Nghịch lý HĐQT: Chê người thiếu trình độ nhưng lại chuộng “hợp cạ”

Áp lực đổi mới đang dồn lên các hội đồng quản trị khi doanh nghiệp phải đối mặt với công nghệ biến chuyển nhanh, chiến lược phức tạp hơn và yêu cầu giám sát ngày càng cao. Khảo sát thường niên của PwC cho thấy 55% thành viên được hỏi nghĩ rằng ít nhất một đồng nghiệp trong HĐQT hiện tại nên được thay thế. Đáng chú ý, tỷ lệ cho rằng có người không còn đủ chuyên môn để tiếp tục đảm nhiệm vị trí tăng từ 21% năm trước lên 39% năm nay. Con số ấy phản ánh một câu hỏi khó: làm sao giữ được đội ngũ có năng lực phù hợp khi kỳ vọng dành cho thành viên HĐQT liên tục thay đổi? Trao đổi với CFO Dive, ông Paul DeNicola, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm PwC Governance Insights, cho biết yêu cầu đối với các thành viên đã đổi khác đáng kể trong khoảng một thập kỷ. Những vấn đề mới như trí tuệ nhân tạo và công nghệ tiên tiến nay tiếp nối các mối quan tâm trước đây, gồm an ninh mạng và phát triển bền vững. Thế nhưng, nghịch lý nằm ở chỗ nhiều người không hài lòng với năng lực hiện có lại chưa đặt chuyên môn lên hàng đầu khi chọn thành viên mới. Có tới 81% người tham gia khảo sát xem sự phù hợp về văn hóa là yếu tố quan trọng trong quá trình tuyển chọn. Trong khi đó, chỉ 27% coi kinh nghiệm chuyên sâu ở các lĩnh vực mới nổi là tiêu chí quan trọng, cho thấy sự “hợp cạ” vẫn có sức nặng lớn. Ưu tiên sự hòa hợp không phải lúc nào cũng có hại, nhưng nếu quá mức, nó có thể khiến những ý kiến cần thiết khó được nói ra. Khoảng 27% người được hỏi cho biết mong muốn duy trì bầu không khí hòa thuận có thể khiến thành viên ngần ngại nêu quan điểm trái chiều. Bà Ariel Smilowitz, Giám đốc tại Trung tâm Governance Insights của PwC, lưu ý rằng HĐQT thường là nhóm nhỏ, trong đó thành viên không trực tiếp điều hành doanh nghiệp toàn thời gian. Đặc điểm ấy tạo nên văn hóa riêng, nhưng không nên biến sự phù hợp thành cái cớ để né tránh tranh luận về những vấn đề quản trị. Theo bà Smilowitz, thành viên cần có không gian để chỉ ra điểm yếu và trao đổi khác biệt, thay vì chỉ tìm kiếm đồng thuận. Một hội đồng quá ngại va chạm có thể bỏ lỡ cơ hội nhận diện rủi ro, nhất là khi doanh nghiệp phải ứng phó với những thay đổi nhanh chóng. Một số doanh nghiệp đã bắt đầu rà soát năng lực trong nội bộ để tìm cách thu hẹp khoảng trống. Khoảng một nửa đơn vị tham gia khảo sát thực hiện đánh giá hiệu quả của từng thành viên, còn 36% đưa những kỹ năng còn thiếu vào kế hoạch kế nhiệm HĐQT. Tuy nhiên, việc xác định thiếu gì mới chỉ là bước đầu; bài toán tiếp theo là bổ sung kiến thức cần thiết mà không làm mất đi khả năng nhìn nhận toàn diện. AI đang trở thành phép thử rõ rệt cho năng lực giám sát ấy, bởi công nghệ này đặt ra câu hỏi mới về đầu tư, con người và cách vận hành doanh nghiệp. Có 71% thành viên được khảo sát cho rằng HĐQT cần hiểu biết tốt hơn về AI để giám sát công nghệ hiệu quả. Đồng thời, 59% đánh giá thông tin về tỷ suất hoàn vốn của các dự án AI chưa đáp ứng yêu cầu, còn 61% nhận định thông tin về mức độ sẵn sàng của lực lượng lao động vẫn chưa đủ. Một số doanh nghiệp đã bổ sung người có nền tảng công nghệ vào HĐQT, trong đó Coinbase Global bổ nhiệm ông Anthony Armstrong, cựu Giám đốc tài chính của xAI và cố vấn lâu năm của tỷ phú Elon Musk. Dù vậy, ông DeNicola cho rằng giải pháp không nằm ở việc đưa càng nhiều chuyên gia công nghệ vào hội đồng càng tốt. Doanh nghiệp vẫn cần những thành viên biết đánh giá tổng thể hoạt động kinh doanh, đồng thời đủ hiểu AI để đặt câu hỏi đúng và giám sát hiệu quả.