Xe tăng K63-85 đánh Pol Pot, bảo vệ Trường Sa

Sau 10 năm (1969 - 1979) có mặt ở Việt Nam, hầu hết các xe tăng bơi K63-85 đều không có khả năng hoạt động. Với sự cố gắng, sáng tạo hiếm có, ngành kỹ thuật quân sự đã tập trung sửa chữa cải tiến, để đưa nhiều xe K63-85 quay trở lại chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, tổng tiến công giải phóng Phnom Penh, giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi ách diệt chủng và bảo vệ biên giới phía Bắc.

ẢNH: BCTTG

Ngay khi cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam nổ ra, lực lượng tăng thiết giáp đã tham gia chiến đấu đánh trả quân Pol Pot lấn chiếm và phản kích đánh địch phòng ngự ở nhiều hướng, nhiều mũi khác nhau. 

Năm 1977, đã có 230 xe tăng thiết giáp tham gia chiến đấu. Năm 1978, xe chiến đấu là 288 tăng thiết giáp. Trong số đó, có một số xe tăng bơi K63-85 của các đơn vị tăng thiết giáp.

ẢNH: BCTTG

Nổi bật nhất trong việc sử dụng K63-85 đánh địch là Tiểu đoàn 2 của Lữ đoàn Tăng thiết giáp 416 (Quân khu 9) với trang bị là 26 xe tăng bơi K63-85.

Ngày 13.7.1977, Đại đội 6 của Tiểu đoàn 2 với 8 chiếc tăng K63-85 phối thuộc với Sư đoàn bộ binh 330 tấn công tiêu diệt toàn bộ quân Pol Pot chiếm giữ khu vực Đầm Chít - Vĩnh Điều, Kiên Giang (nay là xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang).

ẢNH: QK9

Trong 2 năm (1977 - 1978), Lữ đoàn 416 đã huy động 87 đầu xe, tham gia chiến đấu 168 trận, xuất xe 1.246 lần/ chiếc, góp phần cùng các đơn vị bạn tiêu diệt hàng ngàn tên địch, thu nhiều vũ khí trang bị. 

Nổi bật nhất là các trận Đầm Chít - Vĩnh Điều (ngày 13.7.1977), Phú Cường (ngày 19.1.1978), Tân An - Phú Hữu - Tân Châu (ngày 26 - 28.1.1978), Ba Chúc - Tịnh Biên (ngày 1 - 5.5.1978), phản công 1978...

Trong chiến dịch giải phóng Campuchia, giúp bạn thoát khỏi họa diệt chủng, lực lượng tăng thiết giáp của Lữ đoàn 416 gồm các xe tăng K63-85 và M-113 đã dũng cảm chiến đấu, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Trong 17 ngày chiến dịch, đơn vị bị bắn cháy - hỏng 6 xe M-113, V100 và hỏng nặng 1 xe K63-85.

ẢNH: QCHQ

Đặc biệt, từ giữa năm 1980, lữ đoàn tăng thiết giáp đã giúp bạn Campuchia xây dựng tiểu đoàn tăng thiết giáp đầu tiên mang phiên hiệu 86 với quân số gần 280 cán bộ, chiến sĩ, được trang bị 46 xe tăng thiết giáp các loại (17 xe tăng T-58, 6 xe tăng bơi K63-85, 23 xe M-113). 

Sau này, Tiểu đoàn 86 trở thành Trường đào tạo nhân viên kỹ thuật tăng thiết giáp và là tiền thân của Trường Sĩ quan Chỉ huy kỹ thuật Tăng thiết giáp của Quân đội Hoàng gia Campuchia ngày nay.

ẢNH: BÁO QĐND

Quá trình chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia, có 13 xe tăng bơi K63-85 bị hủy trong chiến đấu (9 xe của Trung đoàn tăng thiết giáp 24, Quân khu 9 và 4 xe của Lữ đoàn xe tăng 273, Quân đoàn 3).

ẢNH: QK9

Ngày 17.2.1979, cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc nổ ra. Lực lượng tăng thiết giáp chỉ có Trung đoàn xe tăng 407 (Quân đoàn 14) gồm 2 Đại đội xe tăng T-34 và 2 Đại đội xe K63 với 30 chiếc tham gia chiến đấu ở mặt trận Lạng Sơn.

"Do không trinh sát, không nghiên cứu kỹ địa hình chiến trường… nên khi chiến đấu, xe tăng thiết giáp của Trung đoàn 407 (Quân đoàn 14, Quân khu 1) không phát huy được hỏa lực; khi xe hỏng, việc tổ chức cứu kéo sửa chữa rất khó khăn và đã có 5 xe bị hủy

Tài liệu của Binh chủng Tăng thiết giáp ghi lại.

Xe tăng bảo vệ Trường Sa

Từ năm 1985, những chiếc xe tăng hạng trung T-34 được bí mật đưa ra Trường Sa làm nhiệm vụ sẵn sàng cơ động, phản kích đánh địch đổ bộ chiếm đảo.

Đầu năm 1986, tình hình ở Trường Sa bắt đầu căng thẳng. Thời điểm này, Bộ Quốc phòng cũng chuẩn bị rút lực lượng quân tình nguyện Việt Nam ở Lào về, trong đó có 12 xe tăng K63-85 của Trung đoàn xe tăng 206, Quân khu 4 (nay là Lữ đoàn Tăng thiết giáp 206, Quân khu 4). 

Biết thông tin này, Phó đô đốc (trung tướng) Giáp Văn Cương, Tư lệnh Hải quân đề xuất với Bộ Quốc phòng: "Đưa toàn bộ số xe tăng bơi K63-85 của Trung đoàn 206 ra bảo vệ quần đảo Trường Sa".

