"Đó vốn là một ngày bình thường đối với chúng tôi, cho đến khi bị vũ khí Iran bắn trúng", phi công trên tiêm kích F-15E Mỹ bị Iran bắn rơi cho biết trong cuộc phỏng vấn được CBS News công bố hôm 13/9.
Danh tính hai thành viên tổ bay của chiếc F-15E không được tiết lộ để bảo đảm an toàn. Phi công buồng trước được gọi bằng hô hiệu Alpha, trong khi phi công buồng sau mang hô hiệu Bravo và đeo quân hàm đại tá. Đây là lần đầu Bravo lên tiếng về sự việc, trong khi Alpha đã trở lại làm nhiệm vụ và từ chối xuất hiện với lý do bảo mật.
Bravo, sĩ quan điều khiển vũ khí trên tiêm kích F-15E bị Iran bắn rơi, trong cuộc phỏng vấn công bố hôm 13/9. Ảnh: CBS News
Chiến đấu cơ đa năng F-15E Strike Eagle mang hô hiệu "Dude 44" của không quân Mỹ trúng hỏa lực phòng không và rơi ở khu vực gần thành phố Yasuj, tỉnh Kohgiluyeh và Boyer-Ahmad của Iran vào sáng sớm 3/4. Tổng thống Donald Trump cho biết Iran dùng tên lửa phòng không vác vai nhắm bắn chiếc F-15E, quả đạn lao thẳng vào động cơ và khiến tiêm kích rơi tại chỗ.
"Khoảnh khắc đó giống như bị một đoàn tàu húc trúng", Bravo nhớ lại. Tổ lái F-15E làm mọi cách để cứu máy bay, nhưng nhanh chóng nhận ra điều này là bất khả thi và quyết định phóng ghế thoát hiểm.
Alpha nhảy dù thành công, trong khi dù của Bravo không thể mở vì bị hư hại. "Cảnh tượng đáng sợ nhất mà tôi từng chứng khi ngước lên và không thấy chiếc dù nào. Ngay lúc ấy, tôi khựng lại và cầu nguyện: 'Lạy Chúa, xin cho mọi việc theo ý ngài. Nhưng con cần ngài giúp đỡ để vượt qua được chuyện này'", Bravo kể lại.
Sĩ quan điều khiển vũ khí Mỹ rơi với tốc độ ước tính hơn 100 km/h và tiếp đất rất mạnh, bị gãy lưng, một tay và một bên vai. Bravo sau đó phải lẩn trốn suốt hơn hai ngày trước khi được giải cứu, mô tả đây là "phép màu thời hiện đại".
"Tôi tin rằng mình vượt qua được giây phút đó là minh chứng cho sự phù hộ của Chúa. Dù tôi bị thương, ngài đã giúp tôi tránh được những tổn thương nghiêm trọng có thể gây ảnh hưởng đến khả năng sống sót", phi công Mỹ chia sẻ.
Tiêm kích F-15E Mỹ bị bắn hạ thế nào
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, cho biết nhiệm vụ của Dude 44 diễn ra gần khu vực miền núi ở phía nam thành phố Isfahan, cạnh nơi Iran cất giữ phần lớn vật liệu hạt nhân làm giàu cao.
Theo ông Cooper, chiếc F-15E được lệnh tấn công các cơ sở công nghiệp liên quan đến chương trình tên lửa và máy bay không người lái (UAV). "Chúng tôi chiếm ưu thế trên không, nhưng rõ ràng không phải đang bay trên bầu trời thành phố ở nước Mỹ", chỉ huy CENTCOM thừa nhận.
Mỹ lần đầu công bố video giải cứu phi công F-15E trên đất Iran
Khoảnh khắc đặc nhiệm Mỹ giải cứu phi công tiêm kích F-15E trên đất Iran trong video công bố ngày 13/9. Video: CBS News
Tiêm kích F-15E Strike Eagle có giá xuất xưởng khoảng 31 triệu USD vào thời điểm năm 1998, tương đương gần 62 triệu USD hiện nay, chưa kèm theo vũ khí. Nó bị Iran bắn hạ bằng tên lửa phòng không vác vai có giá ước tính 100.000 USD.
"Dù bị thương, tôi đã được huấn luyện để thích ứng và vượt qua những điều này", Bravo cho biết, thêm rằng đã rời khỏi vị trí tiếp đất "nhanh nhất có thể".
Trời lúc đó vẫn còn tối. Bravo bắt đầu quan sát xung quanh khi Mặt Trời dần xuất hiện, mô tả cảnh tượng giống như trải nghiệm đi săn lúc sáng sớm. "Ở trung tâm của Iran, nơi chúng tôi làm nhiệm vụ, có những thung lũng sa mạc trên núi cao và vách đá hiểm trở đáng kinh ngạc. Tôi nhận thấy mình đang ở một trong các thung lũng như vậy, hai bên là vách đá", phi công Mỹ nói.
Bravo nhận ra rằng ở trên cao sẽ an toàn hơn, nên quyết định leo lên một sống núi cao hơn 2.000 m dù đang bị thương tích khá nặng.
Phản ứng của giới chức Mỹ
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth bị đánh thức giữa đêm bởi thông tin tiêm kích F-15E rơi tại Iran. Ông lập tức hỏi về sự an toàn của tổ bay và liệu Iran có biết điều gì đã xảy ra hay không. "Bất kể họ còn sống hay đã chết, chúng tôi cũng sẽ đưa họ về", Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ nói.
