Tổng thống Masoud Pezeshkian hôm 12/9 khẳng định những nỗ lực của Mỹ nhằm kìm tỏa nền kinh tế Iran sẽ thất bại, nhấn mạnh Tehran "sẽ không khuất phục bởi những hành động bắt nạt" và sẽ không đầu hàng.
"Nếu người Mỹ thật sự là những chiến binh, hãy đối diện với quân đội kiên cường của chúng tôi. Vì sao lại mở cuộc chiến nhắm vào hạ tầng dân sự, nguồn lương thực và sinh kế người dân? Nếu nhân đạo, tại sao lại nhắm vào nguồn nước, thực phẩm và thuốc men của dân thường?", ông viết.
Kể từ khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran ngày 28/2, Tehran đã tiến hành những cuộc tập kích nhằm vào nhiều căn cứ đồn trú của Washington và hàng loạt cơ sở hạ tầng tại vùng Vịnh. Giới chức Iran khẳng định họ không chủ động gây hấn mà chỉ trả đũa tương xứng với những đòn tấn công của đối phương.
Tên lửa đạn đạo được trưng bày trong cuộc mít-tinh ở thủ đô Tehran, Iran ngày 21/4. Ảnh: AP
Tuy nhiên, các quan chức Iran gần đây ngày càng công khai đề cập khả năng theo đuổi chính sách tấn công chủ động, giữa lúc chính quyền Tổng thống Donald Trump gia tăng sức ép lên Iran thông qua chiến dịch cấm vận kinh tế và phong tỏa hàng hải.
"Chúng tôi kết luận rằng cần áp dụng chiến lược mới trong chiến tranh, đàm phán và đối phó lệnh phong tỏa", Mohsen Rezaei, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran, cho hay.
Các quan chức cấp cao Iran, trong đó có Tổng thống Pezeshkian, nhiều lần bày tỏ mong muốn quay lại thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ hồi tháng 6, vốn được đánh giá là có lợi cho Tehran.
Tuy nhiên, phe bảo thủ với quan điểm cứng rắn tại Iran tiếp tục chỉ trích thỏa thuận với Mỹ, cho rằng Tổng thống Pezeshkian cùng các nhà đàm phán đã nhượng bộ quá nhiều, gây tổn hại đến những thành quả mà Tehran đạt được trong xung đột.
"Iran đang cố gắng dung hòa hai luồng áp lực, một bên là người dân đã mệt mỏi vì xung đột và cần vực dậy kinh tế, bên kia là quan điểm không chấp nhận đầu hàng. Ngoại giao vẫn là giải pháp ưu tiên, song phải theo hình thức mà Iran có thể lý giải là họ đang tiến hành từ vị thế mạnh mẽ, không phải là thoái lui", Hamidreza Azizi, chuyên gia tại tổ chức tư vấn ICG, nhận định.
Mỹ tập kích phá hủy 5 tàu dầu Iran
Quân đội Mỹ công bố hình ảnh tập kích loạt tàu chở dầu thô của Iran ngày 8/9. Video: X/CENTCOM
Các chuyên gia phương Tây cho rằng Iran đang đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan.
Áp lực từ Washington khó có thể giảm bớt nếu Tehran không nhượng bộ yêu cầu về kiểm soát eo biển Hormuz, chương trình hạt nhân hay dỡ bỏ lệnh trừng phạt. Mọi thỏa thuận với Mỹ đều buộc giới chức Iran đưa ra lời giải thích làm hài lòng các phe phái theo đường lối cứng rắn và đặt nặng vấn đề tư tưởng.
"Iran không chấp nhận lời đe dọa hay sự cưỡng ép, cũng như những cuộc đàm phán làm suy yếu quyền lợi của đất nước. Đàm phán là nhằm bảo vệ quyền lợi của quốc gia, không phải để từ bỏ chúng", giáo sĩ Hossein Taeb, chỉ huy lực lượng dân quân Basij, tuyên bố hôm 7/9.
