Đi bộ nửa ngày mới tới trường
Cao Sơn là tên gọi chung của 3 làng Son - Bá - Mười, thuộc xã Cổ Lũng, tỉnh Thanh Hóa. Nằm ở độ cao hơn 1.300m, so với mực nước biển, nơi đây được ví như “Sa Pa trong lòng xứ Thanh”.
Gần 20 năm trước, vùng đất này còn cách trở, chưa có đường giao thông đến bản. Việc đi lại, giao thương vô cùng khó khăn, cuộc sống của người dân chủ yếu dựa vào nương rẫy, quanh năm tự cung, tự cấp.
Một góc bản làng Cao Sơn, xã Cổ Lũng, tỉnh Thanh Hóa (Ảnh: Thanh Tùng).
Ở nơi núi cao heo hút ấy, chuyện học hành của trẻ nhỏ cũng lắm gian nan. Thế nhưng, giữa những thiếu thốn bủa vây, có những người thầy lặng lẽ bám bản, bám trường, mang con chữ đến với học trò vùng cao.
Chào mừng 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam Việt Nam (20/11/1982-20/11/2026), Báo Dân trí mở chuyên trang “Dấu ấn người Thầy”, giới thiệu những nhà giáo tiêu biểu, có ảnh hưởng và truyền cảm hứng ở nhiều cấp học, từ mầm non, phổ thông đến giáo dục đại học.
Tuyến nội dung không chỉ khai thác thành tích, danh hiệu của nhà giáo mà tập trung vào “dấu ấn của người thầy đối với học trò”, với sứ mệnh đào tạo con người và đóng góp lớn cho giáo dục.
Bên cạnh các bài viết do phóng viên thực hiện, Dân trí mở diễn đàn tiếp nhận câu chuyện từ độc giả với chủ đề “Người Thầy trong tôi” , qua đó tìm kiếm những nhà giáo bình dị nhưng có ảnh hưởng sâu sắc đến học trò. Những tác phẩm xuất sắc sẽ được đăng tải trong chuyên trang và nhận được những phần quà hấp dẫn từ Ban tổ chức.
Tuyến được kết thúc bằng một chương trình gặp gỡ/talkshow, quy tụ một số nhà giáo và học trò tiêu biểu xuất hiện trong tuyến, tạo điểm nhấn cảm xúc và kết nối giữa các nhân vật với độc giả, cùng bàn luận để đưa ra những giải pháp nhằm góp phần phát triển nền giáo dục Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Dân trí rất mong nhận được sự đồng hành của quý độc giả, các nhà trường và các đơn vị đồng hành.
Thầy Trần Ngọc Hải (SN 1982, quê xã Biện Thượng, Thanh Hóa), giáo viên môn lịch sử, Trường Tiểu học và THCS Cao Sơn là một trong những người đã gắn bó với mảnh đất này suốt 18 năm qua.
Nhớ lại những ngày đầu lên núi dạy học, thầy Hải vẫn không quên cảm giác chạnh lòng khi chứng kiến cuộc sống còn nhiều thiếu thốn của đồng bào và học trò nơi đây.
Năm 2004, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Hồng Đức, thầy nhận quyết định lên công tác tại huyện Bá Thước cũ, tỉnh Thanh Hóa. Đến năm 2008, khi Trường Phổ thông Cao Sơn, nay là Trường Tiểu học và THCS Cao Sơn được thành lập, thầy chuyển về giảng dạy tại đây.
Dù hiện nay đã có đường bê tông lên tận bản, nhưng những con dốc uốn lượn quanh co khiến việc đi lại gặp không ít khó khăn (Ảnh: Thanh Tùng).
“Thời điểm đó, cả trường có 18 thầy giáo, đều chưa lập gia đình. Tôi là người ở xa nhất, cách nhà hơn 100km. Để đến được trường, chúng tôi phải đi sang tận tỉnh Hòa Bình cũ (nay là Phú Thọ), gửi xe rồi đi bộ xuyên núi rừng mất nửa ngày”, thầy Hải nhớ lại.
Theo thầy Hải, những ngày đầu thành lập, trường chỉ có các phòng học tranh, tre. Khu nhà ở của giáo viên được dựng bằng những tấm ván gỗ, mùa đông gió lạnh lùa qua từng khe hở.
Điều khiến người thầy trẻ day dứt hơn cả là hoàn cảnh của học trò. Nhiều em đến lớp trong bộ quần áo mỏng manh, đôi chân trần giữa cái rét cắt da cắt thịt nơi vùng cao này.
“Ngày ấy, Cao Sơn còn khó khăn lắm. Học sinh thiếu thốn từ miếng ăn đến cái mặc. Có những hôm, các em đến lớp với đôi chân trần, quần áo phong phanh giữa trời rét. Mỗi lần như vậy, chúng tôi phải đốt lửa cho các em sưởi ấm rồi mới bắt đầu buổi học”, thầy Hải kể.
