Nghề 'xe lịch' độc lạ của dân Cà Mau

Nguồn ảnh: Tiền Phong

Chỉ với sợi dây gân, chiếc lưỡi câu nhỏ và ít mồi tôm, người dân vùng nuôi tôm Cà Mau có thể 'dụ dỗ' để bắt những con lịch tinh ranh từ sâu trong hang bùn. Công việc tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn, khéo léo và mang lại trải nghiệm thú vị dân dã đậm chất miền Tây. Tò mò nghề 'cắm câu bắt l...

Con lịch có hình dáng khá giống lươn, nhưng với dân miền Tây, chỉ cần nhìn qua đã phân biệt được ngay. Lươn đuôi tròn, da hơi sẫm màu, còn lịch đuôi dẹt, da màu vàng óng. Do sống tự nhiên, thịt lịch rất chắc, dai và béo hơn lươn nuôi.

Dưới cái nắng ban mai của vùng vuông tôm sông nước xã Cái Đôi Vàm (tỉnh Cà Mau), ông Nguyễn Văn Danh, ngụ ấp Tân Quảng cầm trong tay dây gân có lưỡi câu, đôi mắt chăm chú dò tìm từng mé bùn vuông tôm để bắt đầu chuyến 'xe lịch'.

Con lịch thường làm hang xéo xuống bùn sâu, miệng hang nhô lên hơi méo như vòi ấm nấu nước, bên trong lại có rất nhiều ngách phụ rẽ nhánh để tẩu thoát khi có động.

Để "dụ" được loài thủy sản tinh quái này, thợ 'xe lịch' phải tự tay chế tạo dụng cụ câu lịch. Người dân lấy hai sợi dây gân đơn xe lại thật chặt thành một sợi đôi chắc chắn rồi buộc vào lưỡi câu.

Mồi câu lịch bằng tôm tươi cắt nhỏ. Khi thả mồi xuống hang, thợ câu phải dùng tay xe nhẹ sợi dây cho mồi đi sâu vào hang. Nghe mùi tôm, lịch sẽ mò lên đớp mồi.

Cảm nhận được việc lịch cắn, người câu chỉ cần giữ căng dây, kéo từ từ lên mặt nước rồi nhanh tay chụp bắt, chỉ cần chậm tay, lịch sẽ tuột câu.

So với nghề cắm câu lịch, 'xe lịch' bắt từng con, tỉ lệ dính ít, nhưng người dân thích đi 'xe lịch' hơn, nhờ cảm giác hồi hộp chờ đợi, sướng tay khi kéo được con lịch lớn ra khỏi hang sâu.

Theo những thợ câu giàu kinh nghiệm, thời điểm đi 'xe lịch' lý tưởng nhất từ 6h - 8h sáng, hoặc ngay sau những cơn mưa rào, khi lịch kiếm ăn, và lúc người dân tháo nước khô đầm, rồi lấy nước mới vào vuông tôm.

Lịch đồng có thể nấu chua với me, mẻ hay trái giác, để có vị chua thanh, đậm đà mà không bị tanh. Ngoài ra, lịch đem kho sả ớt, xào lăn hay um lá nhàu cũng là món ăn đặc sản của vùng đất Cà Mau.

Đối với người nuôi tôm, con lịch là đặc sản, nhưng cũng là kẻ thù của tôm, cua con, nên bắt lịch vừa để bảo vệ thuỷ sản nuôi, vừa có thể đem bán với giá từ 150.000 - 250.000 đồng/kg.

Tại vùng vuông tôm xã Cái Đôi Vàm, tỉnh Cà Mau, người dân địa phương duy trì nghề xe lịch độc đáo bằng phương pháp thủ công tinh tế. Loài thủy sản này có đuôi dẹt, da vàng óng, thịt béo và chắc hơn lươn nuôi, thường làm hang sâu trong bùn với nhiều ngách phụ. Việc săn bắt lịch không chỉ mang lại thu nhập từ 150.000 đến 250.000 đồng mỗi kilôgam mà còn giúp bảo vệ nguồn tôm, cua giống khỏi sự tấn công của chúng. Để dụ loài thủy sản tinh quái này ra khỏi hang, thợ xe lịch như ông Nguyễn Văn Danh phải tự chế dụng cụ từ hai sợi dây gân xe chặt gắn lưỡi câu và mồi tôm tươi. Người câu kiên nhẫn dò tìm mé bùn, xe nhẹ sợi dây đưa mồi vào hang xéo rồi kéo chậm rãi khi phát hiện dấu hiệu cắn mồi. Khác với hình thức cắm câu đại trà, xe lịch đòi hỏi sự khéo léo cùng khả năng phản xạ nhanh để chụp bắt ngay khi con mồi nổi lên mặt nước. Thời điểm đi xe lịch hiệu quả nhất thường rơi vào khoảng từ 6 giờ đến 8 giờ sáng, sau mưa rào hoặc lúc vuông tôm thay nước mới. Sản vật thu hoạch sau những chuyến săn được chế biến thành nhiều món đặc sản đậm chất miền Tây như nấu chua với trái giác, kho sả ớt hay um lá nhàu. Hoạt động này vừa phản ánh đời sống lao động dân dã, vừa khẳng định nét văn hóa ẩm thực độc đáo của vùng sông nước Cà Mau.