Trên không gian số, nhắn tin, gửi email cũng phải học cách viết chỉn chu, lịch sự - Ảnh TƯ LIỆU
6h sáng, điện thoại của giảng viên báo có tin nhắn từ một tài khoản xa lạ trên không gian số: "Chiều em xin nghỉ nha cô, em bị bệnh ạ". Trước lời hỏi lại "Em là ai?", câu trả lời chỉ vỏn vẹn năm chữ, không viết hoa, không dấu chấm câu: "d.m. khoa ngoại ngữ".
Trong nỗi thất vọng, cô giáo đăng tải đoạn đối thoại ngắn ngủi, kèm lời khuyên bảo chân thành: "Cũng đến lúc trưởng thành rồi mấy đứa ơi, năm cuối rồi mà…".
Người trẻ mang cách trò chuyện suồng sã, cộc lốc với bạn bè nói với thầy, cô
Nhiều năm giảng dạy đại học, tôi thấu hiểu cảm giác hụt hẫng của đồng nghiệp. Mỗi học kỳ, thầy cô phụ trách giảng dạy nhiều lớp, phải quản lý hàng trăm, thậm chí cả nghìn sinh viên.
Một tin nhắn không họ tên đầy đủ, không mã số sinh viên, không mã lớp học phần, lại còn gửi vào khung giờ nghỉ ngơi, như một câu đố khó.
Nhắn tin bằng biểu tượng cảm xúc do lười diễn đạt hay là cách chuyển tải thông tin nhẹ nhàng hơn?
Mạng xã hội chiếm hết thời gian trống và có những điều đang âm thầm mất đi
Gửi thiệp cưới qua tin nhắn cũng được, chứ đến từng nhà mất cả tháng?
Nhắc nhở nghiêm khắc thì sợ bị nói khó tính. Tặc lưỡi bỏ qua thì lại day dứt, bởi nếu không được uốn nắn kịp thời, các em sẽ mang theo sự vụng về ấy bước ra bên ngoài.
Người xưa từng đúc kết bài học vỡ lòng của đời người qua câu nhắn nhủ quen thuộc: "Học ăn, học nói, học gói, học mở".
Nói năng phải có đầu có đuôi, mở lời sao cho nhã nhặn, gói ghém câu chuyện sao cho tròn trịa. Đó không chỉ là kỹ năng giao tiếp, mà còn là biểu hiện của cốt cách, của chữ "lễ" trong đạo làm người.
Nhưng khi phương tiện giao tiếp dần chuyển dịch từ lời nói trực tiếp sang những thao tác chạm lướt trên màn hình cảm ứng, có lẽ chúng ta đang phải đối diện thêm bài học mới. Đó là học gõ.
Các ứng dụng nhắn tin nhanh đã làm thay đổi đáng kể cách con người xác lập khoảng cách trong giao tiếp. Chỉ cần một cú chạm để gửi đi một câu chữ, những dấu hiệu vốn giúp chúng ta điều chỉnh cách xưng hô (ánh mắt, giọng nói, nét mặt hay không khí của cuộc trò chuyện) đều bị giản lược.
Trên không gian số, các ứng dụng nhắn tin nhanh vô tình làm phẳng mọi mối quan hệ. Giữa màn hình phẳng, người trẻ dễ quên đi khoảng cách thế hệ, vị thế xã hội. Các em quen trò chuyện với bạn bè bằng những câu từ cộc lốc, phân mảnh, không chủ ngữ, rồi vô thức mang nguyên thói quen suồng sã đó vào những ngữ cảnh đòi hỏi tính chuẩn mực sư phạm hay công vụ.
Thêm vào đó là sự ngộ nhận về mặt nhận thức. Người gửi thường mặc định mình biết mình là ai thì ắt hẳn người khác cũng nhận ra mình. Họ quên mất rằng ở phía bên kia, người nhận không thể nhìn thấy nét mặt, ánh mắt hay cử chỉ để thấu hiểu, mà chỉ tiếp nhận những con chữ trần trụi.
Một tin nhắn cẩu thả, trong một mối quan hệ đòi hỏi sự chuẩn mực, rất dễ khiến người nhận cảm nhận như một biểu hiện của sự thiếu tôn trọng.
