Hai gấu trúc Ping Ping và Fu Shuang sáng 27/9 đến Atlanta, bang Georgia, Mỹ sau hành trình dài khoảng 16 giờ từ Thành Đô, thủ phủ tỉnh Tứ Xuyên ở tây nam Trung Quốc. Sở thú Atlanta, nơi tiếp nhận và chăm sóc Ping Ping cùng Fu Shuang trong 10 năm tới, mô tả đây là "thời khắc lịch sử với thành phố".
Hoạt động nằm trong chương trình cho mượn mà Trung Quốc triển khai hàng chục năm qua, thường được gọi là "ngoại giao gấu trúc", nhằm bày tỏ thiện chí với các quốc gia, trong đó có Mỹ.
'Ngoại giao gấu trúc' giảm sức nặng trong quan hệ Mỹ - Trung
Cặp gấu trúc Ping Ping và Fu Shuang được chuyển đến Atlanta sáng 27/9. Video: FB/JenniferValdez
Năm 1972, trong chuyến thăm của tổng thống Mỹ Richard Nixon tới Trung Quốc, đệ nhất phu nhân Pat nói bà rất thích gấu trúc sau khi nhìn thấy chúng tại một vườn thú ở Bắc Kinh. Thủ tướng Trung Quốc khi đó là Chu Ân Lai đáp lại bằng đề nghị tặng hai con gấu trúc cho Mỹ.
Cặp gấu trúc tên Ling Ling và Hsing Hsing được đưa tới Sở thú Quốc gia Smithsonian ở Washington vào tháng 4/1972 nhanh chóng chiếm được cảm tình của công chúng Mỹ, trở thành biểu tượng cho bước chuyển tích cực giữa hai nước sau thời gian dài đối đầu. Mỹ đáp lễ bằng một cặp bò xạ hương mang tên Milton và Matilda.
Trung Quốc sau đó dần chuyển mình thành một cường quốc, dẫn đến cạnh tranh với Mỹ trên nhiều lĩnh vực. Điều này khiến ngày càng nhiều người Mỹ coi những tiến bộ về công nghệ, sức mạnh kinh tế và quân sự của Trung Quốc là mối đe dọa.
Khảo sát do Đại học Chicago thực hiện năm nay cho thấy nhiều người trưởng thành Mỹ không còn quá mặn mà với các hành động mang tính biểu tượng, chỉ 28% cho biết việc đưa gấu trúc tới các vườn thú Mỹ có thể khiến họ có cái nhìn tích cực hơn về Trung Quốc.
Sau khi được đưa đến Mỹ bằng máy bay chở hàng, cặp gấu trúc Ping Ping và Fu Shuang được chở về Sở thú Atlanta bằng hai xe tải chuyên dụng. Quá trình này diễn ra trong lặng lẽ, không thu hút nhiều sự chú ý của công chúng.
Phi cơ Boeing 777 chở hai gấu trúc từ Trung Quốc tới Atlanta, bang Georgia, Mỹ ngày 27/9. Ảnh: AP
"Quan hệ Mỹ - Trung ngày nay phức tạp hơn nhiều, nên hiệu ứng hình ảnh mà gấu trúc tạo ra có thể không còn lớn như trước", Chong Ja Ian, phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Singapore, nói. "Công chúng Mỹ giờ đây thường quan tâm đến những động thái cứng rắn của Trung Quốc, khiến 'ngoại giao gấu trúc' khó tạo ấn tượng mạnh".
Theo phó giáo sư Chong, Mỹ - Trung vẫn có những lĩnh vực cần hợp tác, nhưng tình thế cạnh tranh chiến lược giữa hai siêu cường cũng trở nên gay gắt hơn.
Đa số những người tham gia khảo sát của Đại học Chicago muốn Trung Quốc có hành động thực chất hơn trong quan hệ với Mỹ, như hợp tác ngăn chặn làn sóng tiền chất fentanyl, nới lỏng hạn chế thương mại và mở rộng hợp tác giáo dục.
"Không nhiều người quan tâm đến gấu trúc khi xét đến yếu tố an ninh quốc gia hoặc lợi ích địa chính trị", Czeslaw Tubilewicz, giảng viên Đại học Adelaide, Australia, nói với TIME.