Sau khi tiêm kích F-15E Mỹ bị hạ, truyền thông Iran đã công bố hình ảnh mảnh vỡ máy bay trên mặt đất. Video xuất hiện trên mạng xã hội cũng cho thấy các nhóm vũ trang đang săn lùng tổ bay. Theo các nguồn tin quân sự Mỹ, có lúc lực lượng Iran chỉ còn cách Bravo vài trăm mét.
Các mảnh vỡ của tiêm kích F-15E Mỹ bị Iran bắn hạ hồi đầu tháng 4. Ảnh: Tasnim
"Lực lượng mặt đất Iran rõ ràng có ý định tìm kiếm hai người đó", Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine nhớ lại. Ông gọi đây là "cuộc chạy đua với thời gian", nhấn mạnh quân đội Mỹ luôn theo dõi sát sao lực lượng Iran hiện diện ở khu vực.
6 giờ sau khi máy bay F-15E bị bắn rơi, quân đội Mỹ đã giải cứu được Alpha trong cuộc đột kích mạo hiểm giữa ban ngày, trong đó các trực thăng tham gia chiến dịch đã bị nhắm bắn và trúng đạn. "Đã xảy ra đấu súng trên suốt cả chặng đường vào và ra, song họ đã đưa được Alpha ra ngoài", Bộ trưởng Hegseth nói.
Lực lượng giải cứu không tìm được Bravo, khi đó ở cách Alpha khoảng 8 km, nên quyết định rút lui.
Khi màn đêm buông xuống, Bravo đã gửi được thông điệp về nhà. "Tôi gửi thông điệp 'Chúa tốt lành' để bày tỏ lòng biết ơn về mọi điều mà ngài đã giúp tôi vượt qua", Bravo nhớ lại.
Phi công Mỹ báo cáo rằng mình đã bị thương, song vẫn tiếp tục di chuyển. Lực lượng giải cứu suýt nữa đã được triển khai ngay sau đó, song Bộ trưởng Hegseth cho rằng chưa phải thời điểm thích hợp.
"Đó là quyết định rất khó khăn. Tôi sẽ không bao giờ quên khoảnh khắc ở trong phòng tình huống và nói: 'Được rồi, tôi đoán chúng ta sẽ kéo dài thêm 24 giờ'. Điều đó có nghĩa là Bravo sẽ phải ở ngoài đó thêm khoảng 24 giờ nữa'", ông Hegseth kể.
Bravo sống sót thêm một ngày trong điều kiện gần như không có đồ ăn và nước uống, giữa gió lạnh của vùng sa mạc trên núi cao.
Tổn thất về máy bay của Mỹ trong hơn 3 tháng xung đột với Iran. Đồ họa: Anadolu
Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch giải cứu Bravo. Họ vừa đánh lạc hướng để gây bối rối cho lực lượng Iran tìm kiếm phi công, vừa sử dụng những công nghệ tối mật để xác định vị trí của Bravo.
Oanh tạc cơ và UAV Mỹ tập kích các thành viên Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) ở gần nơi Bravo ẩn nấp.
Quân đội Mỹ sau đó triển khai lực lượng trở lại Iran để giải cứu phi công này. Họ di chuyển bằng hai máy bay tìm kiếm cứu nạn đặc nhiệm MC-130J và đáp xuống đường băng dã chiến trên sa mạc. Các tổ bay sau đó triển khai trực thăng Little Bird có khả năng tiếp cận Bravo trên sống núi ở cách đó vài km.
Tổng cộng hơn 90 quân nhân Mỹ đã hiện diện trên mặt đất, đánh dấu lần đầu lực lượng nước này đặt chân xuống Iran trong 46 năm.
'Một trong những khoảnh khắc tuyệt vời nhất'
Bravo kể rằng thời điểm nhìn thấy lực lượng giải cứu là "một trong những khoảnh khắc tuyệt vời nhất trong đời". "Chúng ta đi thôi", phi công Mỹ kể về điều đã nói khi gặp họ.
Dù vậy, Bravo và lực lượng giải cứu vẫn chưa thoát khỏi nguy hiểm. Những chiếc MC-130J bị sa lầy, mắc kẹt trong cát tại sân bay dã chiến và không thể cất cánh, khiến toàn bộ lực lượng giải cứu và Bravo không thể rời đi. Không quân Mỹ phải điều động một đơn vị bí mật tới sơ tán họ.
Trước khi rút lui, các quân nhân Mỹ phải phá hủy hai phi cơ MC-130J, có giá khoảng 100 triệu USD mỗi chiếc, cùng 4 trực thăng Little Bird để ngăn chúng rơi vào tay Iran.
Tiêm kích F-15E Mỹ bay tại Trung Đông tháng 7/2025. Ảnh: USAF
50 giờ sau khi tiêm kích F-15E bị bắn hạ, Bravo đã trở về an toàn và gọi điện về cho vợ ở Mỹ. "Tôi thật sự tự hào về vợ và cảm thấy biết ơn trước sự mạnh mẽ mà cô ấy đã thể hiện", Bravo nói.
Phi công Mỹ muốn người dân biết rằng cuộc giải cứu không chỉ là câu chuyện về những gì mà bản thân đã trải qua. "Đó là câu chuyện về sự phối hợp nhóm, huấn luyện, đức tin, về những quyết định và năng lực lãnh đạo đã làm nên điều sẽ đi vào lịch sử, như minh chứng cho việc mà người Mỹ sẵn sàng thực hiện để giữ vững lời hứa và không bỏ rơi đồng đội", Bravo nói.
Phạm Giang (Theo CBS News, BBC)