Từ trường học không khói thuốc đến thách thức mới
Trong nhiều năm qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá được ngành Giáo dục Nghệ An xác định là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và chăm sóc sức khỏe học sinh.
Theo báo cáo về kết quả thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá giai đoạn 2023-2025, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục đưa quy định không hút thuốc vào nội quy, quy chế; tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy định cấm hút thuốc trong khuôn viên trường học. Trong giai đoạn này, 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh tổ chức tuyên truyền về Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Nội dung tuyên truyền được lồng ghép vào các buổi sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống và những môn học phù hợp. Các trường cũng tổ chức nói chuyện chuyên đề, treo pano, áp phích, khẩu hiệu và đăng tải thông tin trên các kênh truyền thông của đơn vị.
Đáng chú ý, bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, ngành Giáo dục chú trọng tuyên truyền về tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới. Những sản phẩm có thiết kế đa dạng, hình thức bắt mắt có thể khơi gợi sự tò mò, khiến học sinh dễ bị lôi kéo dùng thử nếu thiếu kiến thức và kỹ năng phòng tránh.
Thực tế đặt ra yêu cầu công tác phòng ngừa không thể chỉ dừng ở việc treo biển cấm hút thuốc hay yêu cầu học sinh ký cam kết. Các em cần được trang bị kiến thức để nhận diện sản phẩm, hiểu rõ nguy cơ đối với sức khỏe, biết cách từ chối lời mời sử dụng và tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp tình huống nguy hiểm.
Thầy Nguyễn Trọng Hoàn, Chánh Văn phòng và Truyền thông Sở GD&ĐT Nghệ An, cho biết công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trong trường học cần được triển khai thường xuyên, có sự phối hợp giữa ngành Giáo dục, gia đình và xã hội.
“Hoạt động tuyên truyền cần giúp học sinh nhận diện nguy cơ, nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân và chủ động tránh xa các sản phẩm gây hại. Cùng với đó, cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên cần thực hiện nghiêm các quy định, làm gương trong xây dựng môi trường giáo dục không khói thuốc”, thầy Hoàn chia sẻ.
Đổi mới tuyên truyền, tăng sức đề kháng cho học sinh
Trước những nguy cơ từ thuốc lá điện tử và các chất gây nghiện mới, ngành Giáo dục Nghệ An hướng tới đổi mới phương thức tuyên truyền theo hướng gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với tâm lý từng lứa tuổi. Thay vì chỉ phổ biến quy định pháp luật, hoạt động giáo dục cần giúp học sinh hiểu rõ tác hại của sản phẩm, nhận diện những lời mời chào, quảng cáo sai lệch và biết cách ứng xử khi đứng trước nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử.
Các cơ sở giáo dục triển khai nhiều hình thức tuyên truyền như sinh hoạt dưới cờ, hội thi, hội thảo, nói chuyện chuyên đề, phát thanh học đường và truyền thông trên các nền tảng thông tin của nhà trường. Nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng được lồng ghép vào hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống.
Việc tổ chức các diễn đàn về phòng, chống thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới tạo thêm cơ hội để học sinh trao đổi trực tiếp với chuyên gia, nhà quản lý giáo dục và giáo viên. Thông qua các câu hỏi, tình huống thực tế và phần thảo luận, các em có thể hiểu rõ hơn những nguy cơ tiềm ẩn, đồng thời học cách từ chối khi bị bạn bè rủ rê hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn đáng tin cậy.
Theo thầy Nguyễn Trọng Hoàn, để công tác phòng ngừa đạt hiệu quả, hoạt động tuyên truyền cần được duy trì thường xuyên, đồng thời phát huy trách nhiệm của mỗi cơ sở giáo dục trong xây dựng môi trường học đường an toàn. Sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình cũng rất quan trọng, giúp phát hiện sớm những biểu hiện bất thường, kịp thời tư vấn và hỗ trợ học sinh.
Cùng với tuyên truyền, ngành Giáo dục Nghệ An chú trọng duy trì môi trường không khói thuốc. Theo báo cáo giai đoạn 2023-2025, 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh thực hiện treo biển “Cấm hút thuốc lá” tại cổng trường, khuôn viên và phòng làm việc. Ngành cũng yêu cầu cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên thực hiện cam kết không hút thuốc trong giờ làm việc và khuôn viên cơ sở giáo dục.
Tuy nhiên, môi trường học đường không khói thuốc không thể chỉ được bảo đảm bằng nội quy. Điều quan trọng là hình thành ý thức tự giác tuân thủ quy định ở học sinh, phát huy vai trò nêu gương của giáo viên và chủ động phát hiện, ngăn chặn nguy cơ phát sinh.
Khi phát hiện học sinh sử dụng thuốc lá điện tử, nhà trường cần kết hợp giáo dục, tư vấn, phối hợp với phụ huynh và xử lý theo quy định, thay vì chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở hoặc yêu cầu viết cam kết.
“Nhà trường cần phối hợp chặt chẽ với gia đình trong quản lý, giáo dục và hỗ trợ học sinh. Khi phát hiện trường hợp vi phạm, cần tìm hiểu nguyên nhân, tư vấn để các em nhận thức được tác hại, từ đó thay đổi hành vi; đồng thời thực hiện các biện pháp xử lý phù hợp theo quy định”, thầy Hoàn cho hay.
Gia đình cũng cần quan tâm đến tâm lý, các mối quan hệ và những thay đổi trong sinh hoạt của con em; chủ động trao đổi với giáo viên khi phát hiện dấu hiệu đáng lo ngại. Các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cần phối hợp với nhà trường trong việc ngăn chặn hành vi cung cấp, mua bán thuốc lá trái quy định cho học sinh.
Về phía học sinh, mỗi em cần chủ động trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro, biết nói không trước lời mời sử dụng thuốc lá điện tử và tránh thử các sản phẩm không rõ thành phần, nguồn gốc. Khi phát hiện bạn bè có dấu hiệu sử dụng chất gây nghiện, các em nên tìm đến giáo viên, phụ huynh hoặc người có trách nhiệm để được hỗ trợ.
Thời gian tới, ngành Giáo dục Nghệ An tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật; duy trì mô hình trường học không khói thuốc; tăng cường phối hợp với ngành Y tế, Công an, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể. Ngành cũng kiến nghị cấp có thẩm quyền hỗ trợ kinh phí để các cơ sở giáo dục triển khai hiệu quả hơn hoạt động truyền thông, giáo dục về phòng, chống tác hại của thuốc lá.
“Xây dựng môi trường học đường an toàn không chỉ là ngăn chặn hành vi vi phạm mà còn là quá trình hình thành nhận thức, thói quen và trách nhiệm của người trẻ đối với sức khỏe bản thân và cộng đồng. Khi nhà trường, gia đình và xã hội cùng hành động, thông điệp nói không với thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới mới có thể trở thành lựa chọn tự giác, bền vững của học sinh”, thầy Nguyễn Trọng Hoàn - Chánh Văn phòng và Truyền thông Sở GD&ĐT Nghệ An chia sẻ.
Chiều 27/10, tại Trường THPT Lê Viết Thuật, Sở GD&ĐT Nghệ An phối hợp Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới”. Chương trình là nơi để bày tỏ quan điểm và đề xuất giải pháp phòng ngừa, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cơ quan chức năng trong xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh, không khói thuốc.