ẢNH: QK4

Đầu năm 1987, đơn vị tăng của Quân khu 4 về đến Nghệ An và nhận lệnh chuẩn bị chi viện Trường Sa. Ngày 2.5.1987, đội hình 12 xe tăng K63-85 và kíp xe 48 người rời Nghĩa Đàn (Nghệ An) xuống Vinh. 12 xe tăng đưa lên tàu hỏa, 12 lái xe đi cùng áp tải. Các thành phần còn lại gồm 36 người hành quân bằng ô tô.

ẢNH: QK4

Vào đến căn cứ quân sự Cam Ranh, các xe tăng K63-85 và kíp xe được biên chế vào Tiểu đoàn 7, Lữ đoàn hải quân đánh bộ 126, Quân chủng Hải quân. Sau đó, các xe và kíp xe lần lượt lên tàu vận tải quân sự, ra các đảo Trường Sa.

ẢNH: QCHQ

Sau sự kiện 14.3.1988, ngoài các xe tăng T34, K63-85 đã ra trước, Bộ Quốc phòng tiếp tục bổ sung các xe tăng bơi PT-76, K63-85 của các đơn vị lục quân cho Trường Sa. 

Do điều kiện thời tiết khắc nghiệt, phát sinh nhiều hỏng hóc, nên đại đa số các xe tăng bơi K63-85 được tháo khỏi bánh xích, lấy tháp pháo làm thành công sự pháo tăng cố định, tận dụng khẩu pháo 85 mm phòng thủ các đảo.

ẢNH: BÁO QĐND

Hiện tại, số xe tăng bơi K63-85 có khả năng hoạt động, chỉ còn lại rất ít ở vài đơn vị phòng thủ tuyến biển đảo. Trong đó, Tiểu đoàn xe tăng 557 thuộc Lữ đoàn 950 phòng thủ đảo Phú Quốc (Quân khu 9), được biên chế một số xe K63-85.

ẢNH: BÁO QĐND

Cuối năm 2025 vừa qua, trong kỳ huấn luyện giai đoạn 2, Lữ đoàn 950 đã đưa 2 xe tăng bơi K63-85 số hiệu 782 và 815 ra thao trường trên đảo Phú Quốc, thực hành bắn đạn thật bằng pháo chính 85 mm và súng máy 12,7 mm trên xe.

Cuối 1977, việc bảo đảm mắt xích, bánh tỳ của hệ thống vận hành loại xe tăng bơi K63-85 và xe thiết giáp K63 cho các đơn vị tăng thiết giáp của Quân khu 7 và Quân khu 9 chiến đấu ở chiến trường Tây Nam là nhu cầu rất cấp bách.

Nguyên nhân do: nguồn viện trợ các chủng loại phụ tùng vật tư kỹ thuật này đã không còn, trong kho dự trữ của ta lúc đó đã cạn kiệt.

ẢNH: BCTTG

Trung úy - kỹ sư Phạm Văn Thiệp, Trợ lý Ban nghiên cứu kỹ thuật, phòng kỹ thuật, Binh chủng Tăng thiết giáp (sau này ông Thiệp là đại tá, Trưởng phòng Nghiên cứu kỹ thuật, Cục Kỹ thuật) đã đề xuất giải pháp cải biên bánh tỳ xe PT-76 của Liên Xô cho phù hợp trục cân bằng xe K-63 và xe K63-85 của Trung Quốc. Trên cơ sở đó, lắp lẫn đồng bộ xích, bánh tỳ của xe PT-76 cho xe K63 và xe K63-85.

Giải pháp đã được phê duyệt và cho mở đề tài "Nghiên cứu cải biên lắp lẫn bánh tỳ - xích xe tăng PT-76 của Liên Xô cho xe thiết giáp K63 và xe tăng K63-85 của Trung Quốc", do kỹ sư Phạm Văn Thiệp làm chủ nhiệm.

Do yêu cầu chiến trường, đề tài đã được triển khai gấp rút. Từ tháng 1 - 3.1978, nghiên cứu tính toán, thiết kế cải biên. Tháng 4-6.1978, gia công cải biên các phụ tùng kỹ thuật; tháng 7.1978, lắp ráp và chạy thử nghiệm.

Sau khi nghiệm thu đánh giá thực tế sản phẩm, cấp trên quyết định ứng dụng cải biên loạt lớn và đưa các sản phẩm vào mặt trận biên giới Tây Nam.

Cuối tháng 8.1978, toàn bộ 600 chiếc bánh tỳ PT-76 đã cải biên cùng 120 dải xích và các vật tư kỹ thuật tăng thiết giáp khác đã được chuyển bằng tàu hỏa từ miền Bắc vào miền Nam và được ô tô vận tải đưa đến các đơn vị chiến đấu.

ẢNH: VŨ HƯỞNG

Kỹ sư Phạm Văn Thiệp trực tiếp lắp mẫu sản phẩm cải biên vào các xe K63-85 và K63 của Quân khu 7, 9, làm cơ sở cho các đơn vị tự lắp hàng loạt.

Tháng 9.1982, Bộ Quốc phòng cấp bằng khen cho kết quả "nghiên cứu chế thử đưa vào ứng dụng loạt lớn, kịp thời trang bị chiến đấu cho chiến trường".

Đến nay, giải pháp này vẫn được ngành công nghiệp quốc phòng áp dụng để cung cấp và lắp đặt cho xe K63 và K63-85 trong toàn quân.