Những Điểm dân cư liền kề không chỉ là một chốn an cư, mà còn là một điểm tựa, nơi mà người dân cùng với lực lượng chức năng tạo nên một thế trận lòng dân vững chắc bảo vệ chủ quyền biên giới.
Dân là tai mắt của biên phòng
Điểu Tin, Trưởng ban điều hành cụm dân cư liền kề ấp Suối Thôn, xã Lộc Thạnh, (TP Đồng Nai) đã đến đây từ khi mới là chàng trai dân quân xã 18 đôi mươi. Từng ấy năm, anh Tin chứng kiến sự thay đổi, chứng kiến thôn xã mỗi ngày một nhiều, bà con từ băn khoăn đã ngày một an tâm định cư nơi biên giới. Anh Tin không còn mất nhiều công thuyết phục bà con ở lại nữa, nhưng anh chia sẻ vẫn phải là một nhịp cầu tuyên truyền: “Phải đi nói với bà con, vận động bà con đề cao cảnh giác, không vượt biên trái phép, không tiếp tay đưa người qua lại biên giới, ở đây lỡ có gì là kẻ xấu dụ dỗ vận chuyển hàng cấm, bà con tuyệt đối không nghe theo”.
Từ khi hình thành Điểm dân cư liền kề, anh Tin bảo đời sống bà con ổn định hơn, mà việc phối hợp với biên phòng cũng thuận lợi hơn nhiều: “Anh em nhiệt tình tuyên truyền không vượt biên trái phép, không nghe người từ Campuchia sang dụ dỗ vận chuyển hàng cấm”. Mỗi năm Đồn biên phòng tổ chức từ 2-3 đợt tuần tra mốc giới cùng người dân. Có dấu hiệu hay đối tượng lạ xuất hiện ở khu vực biên giới là bà con sẽ báo tin qua nhóm Zalo cho lực lượng chức năng ngay. Được an cư, tinh thần tự giác bảo vệ xóm làng cùng sự đồng hành sát sao của lực lượng biên phòng đã biến mỗi gia đình, mỗi căn nhà nơi vùng biên thành những “cột mốc sống” cùng nhau bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia. Vợ chồng Điểu Phúc và Thị Chen kể từ khi ổn định đời sống ở Suối Thôn đã không còn phải đi làm xa hơn chục cây số mỗi ngày nữa. Rừng cao su nơi cả hai làm việc ở ngay gần nhà, việc đi làm cũng tiện lợi. Điểu Phúc đăng ký bảo vệ cột mốc 67 (2), ngay khu vực làm việc mỗi ngày. Phúc bảo ngày nào bận thì cũng ghé qua cột mốc kiểm tra một lần, còn rảnh là anh lại ngó qua dọn cỏ, lau chùi.
Ở thôn Đoàn Kết, xã Thiện Hưng (TP Đồng Nai) anh Nguyễn Văn Phan cũng kể, nhóm Zalo cộng đồng lúc nào cũng rộn ràng, không phải chỉ để nói mấy chuyện đời thường chung chung: “Hễ thấy người lạ có biểu hiện khả nghi, kẻ gian nấp ở rừng cao su thì dù là có trong đêm, bà con nhắn tin báo ngay cho tổ trưởng và đồn biên phòng liền”. Trung tá Nguyễn Văn Trường, Chính trị viên Đồn Biên phòng Thanh Hòa (BCH QS TP Đồng Nai) cho hay hiện đồn đã ký kết với 3 tập thể và 9 cá nhân trong phong trào toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới: “Đời sống người dân vẫn còn khó khăn nhưng đều tin tưởng và hỗ trợ bộ đội biên phòng”.
Nói về những năm tháng biên giới, anh Trần Hữu Quyết, hiện ở Điểm dân cư liền kề gần Đồn biên phòng Lộc An hiểu rõ hơn ai hết những thứ được mất. Năm 2004, từ vùng quê Hà Nam, anh Quyết vào Bình Phước (cũ) rồi lên biên giới theo lời kêu gọi thanh niên đi xây dựng vùng kinh tế mới. Thời điểm đó, nơi đây còn vô cùng hoang sơ, rừng le rậm rạp, đường biên cũng chưa cắm mốc. Nhìn đi nhìn lại chỉ có dăm ba nóc nhà tạm, chứ chưa nói gì tới khu dân cư khang trang như bây giờ. Anh Quyết bảo cũng có lúc nản tính về quê rồi, nhưng mỗi lần như vậy lại tự bảo cố thêm chút nữa.
