Nhà thờ ở TP.HCM dựng lên từ bãi đổ tro của nhà máy rượu xưa - Thanh Niên

Ít ai biết, nhà thờ Bình Phước ở TP.HCM từng xây trên bãi đổ tro của nhà máy rượu Bình Tây, gắn với hành trình 70 năm qua.

Một buổi chiều đầu tháng 10.2026, dọc theo đường Phạm Văn Chí (phường Bình Tiên, TP.HCM), PV Thanh Niên tìm đến nhà thờ Bình Phước nằm giữa khu dân cư nhộn nhịp.

Nghe chúng tôi ngỏ ý muốn tìm hiểu lịch sử nhà thờ, ông Tiến (58 tuổi, bảo vệ nhà thờ Bình Phước), niềm nở chỉ đường: "Muốn tường tận chuyện xưa thì phải gặp ông Bình, nhà cách đây chừng vài trăm mét. Ổng ở đây từ nhỏ, đã đồng hành cùng giáo xứ qua 5 đời cha xứ rồi đó".

Tiếng chuông đầu tiên trên bãi đổ tro nhà máy rượu

Lần theo lời giới thiệu, chúng tôi tìm đến nhà ông Nguyễn Thanh Bình (68 tuổi). Mái tóc đã điểm bạc, đôi tay ông thoăn thoắt lật giở những trang ảnh trắng đen về nhà thờ. Ông nhớ lại: "Thời ấy, bà con giáo dân ở đây muốn đi lễ phải lội bộ ra tận nhà thờ Cha Tam (phường Chợ Lớn, TP.HCM), đường sá vừa xa xôi vừa sình lầy, xung quanh còn hoang sơ lắm".

Theo lời kể của ông Bình, trong một lần trò chuyện, cha sở nhà thờ Cha Tam bất ngờ khi biết nhiều giáo dân phải vượt quãng đường xa xôi, lầy lội để dự lễ. Thấu hiểu sự vất vả ấy, cha đã cử người khảo sát, tìm một khu đất thích hợp để xây dựng nhà nguyện phục vụ bà con.

Đúng lúc đó, một người làm việc tại xưởng rượu gần khu vực này mách rằng phía đối diện có khu đất trống, vốn được dùng làm nơi đổ tro của nhà máy.

Theo cuốn kỷ yếu 70 năm hồng ân tiếp nối hồng ân của giáo xứ Bình Phước, Đức cha Simon Hòa Nguyễn Văn Hiền đã ủy quyền cho cha Guimet, khi ấy là cha sở nhà thờ Cha Tam, mua lại khu đất rộng khoảng 6.700 m2 để xây dựng cơ sở sinh hoạt tôn giáo.

Khu đất vốn sình lầy, sau được dùng làm bãi đổ tro của nhà máy rượu Bình Tây. Phần lớn diện tích bị bồi lấp bằng tro than. Chỉ cần đào sâu chừng nửa mét, người ta đã thấy những lớp tro xám lẫn nước đen rỉ ra.

Tháng 5.1956, công trình nhà thờ đầu tiên được khởi công dưới sự chủ trì của cha Guimet và cha phụ tá Clemente Nguyễn Kim Thạch.

Trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn, công trình được thiết kế để phục vụ 2 mục đích. Khi cử hành thánh lễ, nơi đây là không gian sinh hoạt tôn giáo. Sau giờ lễ, những vách ngăn lại được dựng lên để biến nhà nguyện thành các lớp học cho trẻ em.

Đến dịp Giáng sinh năm 1957, nhà thờ kiêm Trường tiểu học Bình Phước chính thức khánh thành. Đức Giám mục Simon Hòa Nguyễn Văn Hiền đã đến làm phép nhà thờ cùng 2 quả chuông được đúc tại Đà Nẵng. Chính ngài gióng lên những tiếng chuông đầu tiên giữa xóm nghèo.

Nhắc đến khoảnh khắc ấy, ông Bình nói: "Dần dà, tiếng chuông thành tín hiệu quen thuộc nhắc bà con đến giờ đi lễ. Nhưng vượt lên trên một hiệu lệnh phụng vụ, ở xứ này, hễ có việc quan trọng hay nhà ai hữu sự khó khăn cần tương trợ, người ta lại kéo chuông báo để cả họ đạo cùng chạy đến đỡ đần".

Từ một nhà nguyện đơn sơ phục vụ khoảng 300 giáo dân, đến nay, theo sổ sách giáo xứ, nhà thờ Bình Phước đã trở thành nơi sinh hoạt của gần 2.000 tín hữu.

Vì sao nhà thờ Bình Tây đổi tên thành nhà thờ Bình Phước?

Trước khi mang tên Bình Phước, ngôi nhà thờ từng được gọi là nhà thờ Bình Tây, gắn với địa danh nhà máy rượu Bình Tây nằm gần đó.

Theo tài liệu lịch sử giáo xứ, sau nhiều năm sử dụng, ngôi thánh đường đầu tiên có diện tích chưa đầy 150 m2 dần xuống cấp nghiêm trọng. Tháng 11.1970, Tòa Tổng giám mục ký văn thư cho phép họ đạo Bình Tây xây dựng lại nhà thờ.

Năm 1973, nhà thờ Bình Tây được đổi tên thành nhà thờ Bình Phước. Ông Bình giải thích: "Cha đổi tên để tránh bị nhầm lẫn với hãng rượu bên cạnh, nhưng quan trọng là tâm nguyện: vùng đất này từ nay sẽ luôn bình yên và đong đầy phúc đức".

Ngắm những bức ảnh đen trắng ghi lại quá trình xây dựng, ông Bình xúc động: "Nhà thờ này có cái tình rất hay. Hồi xây lại thánh đường lần 2, bà con nghèo khó lắm, lấy đâu ra tiền thuê thợ. Vậy là ban ngày họ bươn chải mưu sinh, đêm xuống lại rủ nhau đến phụ hồ, trộn vữa, dọn dẹp. Cứ rảnh lúc nào là góp công lúc ấy để đỡ tiền công thợ".

Trải qua 70 năm kể từ ngày khởi công xây dựng nhà thờ đầu tiên, tinh thần tương trợ ấy vẫn được cộng đoàn duy trì qua nhiều hoạt động.

Ông Bình chia sẻ, đều đặn mỗi tháng, các cha xứ cùng thừa tác viên vẫn đến tận nhà thăm hỏi, xức dầu và trao các bí tích cho khoảng 40 bệnh nhân nặng, người cao tuổi đau yếu, không thể đến nhà thờ.