Trong khi giới chức Iran và Qatar nỗ lực khôi phục hoạt động ngoại giao, Tổng thống Trump khẳng định biện pháp gây sức ép kinh tế không nhằm mục đích buộc Tehran quay lại bàn đàm phán và Washington đang hài lòng với tình trạng hiện tại.
"Tôi thích tình thế hiện nay hơn, khi chúng ta kiểm soát gần như hoàn toàn eo biển Hormuz và nền kinh tế Iran đang sụp đổ toàn phần. Họ chỉ đang trì hoãn kết cục tất yếu", ông cho biết.
Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Bản ghi nhớ mà hai bên từng ký vạch ra lộ trình cho các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân và nới lỏng lệnh trừng phạt nhằm vào Iran, cũng như chuẩn bị cho một tương lai mà Tehran sẽ tham gia quản lý eo biển Hormuz.
Trong những tuần đầu sau đó, Iran tìm cách kiểm soát giao thông qua tuyến hàng hải trọng yếu này, còn Mỹ mở các đợt tập kích dữ dội nhằm vào mục tiêu ven biển của Iran. Hải quân Mỹ bắt đầu hộ tống tàu dầu qua khu vực, trong khi Arab Saudi và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) chuyển sang tuyến vận chuyển dầu khác.
Mỹ không giảm bớt áp lực quân sự và tiếp tục tấn công nhiều vị trí tại Iran, điển hình là vụ không kích khiến 18 người thiệt mạng ngày 1/9, trong đó có 5 người tại một lễ cưới. Iran sau đó tấn công các quốc gia trong khu vực và tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz để trả đũa, nhưng mức độ không dữ dội như giai đoạn đầu xung đột.
"Iran không thể ngồi yên khi lợi thế quân sự và kinh tế của họ bị Mỹ làm suy yếu. Điều này không đồng nghĩa với Iran muốn một xung đột quy mô lớn khác, nhiều khả năng là họ sẽ leo thang có tính toán như gia tăng áp lực lên hoạt động vận tải biển, mở rộng tấn công căn cứ và khí tài Mỹ hoặc nhắm vào hạ tầng năng lượng trong khu vực", Azizi nêu quan điểm.
Lỗ thủng trên mái ngôi nhà trúng bom lượn của Mỹ ở Kuhestak, Iran trong ảnh chụp ngày 4/9. Ảnh: AP
Trong lúc áp lực từ Mỹ ngày càng gia tăng, các quan chức Iran cũng phát đi thông điệp răn đe và cảnh báo khu vực về những loại vũ khí cùng chiến thuật mới.
Tổng tư lệnh quân đội Iran Amir Hatami tuyên bố Mỹ và Israel hiểu rõ mọi hành động gây hấn nhằm vào Iran sẽ nhận phản ứng "thống nhất, nhanh chóng và mạnh mẽ" từ cả quân đội và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Trong phát biểu được đưa ra tại cuộc gặp tư lệnh IRGC Ahmad Vahidi hôm 12/9, tướng Hatami nói sự đoàn kết giữa hai lực lượng là "lá chắn thép" bảo vệ Iran trước mọi âm mưu thù địch. Tướng Vahidi cho rằng các cường quốc đối địch "đánh giá thấp năng lực quân sự Iran và giờ đã nhận ra sai lầm".
Theo chuyên gia Azizi, mục tiêu của Iran là khiến tình hình hiện tại "trở nên quá tốn kém với Mỹ, đến mức ngoại giao trở thành biện pháp đáng ưu tiên hơn". Tuy nhiên, chiến lược này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
"Khi bắt đầu thăm dò lằn ranh đỏ của nhau, nguy cơ tính toán sai lầm của cả hai bên tăng lên đáng kể. Một cuộc tấn công gây thương vong lớn của Iran hoặc hành động đáp trả vượt ngưỡng từ Mỹ có thể nhanh chóng đẩy cuộc đối đầu khỏi phạm vi leo thang có kiểm soát, tái lập nguy cơ bùng phát xung đột toàn diện", ông nhận xét.
Nguyễn Tiến (Theo CNN, AP, Reuters)