Vậy mà cái chút nữa cũng tới hơn 20 năm. Anh Quyết nói người dân ở đây và các cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Lộc An đều rất quen thuộc, gắn bó. Bất cứ khi nào có vấn đề gì phát sinh trên đường biên, anh đều chủ động gọi điện thông báo ngay cho lực lượng biên phòng. Lô cao su của anh nằm ngay trên đường biên giới, anh và các công nhân là những người trực tiếp quan sát và nắm bắt tình hình rõ nhất. Xã Lộc An cũng là một trong những địa phương đầu tiên được khảo sát và bàn giao điểm dân cư trong đợt khởi động Đề án 811 năm 2019 (giai đoạn 1 với 5 căn nhà/điểm). Trung tá Trịnh Văn Vũ, Chính trị viên Đồn Biên phòng Lộc An (Ban Chỉ huy quân sự TP Đồng Nai) nói rằng, người dân ở đây đều là những người gắn bó với mảnh đất này qua nhiều năm, nhiều đời, thậm chí sống chết qua nhiều cuộc chiến tranh, nên ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ rất cao.
Những niềm mong mỏi
Chẳng ai dám bảo ra biên giới mà ngay lập tức cuộc sống đã dễ dàng. Như anh Quyết, dù đã mua được mấy sào đất trồng cây, nhưng năm 2018 vườn ngập, hơn 1.000 cây cao su đã cao quá đầu người chết sạch. Cả gia đình lại cày cục thuê máy múc cải tạo đất, gom góp lại từ đầu. Mãi tới 2022, anh mới bắt đầu trồng được lứa cao su mới. Hiện giờ, vườn cao su của anh mới 4 năm. Nếu thuận lợi thì sang năm anh sẽ thu hoạch được những mẻ mủ đầu tiên.
Anh bảo như thế là tốt hơn rất nhiều rồi. Trong lúc chờ cây cao su cho thu hoạch, nhiều năm qua hai vợ chồng vẫn đi cạo mủ cao su thuê, hoặc nhận thầu các lô cao su thanh lý để có thêm thu nhập.
Anh Quyết ở trong số không nhiều người dù có thăng trầm nhưng vẫn tích cóp được tiền để có vườn cây riêng. Nhiều bà con đến khu vực biên giới, dù nhà cửa đã ổn định nhưng lại thiếu đất canh tác.
Trong thôn Đoàn Kết, xã Thiện Hưng (TP Đồng Nai), bà con đa phần là nông dân, nhưng khu dân cư lại không có quỹ đất nông nghiệp. “Nếu có được 2-3 sào đất để trồng cấy thì bà con sẽ chủ động kinh tế hơn, mới thật sự an cư lạc nghiệp”, ông Phạm Hữu Phụ, tổ trưởng bày tỏ. Cuộc sống đã tốt rồi, nhưng được tự chủ và sống tốt bằng chính đôi tay của mình, lại càng tốt hơn.
Còn tại ấp Suối Thôn, xã Lộc Thạnh, người dân có đất trồng điều, tràm hoặc cao su. Thế nhưng, đa phần các hộ dân dọn đến đây với hai bàn tay trắng. Bản thân Điểu Tin và hầu hết bà con thường thức dậy từ tờ mờ sáng đi cạo mủ cao su thuê, đến 4-5 giờ sáng mới về lo cơm nước gia đình. Sau ca cạo mủ, nhiều người lại tranh thủ sang các công ty tại cửa khẩu bốc xếp điều, mì. Điểu Tin chia sẻ: “Mong các cấp chính quyền tiếp tục xem xét hỗ trợ thêm các nguồn vốn ưu đãi để bà con nâng cao năng suất cây trồng, ổn định cuộc sống lâu dài trên mảnh đất biên giới”. Đường vào ấp Suối Thôn đã đổ bê-tông, nhưng hai khu nhà liền kề vẫn còn một khu chưa có đủ đèn thắp sáng. “Vừa qua, Đoàn TNCS thành phố Đồng Nai đã hỗ trợ 30 bóng đèn năng lượng mặt trời, nhưng chỉ mới thắp sáng được một khu vực thôi, mong có thêm vài chục bóng đèn nữa để bà con đi lại an toàn vào ban đêm”, anh Tin nói thêm.
