Nhìn tay họ múa, bước chân họ di chuyển nhịp nhàng với các dụng cụ lao động sản xuất đơn giản trên sân khấu, mới hiểu thêm về nguồn gốc của những điệu múa, bài múa được người Cống sáng tác trong lúc nghỉ ngơi sau những ngày làm việc trên nương...
Chăm chú nhìn theo từng động tác uyển chuyển mà thành viên đội múa Cống trình diễn trong tiết mục múa “Mùa xuân tra hạt” trên sân khấu tại Lễ đón Bằng công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho nghệ thuật múa Cống ở bản Nậm Kè, xã Nậm Kè, bà Hù Thị Châm, Đội trưởng Đội múa Cống xã Nậm Kè không nén nổi xúc động.
Bà Châm cho biết: “Khi còn bé, chúng tôi được ông bà, bố mẹ kể rằng các điệu múa truyền thống của người Cống đơn giản lắm bởi hầu hết nhịp bước, điệu chuyển đều được người xưa nghĩ ra trong khi nghỉ làm trên nương sau những ngày làm việc nặng nhọc để giải tỏa căng thẳng và tạo sân chơi gắn kết mọi người. Dụng cụ múa là các vật dụng được người Cống sử dụng khi đi làm nương, khi sản xuất ở nhà, như ống tre, gậy gỗ, cuốc, liềm, mẹt tre, giỏ tre...”.
Cứ như thế, các điệu múa Cống được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, nhưng có một quãng thời gian vì khó khăn, hạn hán mất mùa cho nên người Cống không còn tâm trí cho các hoạt động tập thể, các điệu múa Cống cũng bị vơi dần.
Khoảng gần 10 năm trở lại đây, khi đời sống đỡ vất vả hơn và được sự quan tâm, tạo điều kiện của chính quyền địa phương, người Cống ở Nậm Kè đã dành thời gian sưu tầm, phục dựng lại các điệu múa truyền thống đồng thời động viên nhau cùng tìm hiểu, tập luyện các điệu múa truyền thống để tránh bị mai một.
Đến nay người Cống đã phục dựng, giữ gìn được nhiều điệu múa truyền thống, như múa giã gạo, múa gieo hạt, múa tuốt lúa, múa hái rau, múa lên nương, múa mừng vụ mới, múa mừng cưới...
Theo chị Lý Thị Ín, thành viên đội múa truyền thống bản Nậm Kè, đội văn nghệ của bản có 8 người đều thành thục các điệu múa truyền thống dân tộc Cống. Khi tham gia đội múa, họ đã hiểu mỗi điệu múa truyền thống là một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của người Cống; phản ánh phong tục, tập quán, quan niệm về thiên nhiên, con người. Qua mỗi điệu múa, cha ông họ gửi vào đó ước vọng về cuộc sống tốt đẹp...
“Mỗi lần múa, tôi như được sống với ước mơ, suy nghĩ của mình về phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp, về cuộc sống bình yên dưới mỗi mái nhà. Múa thu hạt, chúng tôi múa và gửi ước mong mùa sau trời đất thuận thời, cây cối xanh tươi, mùa màng tốt tươi cho người Cống cuộc sống ấm no, hạnh phúc”, chị Lý Thị Ín vui vẻ cho biết.
Nói về nỗ lực bảo tồn, gìn giữ các điệu múa Cống truyền thống, đồng chí Lý Quang Tám, Bí thư Chi bộ bản Nậm Kè, xã Nậm Kè, cho biết: Bản Nậm Kè có 74 gia đình dân tộc Cống sinh sống từ lâu đời, song hiện còn ít người biết hoặc am hiểu các điệu múa truyền thống.
Do vậy, vào năm 2019 khi bản họp bàn quyết định phục dựng các điệu múa truyền thống dân tộc Cống thì Chi bộ bản đã vào cuộc tuyên truyền, động viên người dân tộc Cống ở Nậm Kè tích cực tham gia sưu tầm, phục dựng, truyền dạy các điệu múa, lời hát truyền thống của dân tộc.
Cùng với đó, Chi bộ bản phân công đảng viên phụ trách đội múa phải thường xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của các thành viên, từ đó tham mưu Chi bộ, Đảng ủy xã có biện pháp hỗ trợ kịp thời.
Cũng từ sự kiến nghị của Chi bộ bản Nậm Kè, từ cuối năm 2025 Ủy ban nhân dân xã Nậm Kè đã chỉ đạo Trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở Nậm Kè đưa việc truyền dạy múa Cống vào các hoạt động văn nghệ và trải nghiệm, giúp học sinh được làm quen với văn hóa dân tộc Cống, từ đó góp phần gìn giữ và phát huy giá trị nghệ thuật múa Cống trong cuộc sống đời thường.
Em Lù Thị Diễm Quỳnh, Trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở Nậm Kè chia sẻ: “Nhờ sự hướng dẫn tận tình của các cô trong đội múa và các cô giáo, chúng em được làm quen với từng động tác, nhịp điệu đặc trưng trong các điệu múa của dân tộc Cống. Từ những bước múa ban đầu còn bỡ ngỡ, em dần tự tin để diễn múa cùng các cô, các bạn trong những ngày hội lớn ở xã và trường”.
Đồng chí Nguyễn Thị Thanh Chuyên, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên cho biết: Trong dòng chảy phong phú, đa dạng văn hóa của 19 dân tộc trong tỉnh, nghệ thuật múa của người Cống Nậm Kè là một di sản mang đậm bản sắc, kết tinh những giá trị văn hóa, phong tục, tín ngưỡng và đời sống tinh thần được cộng đồng Cống gìn giữ, bồi đắp và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Mỗi điệu múa vừa thể hiện vẻ đẹp trong sinh hoạt văn hóa của đồng bào dân tộc Cống vừa lưu giữ ký ức cộng đồng, gửi gắm tâm tư, tình cảm và khát vọng của một dân tộc qua bao thế hệ.
Khi các điệu múa truyền thống của dân tộc Cống được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thì đây không chỉ là niềm tự hào của đồng bào dân tộc Cống mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của di sản văn hóa trong đời sống cộng đồng; đồng thời là sự ghi nhận xứng đáng đối với các nghệ nhân, những người đã và đang lặng lẽ gìn giữ, thực hành và trao truyền những giá trị quý báu ấy cho các thế hệ trẻ.
Đồng chí Nguyễn Thị Thanh Chuyên đề nghị Ủy ban nhân dân xã Nậm Kè chú trọng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về ý nghĩa, giá trị của di sản; chủ động xây dựng và triển khai các kế hoạch bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc phù hợp với điều kiện thực tiễn, gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.
Cùng với đó, xã Nậm Kè cần chủ động rà soát, lồng ghép và sử dụng hiệu quả các nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia và các chương trình, chính sách khuyến khích thành lập, duy trì và nâng cao hiệu quả hoạt động của các câu lạc bộ văn hóa dân gian; tạo điều kiện để các nghệ nhân dân tộc Cống phát huy vai trò, tích cực truyền dạy, hướng dẫn thế hệ trẻ thực hành và tiếp nối các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Cống ngay trong cộng đồng.
Bài và ảnh: LÊ LAN