Bài viết dưới đây là góc nhìn của thầy An Phú, giáo viên Ngữ văn tại TPHCM, về việc thay đổi cách dạy và học tiếng Anh nếu tuyển sinh vào lớp 10 chỉ thi Ngữ văn và Toán.
Vừa qua, Bộ GD-ĐT lấy ý kiến về phương án thi tuyển sinh lớp 10 từ năm học 2027-2028, theo đó học sinh dự thi hai môn Ngữ văn và Toán; các trường chuyên, trường đặc thù có thể tổ chức thêm môn thi thứ ba. Đề xuất này nhận được nhiều ý kiến, cho thấy kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 luôn được xã hội quan tâm, thậm chí có thời điểm được đánh giá là không kém phần áp lực so với kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Bỏ thi môn thứ ba có hợp lý?
Trước đây, phương án tuyển sinh lớp 10 với ba môn thường gồm hai môn bắt buộc là Ngữ văn, Toán và một môn thứ ba do địa phương lựa chọn trong các môn học như Lịch sử - Địa lý, Lý - Hóa - Sinh, Tiếng Anh... Trên thực tế, nhiều tỉnh, thành lựa chọn Tiếng Anh là môn thi thứ ba.
Khi Bộ GD-ĐT lấy ý kiến về phương án chỉ thi hai môn, một số ý kiến cho rằng đây là bước lùi vì thi tuyển sinh lớp 10 với hai môn từng được áp dụng từ những năm 2000. Tuy nhiên, việc giảm số môn thi có thể góp phần giảm áp lực đối với thí sinh và các lực lượng tham gia tổ chức kỳ thi.
Đối với kỳ thi lớp 10, việc chỉ thi hai môn cũng có thể giảm áp lực về thời gian, khối lượng ôn tập và chi phí đối với học sinh, phụ huynh. Hằng năm, khi con chuẩn bị thi lớp 10, phụ huynh phải quan tâm đến nhiều vấn đề: Địa phương sẽ chọn môn thi thứ ba nào, khi nào công bố, nên cho con học thêm môn gì, học từ thời điểm nào... Việc chờ môn thi thứ ba cũng tạo thêm áp lực, nhất là khi thời điểm công bố khác nhau giữa các địa phương.
Không biết sẽ thi môn nào, một số phụ huynh có xu hướng cho con ôn tập nhiều môn từ hè lớp 8. Lịch học vì thế có thể kéo dài, chiếm phần lớn thời gian của học sinh. Các em phải đối diện với áp lực học tập trong suốt năm lớp 9, trong khi phụ huynh cũng chịu thêm gánh nặng kinh tế. Với những gia đình có điều kiện, việc học thêm có thể ít tạo áp lực hơn; nhưng với gia đình thu nhập thấp, đây có thể là khoản chi đáng kể.
Tại nhiều tỉnh, thành, Tiếng Anh được lựa chọn làm môn thi thứ ba, vừa vì đây là môn học được chú trọng, vừa nhằm tạo động lực nâng cao năng lực ngoại ngữ cho học sinh. Do đã đầu tư cho con học tiếng Anh từ sớm với kỳ vọng đây là môn thi tuyển sinh lớp 10, một bộ phận phụ huynh có thể cảm thấy tiếc nuối khi môn học này không còn nằm trong danh sách môn thi bắt buộc.
Phản ứng và tâm lý tiếc nuối của phụ huynh là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, nếu giảm số môn thi, vấn đề quan trọng không chỉ là giảm áp lực thi cử mà còn là cách tổ chức dạy và học các môn không còn được sử dụng trực tiếp để tuyển sinh.
Cần thay đổi cách dạy và học tiếng Anh
Từ lâu, việc nhiều học sinh học tiếng Anh trong nhiều năm nhưng vẫn gặp khó khăn khi giao tiếp đã được đặt ra. Một trong những vấn đề cần xem xét là cách tiếp cận và mục tiêu học tiếng Anh của cả giáo viên và học sinh.
Khi mục tiêu chính là thi cử, học sinh dễ tập trung vào ngữ pháp, dạng bài và luyện đề. Tiết học vì thế có thể thiên về làm bài, trong khi thời gian dành cho giao tiếp, trình bày và thực hành ngôn ngữ bị hạn chế. Giáo viên cũng chịu áp lực về kết quả học tập, từ đó dễ bị cuốn vào việc luyện đề.
Ở bậc THCS, học sinh đang trong giai đoạn phát triển khả năng sử dụng ngoại ngữ. Tuy nhiên, nếu việc học chủ yếu hướng đến kỳ thi, các em có thể dành nhiều thời gian để ghi nhớ dạng bài, học mẹo làm bài thay vì sử dụng tiếng Anh trong những tình huống thực tế.
Tại các trung tâm ngoại ngữ, việc luyện thi và giải đề cũng là một nhu cầu phổ biến. Càng gần kỳ thi, học sinh càng dành nhiều thời gian cho việc luyện đề, còn phụ huynh phải chi thêm tiền cho các khóa học. Có những khóa luyện thi, giải đề cấp tốc được bán theo gói, với chi phí lên tới hàng triệu đồng.
Không chỉ kỳ thi tuyển sinh, các kỳ thi đánh giá năng lực và chứng chỉ quốc tế như Movers & Flyers, KET, PET, TOEFL Junior hay IELTS cũng được nhiều trung tâm tổ chức luyện thi. Khi quá chú trọng vào các tập đề mẫu, mục tiêu quan trọng của việc học ngoại ngữ là khả năng giao tiếp và vận dụng trong thực tế có nguy cơ bị xem nhẹ.
Nếu tiếng Anh không còn là môn thi tuyển sinh lớp 10 ở nhiều địa phương, cách dạy và học môn này có thể có thêm điều kiện để thay đổi. Giáo viên có thể dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động giao tiếp, trình bày và trao đổi bằng tiếng Anh. Học sinh cũng giảm áp lực phải học để thi, từ đó có thêm cơ hội thực hành và sử dụng ngôn ngữ.
Chẳng hạn, trong các chương trình tiếng Anh có giáo viên nước ngoài tại trường học hoặc trung tâm ngoại ngữ, giáo viên có thể tổ chức trò chơi, hoạt động nhóm và các tình huống giao tiếp để học sinh mạnh dạn sử dụng tiếng Anh.
Vì vậy, việc tuyển sinh lớp 10 bằng hai môn Ngữ văn và Toán không nhất thiết làm ảnh hưởng đến mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Nếu được triển khai phù hợp, đây có thể là cơ hội để việc dạy và học tiếng Anh chuyển dần từ mục tiêu luyện thi sang chú trọng hơn đến khả năng sử dụng ngôn ngữ trong thực tế.
Đặc biệt, cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), các công cụ, phần mềm hỗ trợ học ngoại ngữ ngày càng đa dạng. Đây cũng là điều kiện để giáo viên và học sinh tiếp cận những phương pháp học tiếng Anh linh hoạt, thực tế và hiệu quả hơn.