Nhà thơ Bằng Việt - tác giả “Bếp lửa” - nhận Giải thưởng Bùi Xuân Phái

Lễ trao Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội do Báo Thể thao và Văn hóa tổ chức tối 2/10 tại Hà Nội.

Nhà thơ Bằng Việt được trao Giải thưởng Lớn vì những cống hiến nổi bật cho văn học viết về Hà Nội, với khoảng 30 bài thơ dành riêng cho đề tài Thủ đô trong suốt sự nghiệp sáng tác.

Chia sẻ tại lễ trao giải, nhà thơ 85 tuổi xúc động nói, ông cảm thấy bất ngờ khi nhận được Giải thưởng Lớn Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội. Theo ông, đây là một giải thưởng đặc biệt bởi không chỉ tôn vinh những người làm nghệ thuật, họa sĩ hay những tác phẩm về Hà Nội, mà còn ghi nhận những cá nhân có đóng góp, những ý tưởng và việc làm góp phần làm đẹp, xây dựng Hà Nội ngày càng xứng đáng hơn với vị thế Thủ đô.

Bằng Việt bày tỏ niềm vui và sự xúc động khi lần này chính mình trở thành người được nhận giải, sau nhiều năm ông gắn bó với giải thưởng trên cương vị thành viên Hội đồng giám khảo. 

Với Bằng Việt, tên gọi “Vì tình yêu Hà Nội” cũng có ý nghĩa đặc biệt. Tình cảm ấy cũng được thể hiện rõ trong sáng tác của ông, với nhiều bài thơ dành cho Hà Nội.

“Giải thưởng mang tên Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội nên với tôi, đây cũng là một phần thưởng cho tình yêu mà tôi dành cho trái tim của đất nước. 

Tôi đã gắn bó với thành phố này hơn nửa thế kỷ, từ tuổi thiếu niên, thanh niên cho đến hôm nay, qua nhiều công việc và hoạt động khác nhau. Đặc biệt, tôi có một loạt tác phẩm, những bài thơ viết về Hà Nội và được đánh giá cao. Vì thế, được nhận giải thưởng này là điều rất cảm động và đáng nhớ đối với tôi”, nhà thơ Bằng Việt chia sẻ.

Nhà thơ Bằng Việt sinh ra ở Huế (quê gốc Chàng Sơn, huyện Thạch Thất, tỉnh Hà Tây cũ, nay thuộc xã Tây Phương, Hà Nội) nhưng phần lớn cuộc đời ông lại gắn bó với Hà Nội. Ông luôn coi đây là “Thành phố của đời mình”. Trong tâm hồn nhà thơ luôn là “một tình yêu Hà Nội nồng nàn, đắm say và thủy chung”.

Ông thổ lộ: “Tôi luôn có cảm giác được hưởng rất nhiều những ân tình của Hà Nội đã dành cho mình. Vì thế, tôi thấy mình phải đóng góp để làm sao đền đáp được tình nghĩa của Hà Nội”.

Từ tình cảm gắn bó đặc biệt ấy, Hà Nội sớm đi vào thơ Bằng Việt, trở thành nguồn cảm hứng bền bỉ, khơi lên nhiều rung động và suy tư trong suốt hành trình sáng tác.

“Phải nói, từ khi còn trẻ tôi đã có thiên hướng sáng tác về Hà Nội, vì đây là nơi mình lớn lên, gắn bó với nhiều vui buồn, nhiều khía cạnh đáng nhớ trong cuộc đời mình”, ông bộc bạch.

Sự nghiệp thơ ca của Bằng Việt tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ trưởng thành trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, với nhiều tác phẩm đi cùng năm tháng.

Ngay từ khá sớm, Bằng Việt đã có ý thức dựng lên trong thơ mình một chân dung Hà Nội. Vì thế, qua hành trình sáng tác kéo dài nhiều thập kỷ, Hà Nội hiện lên trong thơ ông với nhiều diện mạo.

Đó là một Hà Nội mang dáng dấp biên niên sử trong Đất này, Thăng Long - Hà Nội (1973); một Hà Nội trong bom đạn nhưng vẫn thanh lịch, hào hoa, đầy sức sống trong Trở lại trái tim mình (1967); hay một Hà Nội của hoài niệm, của những cuộc trò chuyện nội tâm, với nhiều cảm hứng bộc bạch và suy tư trong Trò chuyện với Thành phố của đời mình (1974).

