Cảnh báo cứng rắn
Các tín hiệu quân sự và ngoại giao gần đây cho thấy, nguy cơ Mỹ và Israel nối lại chiến dịch tiến công Iran đang gia tăng. Theo CNN, các lực lượng Mỹ tại Trung Đông đã sẵn sàng triển khai những chiến dịch quân sự mới, với phạm vi có thể vượt xa các đợt không kích trước đây. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) và Lầu Năm Góc được cho là đã xây dựng danh sách mục tiêu mở rộng, bao gồm cơ sở quân sự, năng lượng và hạt nhân của Iran.
Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết, Lầu Năm Góc đang điều nhóm tác chiến tàu sân bay Theodore Roosevelt và nhóm tác chiến đổ bộ Makin Island đến Trung Đông, tăng thêm 9.000-10.000 binh sĩ trong khu vực này. Một quan chức Mỹ giấu tên cho biết, có ba tàu sân bay hiện diện trong khu vực ngay từ cuối tháng 10 này.
Việc Bộ Ngoại giao Mỹ yêu cầu các nhân viên không thiết yếu tại đại sứ quán cùng gia đình khẩn trương rời khỏi Saudi Arabia càng làm gia tăng những đồn đoán về khả năng xung đột tái diễn. Trong khi đó, chuyến thăm Israel của Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth và cuộc gặp với Thủ tướng Benjamin Netanyahu được xem là những diễn biến đáng chú ý trong quá trình phối hợp các phương án quân sự.
Phát biểu ý kiến với các phóng viên tại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington có hai lựa chọn: Đánh bại Iran hoặc đạt được thỏa thuận với Tehran. Dù chưa đưa ra quyết định cuối cùng, những cảnh báo cứng rắn của ông chủ Nhà Trắng cho thấy giải pháp quân sự vẫn được đặt trên bàn đàm phán như một công cụ gây sức ép.
Tuy nhiên, thời điểm khai hỏa tấn công còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là tính toán chính trị trong nước Mỹ. Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 đặt chính quyền Tổng thống Donald Trump trước bài toán nhạy cảm. Một chiến dịch quân sự mới có thể thể hiện quyết tâm của Washington, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ khiến giá nhiên liệu tăng cao, thương vong gia tăng và làm suy giảm sự ủng hộ dành cho đảng Cộng hòa. Trong bối cảnh cuộc chiến với Iran chỉ nhận được sự ủng hộ hạn chế của công chúng Mỹ, cái giá chính trị của một quyết định leo thang là điều Nhà Trắng khó có thể xem nhẹ.
Dẫu vậy, theo các chuyên gia, không thể loại trừ khả năng sức ép chính trị sau bầu cử lại thúc đẩy chính quyền Tổng thống Donald Trump tìm kiếm một kết quả quân sự rõ ràng hơn. “Tôi nghiêng về khả năng các đòn tập kích sẽ dồn dập trút xuống ngay sau cuộc bầu cử giữa kỳ”, bà Suzanne Maloney - Giám đốc chương trình Chính sách Đối ngoại thuộc Viện Brookings có trụ sở tại Washington, nhận định.
Cái giá của vòng xoáy bạo lực mới
Trước đó, Iran đã cảnh báo Mỹ sẽ phải gánh chịu những hậu quả nghiêm trọng nếu tiếp tục lựa chọn con đường chiến tranh. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đề cập nguy cơ thị trường chứng khoán lao dốc, lạm phát gia tăng, nợ công phình to và thương vong quân sự. Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố mọi cuộc tấn công, kể cả ở quy mô hạn chế, đều có thể dẫn đến đòn đáp trả dữ dội.
Những cảnh báo này không đơn thuần là lời răn đe bởi Iran hiện vẫn sở hữu kho tên lửa và máy bay không người lái đáng kể, đồng thời có khả năng gây sức ép lên các căn cứ, cơ sở ngoại giao và hạ tầng trọng yếu của Mỹ tại Trung Đông. Một cuộc tấn công mới có thể kích hoạt chuỗi trả đũa vượt khỏi phạm vi Iran, kéo các lực lượng đồng minh của Tehran và nhiều quốc gia trong khu vực vào vòng xoáy xung đột. Khi đó, Mỹ và Israel sẽ phải đối mặt nguy cơ chiến sự kéo dài, tiêu hao nguồn lực quân sự và làm gia tăng tổn thất về người.
Hệ lụy kinh tế cũng đặc biệt đáng lo ngại. Xung đột leo thang sẽ làm tắc nghẽn Eo biển Hormuz, đẩy giá dầu và khí đốt tăng vọt, gây sức ép lên chuỗi cung ứng, thương mại và lạm phát.
Mỹ và Israel chưa chắc đã đạt được mục tiêu nếu tấn công trở lại. Trái lại, nếu Tehran coi năng lực răn đe hiện có không đủ bảo đảm an ninh, sức ép quân sự có thể làm gia tăng động lực theo đuổi những phương án nguy hiểm hơn. Các đòn đánh vào cơ sở dân sự và năng lượng cũng có nguy cơ củng cố tâm lý phòng vệ dân tộc, khiến Iran càng cứng rắn thay vì nhượng bộ.
Trong bối cảnh đó, điều cần thiết không phải là đẩy sức ép quân sự lên mức tối đa, mà là duy trì các kênh đối thoại, khôi phục đàm phán và tìm kiếm cơ chế kiểm soát căng thẳng có thể kiểm chứng. Những bất đồng về chương trình hạt nhân, an ninh khu vực và tự do hàng hải cần được giải quyết bằng các thỏa thuận cụ thể, thay vì những đòn đánh có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền.
Mỹ và Israel có thể coi sức mạnh quân sự là phương tiện hiệu quả buộc Iran nhượng bộ, nhưng chiến thắng trên chiến trường không đồng nghĩa với một nền hòa bình bền vững. Khi nguy cơ trả đũa, khủng hoảng năng lượng và bất ổn khu vực đan xen, cái giá của vòng xung đột mới có thể vượt xa mọi tính toán ban đầu. Ngăn chặn xung đột tái diễn vì thế không chỉ là lựa chọn ngoại giao, mà còn là yêu cầu cấp thiết đối với an ninh Trung Đông và sự ổn định của thế giới vào lúc “đạn đã lên nòng” này.
phạm Dương