Thầy Trần Ngọc Hải, người đã từng có 18 năm gắn bó với học sinh ở Cao Sơn (Ảnh: Thanh Tùng).
Giao thông cách trở, hàng quán thưa thớt, cứ 2-3 tháng thầy Hải mới có dịp về nhà một lần. Mỗi chuyến trở lại trường, hành trang của thầy thường là mì tôm, mắm, muối để dành ăn dần trong những ngày bám bản.
Thời gian gần gũi học trò nhiều hơn cả con đẻ
Không chỉ việc đi lại khó khăn, cuộc sống trên núi cao, nơi chưa có sóng điện thoại, cũng khiến thầy Hải và đồng nghiệp gặp nhiều trở ngại. Mỗi khi cần liên lạc với gia đình, họ phải sang tận Hòa Bình cũ, cách trường hơn 10km, để gọi điện.
Điều khiến thầy Hải nhớ nhất là lần người em họ ở quê không may qua đời. Do không có sóng điện thoại, mãi nửa tháng sau, khi gọi điện về nhà, anh mới biết tin.
Căn nhà gỗ trước đây được sử dụng làm nơi ở cho giáo viên (Ảnh: Thanh Tùng).
Thầy Hải tâm sự, do công tác xa nhà, mãi đến năm 2011, khi 30 tuổi, anh mới lập gia đình. Vợ chồng anh có hai người con. Đặc thù công việc khiến việc chăm sóc các con chủ yếu do vợ và bố mẹ anh ở quê đảm nhận.
“Mình gần gũi với học trò còn nhiều hơn thời gian ở với các con. Ông bà nội già cả, lại thường xuyên ốm đau. Từ việc nuôi con đến dạy học đều do vợ và bà ngoại chăm sóc. Có những lúc tôi cũng rơi vào khủng hoảng tinh thần. Đặc biệt, có đợt năm 2009, khi chế độ phụ cấp bị cắt, lương chỉ hơn 1 triệu đồng, riêng chi phí đi lại cũng gần hết cả tháng lương”, thầy Hải chia sẻ.
Người thầy vùng cao thừa nhận đã có những lúc muốn bỏ cuộc để tìm công việc khác. Theo thầy Hải, gần 20 năm gắn bó với Cao Sơn, anh đã dạy dỗ nhiều thế hệ học trò. Có những em sau khi trưởng thành, lập gia đình, sinh con, lại đưa đến lớp của người thầy năm xưa dạy mình học.
Một góc không gian Trường Tiểu học và THCS Cao Sơn (Ảnh: Thanh Tùng).
“Việc dạy cho hai thế hệ trong một gia đình là điều xảy ra thường xuyên. Ngay như hiện tại, cả trường có tới 70% học sinh là con của học trò cũ mà tôi từng dạy”, thầy Hải chia sẻ.
Sau nhiều năm công tác, thầy Hải có không ít kỷ niệm khó quên. Vào các dịp lễ, Tết hoặc Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), anh và đồng nghiệp thường được học trò tặng những bó hoa dại tự hái hoặc các món quà quê như măng rừng, sâu măng.
“Có những món quà tuy nhỏ nhưng đủ khiến chúng tôi thấy vui và yên tâm công tác. Được nhìn các con lớn lên, được học con chữ là vui lắm rồi”, thầy Hải bộc bạch.
Theo thầy Hà Văn Lam, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Cao Sơn, do trường nằm ở địa bàn miền núi xa xôi, điều kiện sinh hoạt còn nhiều khó khăn nên từ khi thành lập đến nay, chưa có giáo viên nữ nào về công tác.
Do đặc thù vùng núi cao, tại Cao Sơn dân cư sống thưa thớt (Ảnh: Thanh Tùng).
“Dù hiện nay cơ sở vật chất đã được đầu tư, nâng cấp, đường sá cũng đã bê tông hóa lên tận bản, nhưng hiện trường có 13 giáo viên, tất cả đều là nam. Toàn trường có 104 học sinh, trong đó 46 em học Tiểu học và 58 em học THCS, đều là con em đồng bào dân tộc Thái”, thầy Lam cho biết.
Theo thầy Lam, trong số 18 người thầy năm xưa lên công tác, hiện chỉ duy nhất còn thầy Trần Ngọc Hải bám trụ lại với Cao Sơn, số khác đã chuyển công tác. “Thầy Hải là người tận tâm, tận tụy với công việc, được bà con dân bản hết mực yêu quý. Thầy có chuyên môn tốt, sống chan hòa với đồng nghiệp”, thầy Lam chia sẻ.