Suối Thôn mới chỉ có nhà cộng đồng để họp hành chung chứ chưa có nhà văn hóa. Trăn trở lớn nhất của người Trưởng ban điều hành ấp 8x là làm sao để không chỉ đời sống vật chất mà đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào S’tiêng vẫn được gìn giữ. Hiện Đội văn nghệ truyền thống S’tiêng của Suối Thôn vẫn đều đặn tập luyện. Đội có 22 thành viên, tự bỏ tiền ra duy trì. Anh Tin cũng bày tỏ: “Kinh tế thì cố gắng, nhưng bà con cũng muốn có thể được xây dựng một căn nhà sàn theo đúng mẫu của người S’tiêng, làm bằng lồ ô và lợp lá. Trong nhà sàn, được trang bị cồng, chiêng, trống và sân tập rộng rãi để đội cồng chiêng có nơi sinh hoạt, truyền nghề bài bản cho lớp trẻ”.
Hầu hết các điểm dân cư biên giới chỉ có trường mầm non hoặc tiểu học. Càng lên cấp học cao hơn, đường đến trường càng xa xôi. Anh Phạm Thành Văn (ấp 3, xã Hưng Phước) phải gửi con đi học lớp 10 ở cách đó hơn 20 cây sỗ. Ở xã Lộc An, ngày ngày vợ chồng anh Trần Hữu Quyết cũng phải chở hai đứa con đi học ở xã Lộc Tấn cách nhà hơn chục cây số. Vợ chồng Điểu Phúc, ấp Suối Thôn, xã Lộc Thạnh cũng băn khoăn nếu vài năm nữa, khi mấy đứa nhỏ lớn, cả hai cũng chưa biết sẽ đưa đón con đi học ra sao. Trước kia trẻ con ấp Suối Thôn cũng có trường mầm non và tiểu học. Tuy nhiên, sau đó ngành giáo dục tinh giản biên chế và dồn các lớp lẻ về trường chính của xã, cách điểm dân cư 6-7 cây số, nên đa phần các cháu phải học bán trú tập trung. Khu vực xưa là trường học giờ vẫn đang bỏ hoang.
“Từng vai áo phơi sẽ xanh thêm đời
Bàn tay làm nên những mùa vui
Từ trên đất này những con người mới
Mọc lên tự tia nắng giữa chân trời”
(Em ở nông trường em ra biên giới, Trịnh Công Sơn).
Năm xưa bao nhiêu người đi theo lời kêu gọi từ nông trường ra biên giới, chọn những vùng đất xa xôi làm quê hương thứ hai để lập nghiệp. Bây giờ, lại có những người cũng dựng nên những ngôi làng mới, vừa để tạo dựng cuộc sống, vừa góp phần giữ đất vùng biên.
Điều quan trọng, là mỗi người dân ở đây, dù còn nhiều khó khăn, vẫn đều đặt niềm tin vào những ngày tốt đẹp.
“Có thêm mô hình Điểm dân cư liền kề này là lực lượng biên phòng như được chắp thêm cánh. Mỗi người dân đều có thể là tai là mắt của lực lượng biên phòng, góp phần bảo vệ biên giới”, Trung tá Nguyễn Văn Trường, Chỉ huy trưởng Đồn Biên phòng Thanh Hòa, Ban Chỉ huy quân sự TP Đồng Nai chia sẻ.
Người ở nông trường, người ra biên giới vùng biên Tây Nam (kỳ 1)
Người ở nông trường, người ra biên giới vùng biên Tây Nam (kỳ 2)
Hồng Việt - Thanh Tâm