Lời nói chẳng mất tiền mua
Để không gian số không trở thành nơi bào mòn những giá trị văn hóa, cần sự thay đổi đến từ cả hai phía trong mối quan hệ học đường.
Về phía nhà trường và giảng viên, cần chủ động hơn nữa thao tác thiết lập những quy định giao tiếp rõ ràng ngay từ những buổi học đầu tiên. Tôi và nhiều đồng nghiệp đã từng sai lầm khi mặc định rằng cứ bước vào đại học là sinh viên tự khắc biết cách gửi một email hay soạn một tin nhắn công việc.
Thực tế cho thấy, biết sử dụng công nghệ không có nghĩa là đã thành thạo giao tiếp trong môi trường số.
Việc phổ biến văn hóa giao tiếp số như: kênh liên lạc chính thức, khung giờ phù hợp, cấu trúc một thông điệp chuẩn mực (mình là ai, học lớp nào, cần trao đổi vấn đề gì),… cần được xem là một nội dung hướng dẫn cần thiết.
Giảng viên cũng cần giữ thái độ kiên quyết từ chối giải quyết những tin nhắn thiếu thông tin. Tất nhiên là từ chối trên tinh thần chỉ dẫn, chỉ ra lỗi sai để sinh viên nhận ra bài học.
Về phía sinh viên, các em cần nhận thức sâu sắc rằng mỗi dòng chữ gõ ra gửi đến người khác tựa như một tấm danh thiếp số phản chiếu hình ảnh và phẩm giá của chính mình.
Sự chuyên nghiệp hay thái độ lễ độ không phải là điều gì quá xa xôi, mà bắt đầu từ việc biết viết hoa tên mình, đặt một lời chào cẩn trọng, trình bày lý do rõ ràng, gửi kèm một lời cảm ơn chân thành. Tôn trọng thầy cô không làm giảm đi sự tự do cá nhân, ngược lại, còn là cách tự tôn trọng chính bản thân.
Bàn phím điện thoại rất nhẹ, nhấn một nút "gửi" chỉ mất chưa đầy một giây. Nhưng để những con chữ ấy chuyển tải được sự trân trọng cùng lòng thiện chí, người viết luôn cần một khoảng dừng lại để suy ngẫm.
Biết "gói" sự cẩn trọng vào từng câu chữ và biết "mở" ra sự thiện chí trong giao tiếp đó mới là thứ hành trang bền vững nhất đưa người trẻ bước qua cánh cổng giảng đường để tự tin bước vào đời.
Bao dung với vụng dại
Dõi theo câu chuyện trên các diễn đàn, điều khiến tôi băn khoăn là phản ứng của cộng đồng mạng. Bên cạnh những lời góp ý xác đáng cho bạn sinh viên thiếu cẩn trọng, cũng có không ít bình luận đã vội vã dùng từ ngữ nặng nề để mạt sát, thậm chí quy chụp cho cả thế hệ…
Mạng xã hội, với cơ chế kích thích cảm xúc đám đông, luôn chực chờ biến một hạt bụi sơ suất thành cơn bão cuồng nộ.
Nhìn nhận một cách công tâm, mẩu tin nhắn cộc lốc ấy trước hết là một lỗ hổng về kỹ năng, nhận thức, chứ chưa hẳn là sự suy giảm về nhân cách. Các em lớn lên trong thế giới số, nơi mọi thứ diễn ra quá nhanh, trong khi những hướng dẫn cụ thể về cách ứng xử trong các mối quan hệ trên môi trường số chưa phải lúc nào cũng được chú trọng.
Sự vụng dại ấy cần được uốn nắn bằng sự nghiêm cẩn đầy trách nhiệm của giáo dục, chứ không phải bằng những lời thóa mạ trên thế giới ảo.
Người trẻ ngại đọc, lười diễn đạt khi giao tiếp trên mạngThời gian gần đây, câu chuyện về văn hóa đọc của người trẻ lại tiếp tục được xới lên. Bài viết này chia sẻ góc nhìn về sự khiếm khuyết về đọc hiểu và giao tiếp xã hội của một số bạn trẻ trên các nền tảng số.