GE Vernova tính toán rằng lực lượng lao động toàn thời gian (FTE) trong ngành điện Việt Nam cần tăng 67%, từ 300.000 người hiện nay lên 500.000 người vào năm 2035 để đủ năng lực vận hành và quản lý hệ thống điện thế hệ mới - Ảnh: D.N.
Từ đủ điện thắp sáng đến "điểm cộng" điện sạch thu hút dòng vốn FDI
Nhiều năm qua, hạ tầng năng lượng chủ yếu được tiếp cận dưới góc độ an ninh nguồn cung, bảo đảm đủ điện cho sinh hoạt và sản xuất. Tuy nhiên, báo cáo "Lộ trình tương lai của ngành điện Việt Nam" của GE Vernova vừa công bố chỉ ra rằng bối cảnh kinh tế toàn cầu lẫn trong nước đã đặt ra yêu cầu hoàn toàn khác.
Nhu cầu tiêu thụ điện tại Việt Nam tăng hơn 9%/năm trong 3 năm qua, vượt đà tăng GDP. Dựa trên các giả định của Quy hoạch điện 8 điều chỉnh, phụ tải đỉnh dự kiến vọt từ 58GW hiện nay lên gần 90GW vào năm 2030.
Trao đổi với Tuổi Trẻ về sự thay đổi này, ông Phùng Ngọc Lân, Tổng giám đốc GE Vernova Việt Nam, nhấn mạnh năng lượng ngày nay không còn đơn thuần là câu chuyện bảo đảm đủ nguồn cung điện.
Khả năng cung cấp nguồn điện đáng tin cậy với chi phí hợp lý và mức phát thải carbon thấp đang trực tiếp quyết định sức hút dòng vốn FDI.
Theo ông Lân, hạ tầng năng lượng đã trở thành yếu tố hàng đầu khi các tập đoàn toàn cầu lựa chọn địa điểm đầu tư, mở rộng nhà máy và xây dựng chiến lược dài hạn.
Dù Bộ Công Thương gần đây đã phát đi cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt công suất giai đoạn 2027 - 2030 do nhiều dự án nguồn điện chậm tiến độ, góc nhìn từ giới chuyên gia năng lượng cũng cho thấy thách thức cốt lõi không chỉ nằm ở việc "thiếu nguồn".
Chuyên gia chỉ ra rằng cần chuyển đổi tư duy phát triển năng lượng, từ tư duy cũ bảo đảm đủ nguồn cung điện (đủ thắp sáng, đủ cho sản xuất) sang nguồn điện xanh, hạ tầng truyền tải và lưu trữ linh hoạt, cùng đó là thể chế minh bạch.
"Đây mới là vũ khí cạnh tranh FDI, điểm cộng để Việt Nam thu hút doanh nghiệp công nghệ cao, các trung tâm trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn", ông Ngọc Lân khẳng định.
Nhân viên điện lực Bình Dương (nay là TP.HCM) thi công điện trong khu công nghiệp - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Thêm điện sạch chưa chắc đã hết thiếu điện
Một trong những thông tin mang tính phát hiện từ nghiên cứu của GE Vernova là kết quả mô phỏng từ kịch bản năng lượng tái tạo cao. Báo cáo chỉ ra nghịch lý trong việc tiếp tục gia tăng công suất điện gió và điện mặt trời không đồng nghĩa với việc toàn bộ lượng điện sạch đó sẽ được đưa vào phục vụ nền kinh tế.
Do đặc tính biến thiên theo thời tiết, tại nhiều thời điểm, sản lượng điện tái tạo phát ra vượt quá khả năng tiếp nhận của lưới truyền tải hoặc khả năng lưu trữ tức thời của hệ thống.
Vì thế, thách thức lớn nhất không nằm ở việc sản xuất được bao nhiêu Megawatt điện, mà là lượng điện đó có thể truyền tải và sử dụng hiệu quả tại đúng nơi, đúng thời điểm hay không.
Trao đổi với Tuổi Trẻ về vấn đề này, một chuyên gia trong lĩnh vực năng lượng tái tạo cho biết để không lãng phí nguồn lực do cắt giảm công suất phát, bổ sung công suất nguồn chỉ là một nửa bài toán.
Nửa còn lại đòi hỏi sự củng cố đồng bộ của hệ thống truyền tải, lắp đặt hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), phát triển các nguồn điện linh hoạt phản ứng nhanh và ứng dụng công nghệ lưới điện thông minh để quản lý một hệ thống ngày càng phức tạp.
Việt Nam cần 500.000 lao động trong ngành điện vào năm 2035
Bên cạnh thể chế và công nghệ, một yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của chuyển dịch năng lượng là nguồn nhân lực. GE Vernova tính toán rằng lực lượng lao động toàn thời gian (FTE) trong ngành điện Việt Nam cần tăng 67%, từ 300.000 người hiện nay lên 500.000 người vào năm 2035 để đủ năng lực vận hành và quản lý hệ thống điện thế hệ mới.
Đến năm 2035, vị thế của ngành năng lượng Việt Nam sẽ không chỉ được đánh giá bằng tổng số Gigawatt công suất trên giấy tờ. Giá trị thực sự nằm ở tính linh hoạt, khả năng chống chịu và hiệu quả vận hành ổn định theo thời gian thực.
Quy hoạch điện 8 điều chỉnh: Cơ hội tái cấu trúc hệ thống điện Việt NamTheo ông Ramesh Singaram, Chủ tịch kiêm Giám đốc Gas Power châu Á (GE Vernova), Quy hoạch điện 8 điều chỉnh đã vạch rõ lộ trình cho hệ thống điện Việt Nam. Thách thức lớn nhất là chuyển hóa mục tiêu chính sách thành năng lực vận hành thực tế.