'Ngoại giao gấu trúc' mất dần sức nặng trong quan hệ Mỹ - Trung
Ping Ping và Fu Shuang được đưa lên máy bay tại Thành Đô, Trung Quốc, để đến Mỹ sáng sớm 27/9. Video: X/XH_Lee23
Chee Meng Tan, phó giáo sư kinh tế tại Đại học Nottingham, Anh, cho rằng "ngoại giao gấu trúc" thậm chí còn đang dần trở thành gánh nặng với Trung Quốc, bởi Bắc Kinh ngày càng phải thận trọng khi chọn đối tác cho hoạt động này.
"Một nguyên nhân là nhiều người Trung Quốc xem gấu trúc là 'quốc bảo', mang ý nghĩa quan trọng. Bất kỳ thông tin nào về việc gấu trúc bị đối xử không tốt ở nước ngoài có thể làm dậy sóng dư luận", ông Chee viết trên The Conversation.
Khi gấu trúc Le Le chết vì nguyên nhân tự nhiên tại Sở thú Memphis năm 2023 và những bức ảnh cho thấy bạn đời Ya Ya của nó trông gầy gò, nhiều người dùng mạng xã hội Trung Quốc cho rằng Mỹ không chăm sóc tốt cho hai con vật. Một số thậm chí cáo buộc giới chức Trung Quốc "thông đồng" với Sở thú Memphis để che giấu sự việc.
Với nhiều người, việc gấu trúc bị đối xử không tốt trở thành biểu tượng cho hành vi "Mỹ bắt nạt Trung Quốc". Bộ Ngoại giao Trung Quốc khi đó khẳng định cả hai con gấu đều được "chăm sóc tốt" tại Mỹ, nhưng không gia hạn thời gian Ya Ya ở lại nước này.
"Ở Trung Quốc, không loài động vật nào có mức độ biểu tượng lớn như gấu trúc", ông Tubilewicz nói.
Gấu trúc Fu Shuang (trái) và Ping Ping. Ảnh: Global Times
Theo CNN, giai đoạn đỉnh điểm của "ngoại giao gấu trúc" Trung Quốc là năm 2019, với 21 quốc gia và vùng lãnh thổ có sự hiện diện của loài vật này. Con số này hiện còn 16.
Việc đưa gấu trúc ra nước ngoài giúp Trung Quốc cải thiện hình ảnh trên trường quốc tế, thể hiện thiện chí hoặc sự gắn kết giữa các bên. Những biến động liên quan gấu trúc thường được xem là dấu hiệu phản ánh quan hệ giữa nước đó với Trung Quốc có thay đổi.
Tháng 11/2023, Sở thú Smithsonian đưa ba gấu trúc trở lại Trung Quốc do thỏa thuận cho mượn hết hạn, trong khi Bắc Kinh không đề cập khả năng gia hạn. Atlanta trở thành sở thú duy nhất tại Mỹ còn gấu trúc, khiến sự vắng bóng này trở thành hình ảnh phản ánh sự lạnh nhạt trong quan hệ song phương.
Trong cuộc gặp với tổng thống Joe Biden tại California cùng tháng, Chủ tịch Tập Cận Bình cho biết Trung Quốc sẵn sàng tiếp tục hợp tác với Mỹ trong bảo tồn gấu trúc, thể hiện thiện chí trong nỗ lực ổn định quan hệ hai nước. Hai cặp gấu trúc sau đó đã được đưa tới San Diego, California, vào tháng 6/2024 và tới Sở thú Smithsonian vào tháng 10 cùng năm. Số gấu trúc ở Atlanta cũng trở về Trung Quốc trong thời gian này.
Lần này, Ping Ping và Fu Shuang lên đường chỉ một ngày sau khi Chủ tịch Tập kết thúc chuyến thăm cấp nhà nước đến Mỹ ngày 23-25/9 nhằm định hình khuôn khổ hợp tác kinh tế - thương mại, quản trị AI, thúc đẩy các kênh liên lạc quân sự. Tính cả Ping Ping và Fu Shuang, Mỹ hiện có 6 gấu trúc.
"Gấu trúc luôn là sứ giả tình hữu nghị giữa nhân dân Trung Quốc và nhân dân Mỹ", ông Tập nói ngày 24/9.
Như Tâm (Theo WSJ, TIME, The Conversation)