B dành cho trẻ từ 2 tháng tuổi và người lớn trong độ tuổi chỉ định; vaccine cộng hợp tứ giá phòng các nhóm A, C, Y và W-135 có loại được sử dụng từ hai tháng tuổi, có loại từ chín tháng tuổi; vaccine phòng nhóm B và C dành cho người từ 6 tháng đến 45 tuổi.
Bên cạnh tiêm chủng, các chuyên gia khuyến cáo người dân duy trì vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho, hắt hơi, không dùng chung các vật dụng tiếp xúc với nước bọt và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng.
Đặc biệt, với những người tiếp xúc gần ca bệnh, cần tuân thủ hướng dẫn của cơ quan y tế về theo dõi sức khỏe và sử dụng kháng sinh dự phòng khi có chỉ định. Vaccine không thay thế việc sử dụng kháng sinh dự phòng đối với người tiếp xúc gần thuộc diện cần điều trị dự phòng.
THIÊN LAM