Hà Nội trong thơ Bằng Việt cũng là một không gian của tình yêu và những rung động riêng tư, thể hiện qua các tác phẩm như: Tình yêu và báo động (1967), Một chút thầm thì trong tình yêu Hà Nội (1973), Hoa tường vi (1982), Sen Hồ Tây (1995)...

Những sáng tác gần đây hơn như Bách thảo, Hồi sinh, Sông Tô Lịch, Thu Hà Nội, được viết sau năm 2010, tiếp tục cho thấy mạch cảm hứng Hà Nội bền bỉ trong thơ ông, đặc biệt trong những sáng tác hướng tới dấu mốc 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Trong số đó, Trở lại trái tim mình là một tác phẩm đáng chú ý. Nhà thơ Bằng Việt viết bài thơ khi mới 26 tuổi, và đây được xem là một trong những sáng tác sớm, nổi bật của ông về Hà Nội. Tác phẩm từng được trao giải Nhất về Thơ của Hội Văn học Nghệ thuật Hà Nội năm 1968.

Nếu Trở lại trái tim mình cho thấy một Hà Nội trong chiến tranh, lịch sử và sức sống của con người, thì Bếp lửa - một trong những bài thơ nổi tiếng nhất của Bằng Việt, được đưa vào sách giáo khoa phổ thông - lại cho thấy một chiều sâu khác trong mối quan hệ giữa nhà thơ với quê hương và ký ức.

Qua hình ảnh người bà, bếp lửa và những năm tháng tuổi thơ, Bếp lửa gợi lại không gian Xứ Đoài trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp. Những chi tiết về làng quê, chiến tranh, đói nghèo và tình bà cháu không chỉ tạo nên sức lay động riêng của tác phẩm mà còn góp phần làm nên nền tảng ký ức, văn hóa và tình cảm quê hương đã nuôi dưỡng tâm hồn thơ Bằng Việt.

Từ Xứ Đoài đến Hà Nội, từ ký ức tuổi thơ đến những năm tháng trưởng thành, Hà Nội trong thơ Bằng Việt vì thế không chỉ là một địa danh. Đó là không gian của ký ức, lịch sử, tình yêu, những trải nghiệm riêng tư và cả ý thức về trách nhiệm của một người đã dành phần lớn cuộc đời mình để gắn bó với thành phố.

Nhà thơ Bằng Việt, 85 tuổi, tên khai sinh Nguyễn Việt Bằng. Ông học Luật tại Liên Xô. Sau khi về nước, ông công tác ở Viện Luật học, từng làm phóng viên chiến trường Trường Sơn.

Trở về thủ đô, nhà thơ làm việc tại Thành ủy Hà Nội, được bầu làm Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố, rồi chuyển sang hoạt động văn học chuyên nghiệp. Ông giữ chức Tổng Thư ký Hội Văn nghệ Hà Nội, Tổng Biên tập báo Người Hà Nội, Phó Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam và Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội.

Ngoài Giải thưởng lớn cho nhà thơ Bằng Việt, hạng mục giải Tác phẩm trao cho 2 tác phẩm: Loạt tranh sơn mài cầu Long Biên của họa sĩ Thành Chương và vở cải lương Người con gái Hà Thành của Nhà hát Cải lương Hà Nội (kịch bản của Nguyễn Toàn Thắng; đạo diễn, NSND Triệu Trung Kiên); 1 tặng thưởng: Vở kịch Quân khu Nam Đồng của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam (kịch bản của Phạm Ngọc Tiến chuyển thể từ truyện dài cùng tên của nhà văn Bình Ca; đạo diễn, NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến).

Giải Việc làm được trao cho Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ nhất năm 2025 do Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch phối hợp với Bộ Ngoại giao và UBND thành phố Hà Nội tổ chức và Chuỗi hoạt động phát huy giá trị di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám thực hiện.

Giải Ý tưởng được trao cho Đề án thí điểm tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ phố Thành Thái, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.