Nhận biết sớm dấu hiệu ở chân và triệu chứng bất thường khi thở có thể giúp tránh những biến chứng nguy hiểm - Ảnh: AI
Cục máu đông hình thành trong tĩnh mạch sâu, thường ở chân, được gọi là huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT). Nếu một phần cục máu đông bong ra, di chuyển theo dòng máu đến phổi và làm tắc mạch, tình trạng này được gọi là thuyên tắc phổi, có thể đe dọa tính mạng.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), ngồi bất động trong thời gian dài có thể khiến máu lưu thông chậm hơn ở chân, tạo điều kiện hình thành huyết khối. Nguy cơ được chú ý nhiều ở những người làm văn phòng, hoặc chuyến đi kéo dài hơn 4 giờ bằng máy bay, ô tô, xe khách hoặc tàu hỏa.
Tuy nhiên, không phải cứ ngồi lâu là sẽ có cục máu đông; nguy cơ còn phụ thuộc vào sức khỏe và các yếu tố đi kèm.
Những ai cần đặc biệt chú ý cục máu đông?
Người từng bị huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc thuyên tắc phổi có nguy cơ tái phát cao hơn. Một số yếu tố khác cũng làm tăng nguy cơ, gồm: Vừa trải qua phẫu thuật, chấn thương hoặc nằm viện; Mang thai hoặc trong thời gian sau sinh; Sử dụng thuốc tránh thai chứa estrogen hoặc liệu pháp hormone có estrogen;
Mắc ung thư hoặc đang điều trị ung thư; Thừa cân, béo phì, tuổi cao hoặc có rối loạn đông máu di truyền; Có người thân từng bị huyết khối hoặc mắc một số bệnh mạn tính làm tăng nguy cơ.
Những yếu tố này có thể cộng hưởng với tình trạng ít vận động. Vì vậy, người có tiền sử huyết khối hoặc nhiều yếu tố nguy cơ nên trao đổi với bác sĩ về biện pháp phòng ngừa, nhất là trước chuyến đi dài.
4 dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Huyết khối tĩnh mạch sâu đôi khi không gây triệu chứng rõ ràng. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể gặp:
Một bên chân sưng bất thường: Bắp chân hoặc cả chân sưng hơn bên còn lại, không giải thích được bằng chấn thương.
Đau hoặc căng tức chân: Cơn đau có thể xuất hiện ở bắp chân hoặc đùi, đôi khi rõ hơn khi đứng hoặc đi lại.
Vùng da nóng, đổi màu: Da tại vùng bị ảnh hưởng có thể ấm hơn, đỏ hoặc sẫm màu hơn bình thường.
Cảm giác đau kèm sưng kéo dài: Đặc biệt đáng chú ý khi xuất hiện sau một thời gian bất động hoặc ở người có yếu tố nguy cơ.
Không thể xác định có cục máu đông chỉ bằng cách quan sát chân. Nếu xuất hiện sưng hoặc đau một bên chân không rõ nguyên nhân, hãy đi khám càng sớm càng tốt để được đánh giá.
Điều nguy hiểm nhất là một phần cục máu đông di chuyển đến phổi. Hãy gọi cấp cứu nếu xuất hiện khó thở đột ngột, đau ngực tăng khi hít sâu hoặc ho, tim đập nhanh bất thường, ho ra máu, choáng váng hoặc ngất. Không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không.
Thuyên tắc phổi có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh không nhận thấy dấu hiệu huyết khối ở chân trước đó. Vì vậy, khó thở hoặc đau ngực đột ngột cần được xử trí khẩn cấp, đặc biệt sau một chuyến đi dài hoặc thời gian bất động kéo dài.
Làm thế nào để giảm nguy cơ hình thành cục máu đông khi phải ngồi lâu?
Nếu làm việc tại văn phòng, hãy tạo thói quen đứng dậy, đi lại và thay đổi tư thế thường xuyên thay vì ngồi liên tục hàng giờ. Khi đi đường dài, CDC khuyến nghị nên vận động và đi bộ khoảng mỗi 1-2 giờ nếu điều kiện cho phép.
Ngay cả khi chưa thể đứng lên, bạn vẫn có thể thực hiện một số động tác đơn giản:
Nhấc gót chân lên xuống trong khi mũi chân vẫn đặt trên sàn.
Nhấc mũi chân lên xuống khi gót chân giữ trên sàn.
Duỗi chân, co duỗi cổ chân và siết nhẹ cơ bắp chân nhiều lần.
Mặc quần áo thoải mái, tránh tư thế khiến chân bị bó chặt trong thời gian dài.
Uống nước đều đặn giúp duy trì tình trạng đủ nước, nhưng không thể thay thế việc vận động hoặc loại bỏ hoàn toàn nguy cơ huyết khối. Người có nguy cơ cao nên hỏi bác sĩ liệu có cần sử dụng vớ áp lực y khoa hay biện pháp phòng ngừa khác. Không tự uống aspirin hoặc thuốc chống đông để phòng huyết khối nếu chưa có chỉ định.
Ngồi lâu không đồng nghĩa chắc chắn sẽ hình thành cục máu đông. Điều quan trọng là tránh bất động kéo dài, nhận biết các yếu tố nguy cơ và không bỏ qua tình trạng sưng đau bất thường ở một bên chân. Nếu xuất hiện khó thở hoặc đau ngực đột ngột, cần cấp cứu ngay.
Siêu âm xoáy xử lý cục máu đông dài 7,5cm trong tám phútCác nhà khoa học Mỹ đang phát triển thiết bị dùng sóng siêu âm xoáy để xử lý cục máu đông. Trong thử nghiệm phòng thí nghiệm, thiết bị khôi phục dòng chảy qua cục đông dài 7,5cm sau tám phút.