Ngã tư Shibuya tại thủ đô Tokyo, Nhật Bản là một trong những ngã tư đông đúc nhất thế giới - Ảnh: YAHOO NEWS
Năm 1960, nhà vật lý Heinz von Foerster thuộc Đại học Illinois (Mỹ) cùng các cộng sự công bố một nghiên cứu trên tạp chí Science, dự đoán dân số loài người sẽ tăng theo cấp số nhân và tiến tới vô hạn vào ngày 13-11-2026, với sai số khoảng 5 năm.
Khác với nỗi lo con người sẽ chết đói vì thiếu lương thực, nhóm nghiên cứu cho rằng nhân loại có thể bị "bóp nghẹt" bởi chính sự gia tăng dân số.
Họ lập luận rằng khả năng hợp tác và đổi mới giúp con người thích nghi với tình trạng đông đúc, qua đó thúc đẩy dân số tiếp tục tăng nhanh.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia nhân khẩu học được tạp chí Popular Science phỏng vấn ngày 13-10, dự báo này đã ngoại suy xu hướng quá khứ mà không tính đến những thay đổi sâu sắc trong xã hội.
Dân số thế giới tăng từ khoảng 1 tỉ người vào năm 1800 lên 2 tỉ năm 1927, rồi vượt 8 tỉ vào năm 2022.
Đà tăng mạnh chủ yếu đến từ những tiến bộ về y tế, dinh dưỡng và vệ sinh, giúp giảm tỉ lệ tử vong, đặc biệt ở trẻ em, chứ không đơn thuần do các gia đình sinh nhiều con hơn.
Sau đó, tốc độ tăng dân số toàn cầu chậm lại khi đô thị hóa, giáo dục, cơ hội việc làm của phụ nữ và khả năng tiếp cận biện pháp tránh thai làm thay đổi quyết định sinh con.
Những tiến bộ trong nông nghiệp cũng giúp tăng sản lượng lương thực, xoa dịu nỗi lo thiếu ăn trên quy mô toàn cầu.
Hiện nay, khoảng 55% quốc gia và vùng lãnh thổ, nơi sinh sống của hơn hai phần ba dân số thế giới, có tỉ suất sinh thấp hơn mức thay thế (khoảng 2,1 con trên mỗi phụ nữ) - dùng để chỉ mức độ dân số tự thay thế từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Nhiều nước như Nhật Bản và Hàn Quốc đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số và lực lượng lao động suy giảm.
Các chuyên gia nhận định thách thức hiện nay không còn đơn giản là dân số tăng quá nhanh, mà là làm thế nào ứng phó với những biến động nhân khẩu học.
Dân số già có thể gây sức ép lên hệ thống an sinh xã hội trong khi việc khuyến khích sinh con cũng không phải giải pháp tức thời.
Dự báo năm 1960 vì thế trở thành bài học về giới hạn của việc dùng xu hướng quá khứ để tiên đoán tương lai: dân số không tăng mãi theo một quỹ đạo cố định, bởi chính con người và xã hội luôn thay đổi.
Hậu tận thế, con người sẽ ở đâu?Từ hầm trú ẩn dưới lòng đất đến những căn nhà đổ nát hay chiếc ô tô, các bộ phim hậu tận thế hình dung con người sẽ sống ở đâu sau thảm họa do chính nhân loại gây ra.