Cá hồi là mặt hàng xuất khẩu lớn thứ hai của quốc gia Mỹ Latin này. Theo số liệu từ Cơ quan Ngư nghiệp và Nuôi trồng thủy sản Quốc gia Chile (Sernapesca), sản lượng cá hồi tại Chile trong năm 2025 đạt hơn 1 triệu tấn. Tuy nhiên, các trang trại nuôi trồng cá hồi quy mô lớn của nước này thường xuyên bị cáo buộc lạm dụng hóa chất, vi phạm quyền của cộng đồng bản địa cũng như quy định về an toàn lao động.
Mặc dù vùng biển thuộc quần đảo Guaitecas, nơi sinh sống của cộng đồng người Mapuche Pu Wapi bản địa, là khu bảo tồn quốc gia, nhưng nơi đây vẫn tập trung rất nhiều trang trại nuôi cá hồi. Mỗi năm, các cơ sở này xả hàng trăm tấn hóa chất và kháng sinh xuống biển.
Giải pháp mà người Mapuche đưa ra dựa vào Đạo luật Lafkenche, được thông qua vào năm 2008. Theo đó, luật cho phép các cộng đồng bản địa bảo vệ những khu vực biển và ven biển, đồng thời cùng các cơ quan nhà nước quản lý các khu vực này. Cơ chế này không trao quyền sở hữu biển hay đáy biển cho người bản địa, nhưng bảo vệ các hoạt động truyền thống tại khu vực, bao gồm đánh bắt hải sản, cũng như quyền tiếp cận các địa điểm linh thiêng, phục vụ cho hoạt động hàng hải. Khi một cộng đồng nộp đơn xin quản lý một khu vực, nhà nước sẽ không được phép cấp thêm các giấy phép khai thác mới, chẳng hạn như giấy phép xây dựng các cơ sở nuôi cá hồi tại khu vực đó. Điều kiện đặt ra là người Mapuche phải chứng minh cộng đồng bản địa vẫn duy trì truyền thống ngư nghiệp lâu đời.
Đây không phải lần đầu cộng đồng Mapuche nộp đơn xin quản lý biển. Năm 2017, Chính phủ Chile đã từ chối đơn đăng ký của cộng đồng Mapuche đối với một vùng lãnh thổ rộng 8.000 ha. Đến năm 2024, một đơn đăng ký khác với diện tích 350.000 ha cũng không được phê duyệt vì e ngại diện tích quản lý quá lớn. Nhưng người Mapuche vẫn không ngừng bảo vệ môi trường và quyền lợi của mình.
ANH VŨ