Theo quy luật cung - cầu thông thường, khi thanh khoản thị trường thu hẹp và khối lượng giao dịch sụt giảm, giá cả sẽ có xu hướng hạ nhiệt. Thế nhưng thị trường tín chỉ carbon tự nguyện (VCM) trong năm 2026 lại ghi nhận một diễn biến trái ngược, đó là khối lượng giao dịch chững lại nhưng giá trung bình vẫn neo cao, thậm chí tăng phi mã ở các phân khúc chất lượng cao.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Giá tín chỉ carbon tăng bất chấp khối lượng giao dịch giảm bởi thị trường không còn là một thị trường duy nhất (Ảnh: IC).
Nghịch lý thanh khoản và cuộc sàng lọc nguồn cung
Sự sụt giảm khối lượng giao dịch tổng thể một phần bắt nguồn từ động thái thận trọng của các doanh nghiệp lớn.
Đơn cử, Tập đoàn năng lượng Shell chỉ thực hiện hủy 494.000 tín chỉ trong quý I năm nay - thấp hơn rất nhiều so với mức 6,7 triệu tín chỉ trong quý I/2025 và 5,6 triệu tín chỉ năm 2024. Với việc thị trường phụ thuộc vào một số ít khách hàng tổ chức quy mô lớn, quyết định tái cơ cấu danh mục của một doanh nghiệp đơn lẻ cũng đủ tạo ra biến động trên biểu đồ khối lượng toàn cầu.
Tuy nhiên, sự suy giảm thanh khoản không có nghĩa là nhu cầu thị trường đang cạn kiệt. Thực chất, thị trường carbon đang trải qua một cuộc tái cấu trúc mang tính nền tảng, đó là tình trạng thiếu hụt nguồn cung mang tính cơ cấu đối với các tín chỉ được xếp hạng cao đã bước sang năm thứ ba liên tiếp, trong khi các dòng tín chỉ chất lượng thấp ngày càng ứ đọng.
Nghiên cứu tổng hợp được công bố trên tạp chí Nature Communications (do các nhà khoa học thuộc Viện Max Planck thực hiện) khi rà soát 2.346 dự án khí hậu với quy mô 1 tỷ tấn tín chỉ đã chỉ ra rằng chưa đầy 16% số tín chỉ thực sự đại diện cho lượng giảm phát thải có thể kiểm chứng.
84% còn lại không vượt qua được các bài kiểm tra gắt gao về tính bổ sung (additionality), đường phát thải cơ sở, rủi ro rò rỉ hoặc tính lưu trữ lâu dài. Khi người mua thận trọng rút lui khỏi 84% nguồn cung kém chuẩn này để dồn lực vào 16% nguồn cung chất lượng, một "phần bù chất lượng" (quality premium) mang tính cơ cấu đã được thiết lập vững chắc.
Dữ liệu thực tế cho thấy các dự án trồng rừng và phục hồi thảm thực vật (ARR) đạt xếp hạng BBB+ có giá trung vị trên 35 USD/tín chỉ, cao gần gấp đôi so với các dự án tương tự nhưng bị xếp hạng thấp (dưới 20 USD/tín chỉ).
3 lực đẩy cốt lõi: Nhãn CCP, thị trường tuân thủ và Điều 6
Đà tăng giá của nhóm tín chỉ cao cấp trong năm nay được thúc đẩy bởi 3 chuyển dịch mang tính thể chế.
Thứ nhất, nhãn Core Carbon Principles (CCP) trở thành "thước đo vàng".
Được ban hành bởi Hội đồng Liêm chính đối với Thị trường Carbon Tự nguyện (ICVCM), nhãn CCP được xem là chuẩn tham chiếu đáng tin cậy nhất hiện nay về tính toàn vẹn môi trường.
Nhãn này hoạt động tương tự xếp hạng tín nhiệm trên thị trường trái phiếu, giúp doanh nghiệp chứng minh tính hợp lệ của báo cáo khí hậu trước các khung pháp lý ngặt nghèo như CSRD hay VCMI. Tín chỉ mang nhãn CCP chiếm khoảng 18% tổng nguồn cung trong quý I và mức chênh lệch giá (premium) dành riêng cho nhóm này đã tăng hơn gấp đôi, đạt 3,83 USD/tín chỉ.
Thứ hai, thị trường tuân thủ "hút cạn" nguồn cung tự nguyện.
Khi các cơ chế bắt buộc như CORSIA (ngành hàng không quốc tế) và các hệ thống giao dịch phát thải (ETS) mở rộng phạm vi, các thực thể chịu sự quản lý pháp lý buộc phải nhảy vào cạnh tranh trực tiếp với người mua tự nguyện để giành giật cùng một nguồn tín chỉ chất lượng cao.
Trong quý I năm nay, các tín chỉ đủ điều kiện theo CORSIA đã chiếm tới gần 50% lượng phát hành mới. Áp lực cạnh tranh này khiến nguồn cung tự nguyện bị thu hẹp đáng kể, qua đó kích hoạt đà tăng giá.
Thứ ba, sự bứt phá từ thị trường carbon theo Điều 6 Thỏa thuận Paris.
