Theo phản ánh của công dân, ngày 28/4/1988, hồ sơ của gia đình được UBND xã ký, đóng dấu với nội dung: “Đồng ý giải quyết cho anh N.V.T làm nhà ở với diện tích 600m2”.
Gia đình cho biết đã thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với thửa đất, trong đó có việc nộp thuế đất phi nông nghiệp đầy đủ qua các năm. Các khoản thuế đều có xác nhận, biên lai nộp hằng năm.
Theo hồ sơ gia đình cung cấp, nguồn gốc khu đất trước đây là đất màu do HTX Nông nghiệp quản lý và phân cho từng hộ dân canh tác, chủ yếu trồng khoai. Sau đó, khi các hộ dân thực hiện giãn cư, người dân có nhu cầu xin cấp phần đất mình đang canh tác để làm nhà ở.
Gia đình cho rằng HTX Nông nghiệp và UBND xã thời điểm đó đã giải quyết theo đơn xin cấp đất làm nhà ở.
Đến năm 2006, gia đình xây dựng một căn nhà cấp IV diện tích khoảng 15m2 trên đất. Công trình được xây dựng không có giấy phép.
Các tài liệu về quá trình quản lý, sử dụng đất, công dân cho biết, bản đồ địa chính năm 2001 và năm 2004 thể hiện khu đất là đất màu do UBND xã quản lý. Trong khi đó, bản đồ địa chính năm 2014 thể hiện loại đất ONT + CLN (đất ở tại nông thôn và đất trồng cây lâu năm) do hộ ông N.V.T quản lý.
Theo quy hoạch sử dụng đất đến năm 2030, toàn bộ thửa đất được quy hoạch là đất ở tại nông thôn.
Một tình tiết khác được gia đình đưa ra là vào năm 2023, giữa hai hộ liền kề phát sinh tranh chấp về ranh giới đất. Vụ việc sau đó được tòa án cấp tỉnh xét xử phúc thẩm và đưa ra kết quả phân chia ranh giới cụ thể, kèm tọa độ vị trí.
Trong phương án xác định ranh giới có một điểm được xác định từ móng căn nhà cấp IV hiện hữu, lấy ra 0,5m để làm ranh giới.
Đến năm 2026, gia đình cho biết nhà cấp IV đã mất mái, xuống cấp và lâu nay không còn sử dụng để ở.
Đây cũng là yếu tố đang khiến gia đình gặp vướng mắc khi thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu.
Theo phản ánh, gia đình đã lập hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận (sổ đỏ). Tuy nhiên, cán bộ Phòng Kinh tế đang có ý kiến cho rằng thửa đất của gia đình chỉ được cấp đối với phần đất trồng cây lâu năm (CLN), không được công nhận là đất ở.
Lý do được đưa ra là căn nhà trên đất đã xuống cấp, mất mái và đã lâu không sử dụng để ở.
Từ đó, công dân đặt câu hỏi: Nhà ở đã xuống cấp, mất mái và lâu không sử dụng có bị coi là đất trống hay không?
Về trường hợp cụ thể này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng việc xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thuộc thẩm quyền của cơ quan địa phương và phải căn cứ vào hồ sơ lưu trữ, nguồn gốc, quá trình quản lý, sử dụng đất, hiện trạng sử dụng cũng như các quy định pháp luật có liên quan.
Do đó, Bộ không có cơ sở để trả lời.
Tuy nhiên, Bộ cũng nêu các nguyên tắc pháp lý liên quan đến việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất.
Theo Luật Đất đai năm 2024, Điều 137 quy định về các trường hợp có giấy tờ về quyền sử dụng đất.
Điều 138 quy định việc cấp giấy chứng nhận đối với trường hợp không có giấy tờ về quyền sử dụng đất, không vi phạm pháp luật đất đai và không thuộc trường hợp đất được giao không đúng thẩm quyền.
Trong khi đó, Điều 139 quy định các trường hợp sử dụng đất có vi phạm pháp luật đất đai; Điều 140 quy định về các trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền.
Việc xác định loại đất được thực hiện theo Điều 10 Luật Đất đai năm 2024 và Điều 7 Nghị định 102/2024 của Chính phủ.
Về trình tự, thủ tục thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết ngày 31/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 49/2026 quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Nghị quyết 254/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.
Theo Điều 15 Nghị định 49/2026, Chính phủ giao thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh quy định trình tự, thủ tục hành chính về đất đai, trong đó có thủ tục đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Do đó, đối với trường hợp cụ thể nêu trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị công dân liên hệ với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương để được hướng dẫn và giải quyết.