Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng đánh giá: “Đây là chính sách mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm của thành phố trong việc hài hòa giữa phát triển đô thị và chăm lo đời sống nhân dân. Chỉnh trang, tái thiết đô thị không chỉ nhằm kiến tạo những công trình hiện đại, những không gian đô thị khang trang, văn minh hơn, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng sống, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân”.
Chính sách ưu tiên này được thực hiện theo thẩm quyền quy định tại Luật Thủ đô năm 2026.
Theo Tờ trình của Ủy ban nhân dân thành phố, điều kiện sống của một bộ phận nhân dân khu vực phố cổ, phố cũ đang ở mức báo động.
Kết quả rà soát tại phường Hoàn Kiếm cho thấy 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong các nhà đông hộ, diện tích bình quân dưới 5m² sàn/người. Nhiều hộ bốn thế hệ chen chúc trên diện tích chưa đến 20m² sàn.
Nguy cơ cháy nổ luôn thường trực vì nhà ống cũ kỹ nằm sâu trong ngõ hẹp, lối thoát nạn hạn chế, hệ thống điện chắp vá và phương tiện chữa cháy khó tiếp cận.
Mặc dù điều kiện sống kém, nhưng người dân không thể tự cải thiện chỗ ở tại chỗ do công trình thuộc khu vực bảo tồn, hạn chế cơi nới; nhiều nhà thuộc tài sản công hoặc có nhiều chủ sở hữu. Phần lớn người dân cư trú ở khu vực này là lao động tự do, thu nhập thấp, không đủ khả năng mua nhà thương mại. Nhà ở xã hội là giải pháp phù hợp nhất, nhưng theo quy định hiện hành các hộ vẫn phải bốc thăm như mọi đối tượng khác, không biết khi nào mới có chỗ ở mới. Các chính sách trước đây như Đề án giãn dân phố cổ chưa đi vào cuộc sống.
Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội đặt mục tiêu bố trí tối đa 902 căn hộ nhà ở xã hội, mỗi dự án không quá 20% số căn hộ mở bán, bảo đảm mỗi hộ đủ điều kiện được mua hoặc thuê mua một căn hộ không qua bốc thăm. Việc triển khai ngay sau khi nghị quyết có hiệu lực sẽ giảm khoảng 3.621 nhân khẩu khỏi các số nhà đông hộ, diện tích chật hẹp, góp phần giãn dân, giảm áp lực hạ tầng và nguy cơ cháy nổ, đồng thời tạo điều kiện chỉnh trang, bảo tồn di sản khu phố cổ, phố cũ theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Dương Đức Tuấn cho biết, chủ trương giãn dân phố cổ đã được đặt ra từ năm 2013, nhưng chưa thực hiện được vì thiếu quỹ nhà phù hợp. Việc tháo gỡ khó khăn về nhà ở lần này là yêu cầu cấp bách gắn với an toàn tính mạng, sức khỏe người dân. Trước mắt tại phường Hoàn Kiếm, các hộ đã thường trú và thực tế sinh sống trước ngày nghị quyết được thông qua, có diện tích dưới 5m² sàn/người, tự nguyện đăng ký và được Uỷ ban nhân dân phường phê duyệt sẽ được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm. Thành phố dự kiến bố trí khoảng 552 căn hộ tại 9 dự án trong năm 2026 và tiếp tục bố trí trong năm 2027.
Qua thẩm tra, Trưởng Ban Đô thị Hội đồng nhân dân thành phố Trần Hợp Dũng lưu ý, chính sách cần được đặt trong tổng thể phương án giải quyết chỗ ở của toàn khu vực. Ban Đô thị đề nghị làm rõ kinh phí rà soát, lập danh sách, tuyên truyền và quản lý diện tích nhà cũ sau khi người dân chuyển đi; đồng thời phải có cơ chế bảo đảm nguồn quỹ nhà khi chủ đầu tư không thỏa thuận được hoặc dự án chậm tiến độ.
Ban Đô thị cũng đề nghị giải trình cơ sở xác định ngưỡng dưới 5m²/người, cung cấp số liệu các hộ có diện tích nhỉnh hơn để tránh bỏ sót trường hợp khó khăn thật sự. Cần có phương án với các nhóm ngoài đối tượng áp dụng như người thuê nhà, lao động di cư không có hộ khẩu thường trú – những người cũng đang sống trong điều kiện chật chội. Về thứ tự ưu tiên, tiêu chí “đăng ký trước” có thể bất lợi cho người cao tuổi, người khuyết tật hoặc ít tiếp cận thông tin. Ban đề nghị điều chỉnh theo hướng công bằng hơn, ưu tiên đúng các hộ có hoàn cảnh khó khăn nhất.
Ngoài ra, tại nhiều nhà đông hộ có cả chủ sở hữu và hộ thuê cùng sinh sống, một số hộ đã chuyển đi vẫn có quyền lợi liên quan. Cần quy định nguyên tắc xử lý rõ ràng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Mối quan hệ giữa chính sách này với nhu cầu nhà ở xã hội chung và thị trường bất động sản cũng cần được làm rõ để tổ chức thực hiện phù hợp thực tế.
Sau khi Nghị quyết được thông qua, Hội đồng nhân dân Thành phố giao Ủy ban nhân dân Thành phố chỉ đạo lập danh sách đối tượng, xác định và công bố quỹ nhà, ban hành các quy định, kế hoạch tổ chức thực hiện bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch.
Chính sách vừa được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua không chỉ giải quyết chỗ ở cấp bách cho những hộ dân sống trong điều kiện đặc biệt khó khăn, mà còn góp phần kiểm soát dân số nội đô lịch sử, bảo tồn di sản và xây dựng đô thị văn minh, nhân văn. Một trong các điều kiện để thực hiện chính sách hiệu quả đó là tổ chức thực hiện chặt chẽ, công bằng và chuẩn bị quỹ nhà ở xã hội đủ để đáp ứng nhu cầu của người dân thuộc đối tượng chính sách.
Minh Thu