Các tín chỉ được cấp phép chuyển giao quốc tế (ITMO) đi kèm thư ủy quyền của quốc gia chủ nhà nhằm ngăn chặn tính trùng lặp đang có giá bán vượt trội so với tín chỉ tự nguyện thông thường. Điển hình tại Indonesia, các dự án than bùn chất lượng cao gắn với giao dịch Điều 6 đã chứng kiến mức tăng giá kỷ lục nhờ sự quan tâm từ các chính phủ và tổ chức quốc tế.
Cẩm nang cho doanh nghiệp: Chiến lược mua sắm và quản trị danh mục
Đứng trước xu hướng giá tăng liên tục, nhiều nhà quản trị đặt câu hỏi là liệu doanh nghiệp có nên tiếp tục đầu tư hay chờ đợi thị trường hạ nhiệt?
Câu trả lời từ các chuyên gia là chờ đợi giá giảm không phải là một chiến lược hiệu quả. Đà tăng hiện nay xuất phát từ những thay đổi mang tính cơ cấu dài hạn chứ không phải hiện tượng đầu cơ ngắn hạn.
Các cam kết khí hậu của doanh nghiệp toàn cầu đã tăng tới 227% trong năm 2025, báo hiệu nhu cầu trong tương lai sẽ bùng nổ. Việc hành động sớm giúp doanh nghiệp "khóa" được mức chi phí hợp lý trước khi nguồn cung chất lượng cao bị thị trường tuân thủ hấp thụ hết.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Các giải pháp hấp thụ và cô lập carbon tự nhiên bền vững giữa những cánh rừng bạt ngàn tiếp tục là phân khúc được doanh nghiệp săn đón, tạo lực đẩy nâng đỡ mặt bằng giá của thị trường carbon chất lượng cao (Ảnh: Shutterstock).
Để xây dựng một danh mục carbon hiệu quả và an toàn, doanh nghiệp nên áp dụng khung thẩm định 5 bước thay vì chạy theo giá rẻ:
Đặt chất lượng dự án làm trọng tâm: Ưu tiên các dự án có phương pháp luận rõ ràng, chứng minh được tính bổ sung thực tế (Additionality).
Thẩm định độc lập & Chứng nhận uy tín: Lựa chọn các tín chỉ đạt cấp độ đầu tư (BBB+ trở lên) hoặc mang nhãn chuẩn hóa như CCP của ICVCM.
Đánh giá tính lâu dài (Permanence): Phân bổ tỷ trọng hợp lý cho các giải pháp lưu trữ carbon dài hạn để giảm thiểu rủi ro hoàn nguyên.
Đảm bảo khả năng đáp ứng yêu cầu pháp lý: Đón đầu các tiêu chuẩn báo cáo bắt buộc (CSRD, Điều 6) để bảo vệ uy tín thương hiệu trước rủi ro tẩy xanh (greenwashing).
Lập ngân sách theo từng tầng chất lượng:
Khoảng 25-80 euro/tấn: Dành cho danh mục trung hòa carbon (carbon-neutral) tiêu chuẩn.
Khoảng 60-220 euro/tấn: Dành cho danh mục Net Zero gắn với mục tiêu SBTi và ưu tiên loại bỏ carbon vĩnh viễn.
Thị trường tín chỉ carbon năm 2026 đang thiết lập một luật chơi mới: phần thưởng chỉ dành cho những dự án liêm chính, minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Một chiến lược mua sắm chủ động, dựa trên dữ liệu thực chất sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp vừa tối ưu hóa chi phí tuân thủ, vừa củng cố vững chắc vị thế ESG trên trường quốc tế.
Hiểu nhanh về tín chỉ carbon và cách tính giá
1 tín chỉ carbon = bao nhiêu carbon?
Theo quy ước quốc tế, 1 tín chỉ carbon = 1 tấn CO2 (hoặc 1 tấn khí nhà kính khác như methane, N2O được quy đổi tương đương, viết tắt là 1 tCO2e - tấn CO2 tương đương) đã được cắt giảm hoặc loại bỏ hoàn toàn khỏi bầu khí quyển.
1 tấn CO2 tương đương mức phát thải nào trong thực tế?
Để dễ hình dung, 1 tấn CO2 phát thải tương đương với một chiếc ô tô chạy xăng di chuyển quãng đường khoảng 4.000-5.000 km, hoặc lượng điện sinh hoạt của một hộ gia đình trong nhiều tháng.
Cách niêm yết giá trên thị trường:
Giá được niêm yết theo công thức USD/tín chỉ (tức là USD/tCO2e). Khi thị trường ghi nhận mức giá 20 USD, đồng nghĩa bên mua phải trả 20 USD để triệt tiêu hoặc bù trừ cho 1 tấn CO2 mà mình đã phát thải ra môi trường.
Hai nhóm tín chỉ quyết định mức giá:
Tín chỉ Giảm/Tránh phát thải (Avoidance): Ngăn khí thải xả ra (điện mặt trời, điện gió, bếp sạch...)
Giá phổ thông, từ dưới 1 USD đến vài chục USD/tấn.
Tín chỉ Loại bỏ carbon (Carbon Removal): Hút CO2 đang lơ lửng trong không khí đem lưu trữ vĩnh viễn (trồng rừng, than sinh học biochar, công nghệ hút khí DAC...)
Giá đắt đỏ, từ vài chục USD đến hơn 1.000 USD/tấn do chi phí công nghệ cao.