Chùa Thanh Mai trên núi Phật Tích là danh lam cổ tự, một trong 5 di tích thành phần cụm Côn Sơn - Kiếp Bạc (TP Hải Phòng), thuộc quần thể Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. 8 thí sinh Hoa hậu Việt Nam dâng hương tại Côn Sơn - Kiếp Bạc Á hậu Vân Nhi trải nghiệm không gi...
Toàn cảnh chùa di sản Thanh Mai trên núi Phật Tích, TP Hải Phòng.Chùa Thanh Mai tọa lạc trên núi Phật Tích, còn gọi là núi Tam Ban, thuộc địa phận phường Nguyễn Trãi (TP Hải Phòng). Đây là danh lam cổ tự, gắn liền với Thiền phái Phật giáo Trúc Lâm Đại Việt.Từ thời Trần (thế kỷ XIV), chùa được Đệ Nhị tổ Pháp Loa tôn giả mở rộng, phát triển, trở thành đại danh lam, gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp của ngài.Chùa có quy mô lớn ở thế kỷ XVII, XVIII. Năm 2005, chùa được trùng tu: tam quan, phật điện, tổ đường, nhà mẫu, đường lên chùa.Hiện nay, ngôi chùa cổ có kiến trúc, gồm Tam quan, Nhà bia, Phật điện, Nhà tổ, Tháp tổ. Phía sau chùa còn có đường mòn dẫn lên đỉnh núi Phật Tích, nơi lưu dấu tích của một số công trình kiến trúc cổ, được gọi là Thanh Mai 2-3-4. Năm 2021, các nhà khảo cổ đã khai quật tại di tích Thanh Mai 2, phát hiện nền móng kiến trúc chùa cổ với 3 lớp kiến trúc thời Trần, thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn nằm xếp chồng lên nhau.Bên trong tam quan, điện phật, nhà tổ chùa Thanh Mai sau nhiều lần trùng tu cho đến ngày nay.Hệ thống di vật tại chùa hiện còn 4 tấm bia đá niên đại từ thế kỷ XIV-XVIII. Đặc biệt là tấm bia "Thanh Mai Viên Thông tháp bi", khắc năm Đại Trị thứ 5 (1362), ghi chép thân thế, sự nghiệp của Đệ Nhị tổ thiền phái Trúc Lâm, được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2016. Tấm bia cũng lưu giữ thông tin về tình hình chính trị, tôn giáo, ruộng nương đương thời và những hoạt động của Trúc Lâm Tam Tổ: Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang.Chùa Thanh Mai hiện còn lưu giữ 8 ngôi tháp cổ xây dựng từ thế kỷ XIV-XVIII. Trong đó, Viên Thông bảo tháp chứa xá lị của Đệ Nhị tổ Pháp Loa, xây dựng từ thời Trần, được trùng tu năm 1718 và năm 2005.Tại khuôn viên của Viên Thông bảo tháp, có 3 cây đại khoảng 600 tuổi, một cây thị và một cây thiên tuế khoảng 100 tuổi.Kiến trúc tam quan, phật điện, nhà tổ chùa Thanh Mai.Lễ hội chùa Thanh Mai diễn ra từ mùng 1 đến mùng 3 tháng 3 hằng năm, nhân dịp tưởng niệm ngày viên tịch của Đệ Nhị tổ Pháp Loa tôn giả với các nghi lễ truyền thống, giảng kinh, chạy đàn, mộc dục và các trò chơi dân gian... Mỗi dịp mùng 1, ngày rằm, chùa đón tiếp nhiều người dân và du khách thập phương đến hành hương, chiêm bái, tận hưởng không khí thanh tịnh nơi cửa thiền trên đỉnh núi Phật Tích.
Với những giá trị nổi bật toàn cầu, ngày 12/7/2025, chùa Thanh Mai được UNESCO công nhận trở thành di tích thành phần của Di sản văn hóa thế giới: Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. 5 di tích thành phần của quần thể di sản tại Hải Phòng, gồm chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, chùa Nhẫm Dương, động Kính Chủ.
Tọa lạc trên núi Phật Tích thuộc địa phận phường Nguyễn Trãi, chùa Thanh Mai là danh lam cổ tự gắn liền mật thiết với Thiền phái Trúc Lâm Đại Việt. Ngôi chùa được Đệ Nhị tổ Pháp Loa tôn giả mở rộng từ thế kỷ XIV và trải qua nhiều đợt trùng tu lớn vào thế kỷ XVII, XVIII cùng năm 2005. Các đợt khai quật khảo cổ năm 2021 tại khu vực Thanh Mai 2 đã phát lộ dấu tích nền móng kiến trúc qua ba thời kỳ Trần, Lê Trung Hưng và Nguyễn xếp chồng lên nhau.
Bên cạnh cụm kiến trúc gồm Tam quan, Nhà bia, Phật điện, Nhà tổ và 8 ngôi tháp cổ, chùa hiện bảo lưu 4 tấm bia đá có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XVIII. Nổi bật nhất là bảo vật quốc gia "Thanh Mai Viên Thông tháp bi" khắc năm 1362, ghi chép chi tiết thân thế, sự nghiệp Đệ Nhị tổ Pháp Loa cùng nhiều tư liệu lịch sử quý giá về Trúc Lâm Tam Tổ. Khuôn viên chùa còn có Viên Thông bảo tháp chứa xá lị của ngài, được bao bọc bởi quần thể cây cổ thụ trăm năm tuổi.
Hằng năm, lễ hội tưởng niệm ngày viên tịch của Thiền sư Pháp Loa diễn ra từ mùng 1 đến mùng 3 tháng 3 âm lịch với nhiều nghi thức Phật giáo truyền thống và sinh hoạt văn hóa dân gian. Ngày 12/7/2025, UNESCO đã chính thức công nhận chùa Thanh Mai là di tích thành phần thuộc Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Cùng với chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Nhẫm Dương và động Kính Chủ, di tích tiếp tục khẳng định vị thế văn hóa tâm linh trọng điểm của khu vực.
