Mỗi khi một phụ nữ bị bạn đời sát hại tại Australia, các chuyên gia thường chỉ ra những dấu hiệu cảnh báo trước đó, chẳng hạn thủ phạm có vũ khí, từng bóp cổ nạn nhân hoặc đưa ra lời đe dọa giết người.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Từ đó, một câu hỏi được đặt ra: Nếu cảnh sát và nhân viên phòng chống bạo lực gia đình nhận diện những dấu hiệu này sớm hơn, đồng thời nghiêm túc xem xét lo ngại của nạn nhân và có biện pháp can thiệp, liệu thảm kịch có thể được ngăn chặn?
Theo các nhà nghiên cứu, việc đánh giá nguy cơ có vai trò quan trọng, nhưng dự đoán chính xác ai sẽ gây ra án mạng là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn vì những vụ việc này rất hiếm.
Đây là kết luận từ nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Trung tâm Khoa học Hành vi Pháp y, Đại học Swinburne (Australia). Nhóm nghiên cứu đánh giá khả năng dự đoán bạo lực gia đình gây tử vong hoặc đe dọa tính mạng dựa trên 12 yếu tố thường được coi là dấu hiệu nguy cơ cao.
Benjamin Spivak, giảng viên cao cấp về tâm lý học pháp y tại Đại học Swinburne và là một trong những tác giả nghiên cứu, cho biết những sự kiện có tỷ lệ xảy ra rất thấp thường khó dự đoán chính xác.
Theo ông, dù có thể xác định các yếu tố liên quan đến nguy cơ, điều đó không đồng nghĩa có thể dự đoán chính xác trường hợp nào sẽ dẫn đến án mạng để can thiệp có mục tiêu.
Vấn đề này đặc biệt đáng lưu ý khi một số biện pháp phòng ngừa có thể tác động sâu rộng đến quyền tự do cá nhân. Chẳng hạn, việc xếp một người vào nhóm nguy cơ cao có thể ảnh hưởng đến quyết định cho tại ngoại hoặc dẫn đến các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn.
Nếu không cân nhắc khả năng xảy ra thực tế, những biện pháp như vậy có thể tác động đến nhiều người không gây ra hậu quả nghiêm trọng. Việc giam giữ còn kéo theo chi phí xã hội, ảnh hưởng đến công việc, nơi ở, các mối quan hệ và sức khỏe tinh thần của cá nhân cũng như gia đình.
Vì sao các yếu tố nguy cơ khó dự đoán án mạng?
Trong nghiên cứu dự kiến được công bố trên một tạp chí chuyên ngành về bạo lực gia đình tại Australia, nhóm của ông Spivak phân tích gần 40.000 báo cáo bạo lực gia đình do cảnh sát bang Victoria ghi nhận trong khoảng thời gian từ tháng 9/2019 đến tháng 3/2020.
Các trường hợp được theo dõi trong 365 ngày kể từ báo cáo ban đầu để xác định liệu có phát sinh vụ việc bạo lực gây tử vong hoặc đe dọa tính mạng hay không. Nhóm nghiên cứu ghi nhận 55 trường hợp, tương đương khoảng 0,14% số trường hợp được phân tích.
Các nhà khoa học tiếp tục xem xét dữ liệu sàng lọc nguy cơ do cảnh sát ghi nhận, bao gồm những yếu tố như tiếp cận vũ khí, đe dọa giết người, siết cổ, sử dụng rượu hoặc chất kích thích và các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Sau đó, họ sử dụng mô hình thống kê để đánh giá khả năng những yếu tố này dự đoán các vụ bạo lực nghiêm trọng.
Kết quả cho thấy rất ít yếu tố có khả năng dự đoán đáng kể. Phần lớn trường hợp được mô hình xếp vào nhóm nguy cơ cao không dẫn đến bạo lực gây tử vong hoặc đe dọa tính mạng trong thời gian theo dõi.
Nguyên nhân chính là sự chênh lệch giữa mức độ phổ biến của các yếu tố nguy cơ và tỷ lệ xảy ra án mạng. Trong khi bạo lực gây tử vong hoặc đe dọa tính mạng rất hiếm, những yếu tố như từng bị siết cổ lại xuất hiện trong hàng nghìn trường hợp.
Chẳng hạn, tiền sử siết cổ được ghi nhận trong hơn 3.000 vụ việc thuộc mẫu nghiên cứu, nhưng chỉ có chưa đến 6 trường hợp trong số đó dẫn đến kết cục nghiêm trọng được nghiên cứu xem xét.
Chỉ có một yếu tố là nạn nhân bị bạo lực khi mang thai cho thấy khả năng dự đoán đáng kể về mặt thống kê. Tuy nhiên, mức thay đổi xác suất tuyệt đối rất nhỏ, không giúp cải thiện đáng kể độ chính xác của việc đánh giá nguy cơ trong thực tế.
Nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng bạo lực gia đình thường không được trình báo đầy đủ. Do dữ liệu chỉ bao gồm những vụ việc đã được cảnh sát ghi nhận, kết quả có thể chưa phản ánh toàn bộ thực tế. Theo ông Spivak, nếu tính đến cả những trường hợp chưa được trình báo, việc dự đoán án mạng có thể còn khó khăn hơn do tỷ lệ xảy ra sự việc nghiêm trọng trong tổng số trường hợp bạo lực gia đình thậm chí thấp hơn.
Tập trung ngăn chặn bạo lực tái diễn
Kết quả nghiên cứu cho thấy cần thận trọng khi sử dụng các công cụ đánh giá nguy cơ để dự đoán chính xác ai sẽ sát hại bạn đời. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa các dấu hiệu cảnh báo không có giá trị hoặc việc đánh giá nguy cơ nên bị loại bỏ.
Troy McEwan, giáo sư tâm lý học lâm sàng và pháp y tại Đại học Swinburne, đồng tác giả nghiên cứu, cho rằng cần tập trung xác định những trường hợp có nguy cơ cao xảy ra bạo lực tái diễn và nghiêm trọng, từ đó triển khai các biện pháp can thiệp phù hợp.
Nếu những biện pháp này giúp giảm bạo lực nói chung, chúng cũng có thể góp phần ngăn chặn một số vụ án mạng trong gia đình.
Bên cạnh đánh giá nguy cơ dài hạn, việc phản ứng kịp thời trước những dấu hiệu nguy hiểm trực tiếp cũng rất quan trọng. Các cơ quan chức năng cần nghiêm túc xem xét báo cáo về hành vi lạm dụng, thông tin về việc theo dõi, siết cổ hoặc đe dọa giết người, đồng thời có biện pháp bảo vệ phù hợp.
Theo bà McEwan, khi một người lo sợ cho tính mạng, bị theo dõi, siết cổ hoặc đe dọa giết người, những dấu hiệu này cần được xem xét nghiêm túc và phải có phản ứng kịp thời.
Thông điệp quan trọng của nghiên cứu không phải là không thể phòng ngừa án mạng do bạo lực gia đình, mà là không nên nhầm lẫn giữa việc nhận diện yếu tố nguy cơ và khả năng dự đoán chính xác một vụ án mạng. Việc lắng nghe nạn nhân, đánh giá đúng tình huống và can thiệp kịp thời vẫn là những khâu thiết yếu để hạn chế hậu quả nghiêm trọng.