Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi vừa khiến cả trong lẫn ngoài khu vực chú ý khi tuyên bố nước này không loại trừ khả năng sở hữu tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân.
Chỉ mới là ý tưởng thôi nhưng đã đủ để lộ diện tính toán chiến lược lâu dài với kỳ vọng cao xa. Tàu ngầm hạt nhân giúp Nhật Bản đối phó hiệu quả hơn với những thách thức an ninh từ bên ngoài, tăng cường khả năng hoạt động xa bờ, mở rộng bán kính hoạt động của lực lượng phòng vệ từ vùng biển quanh nước này ra vùng Tây Thái Bình Dương.
Xem ra, Nhật Bản đã bắt đầu chuẩn bị ứng phó sự thay đổi cán cân tác chiến dưới biển sau khi Úc có được tàu ngầm hạt nhân trong khuôn khổ AUKUS cũng như những kịch bản biến động về chính trị an ninh trong khu vực. Tàu ngầm hạt nhân còn tạo nền tảng cho tàu ngầm mang tên lửa tầm xa, qua đó tăng năng lực phản kích, nâng cao khả năng tự chủ quân sự trong liên minh với Mỹ.
Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi
Ảnh: Reuters
Tuy nhiên, từ ý tưởng đến hiện thực còn rất xa. Nhật Bản có nền công nghiệp đóng tàu và công nghệ hạt nhân phát triển, song chưa có hệ thống động lực hạt nhân hải quân, nhân lực chuyên biệt và hạ tầng bảo dưỡng tương ứng. Chi phí, vấn đề pháp lý và sự chấp nhận của xã hội cũng là những trở ngại lớn. Vì vậy, trước mắt đây mới chỉ là ý tưởng chiến lược và tính toán xa nhưng ngay từ bây giờ đã được chuẩn bị dư luận cho những bước đi tiếp theo nhằm hướng tăng cường đáng kể tiềm lực và sức mạnh quân sự.
Nếu trở thành hiện thực, tác động chính trị an ninh tới khu vực sẽ rất đáng kể. Trung Quốc không thể không lưu ý. Hàn Quốc có thể phải tính lại năng lực dưới biển. Mỹ có thêm một lực lượng đồng minh có khả năng hoạt động xa. Một vòng xoáy tăng cường vũ trang mới ở khu vực có thể sẽ được kích hoạt. Vì thế, chuyện tàu ngầm hạt nhân không chỉ là chuyện có thêm vũ khí mới mà còn là tính toán chiến lược vượt xa chuyện phòng thủ thông thường.
Tàu ngầm hạt nhân mới dừng ở mức ý tưởng, nhưng theo bài viết của Thanh Niên, đề xuất này đã cho thấy Nhật Bản đang tính toán những mục tiêu chiến lược dài hạn.
Nếu được triển khai, loại phương tiện này có thể giúp Tokyo ứng phó hiệu quả hơn với các thách thức an ninh từ bên ngoài, đồng thời tăng khả năng hoạt động xa bờ.
Thay vì giới hạn hoạt động chủ yếu ở vùng biển quanh Nhật Bản, lực lượng phòng vệ có thể mở rộng phạm vi hiện diện tới khu vực Tây Thái Bình Dương.
Đề xuất xuất hiện trong bối cảnh cán cân tác chiến dưới biển tại khu vực có thể thay đổi, đặc biệt khi Úc dự kiến có tàu ngầm hạt nhân theo khuôn khổ AUKUS.
Theo bài viết, Nhật Bản dường như bắt đầu chuẩn bị cho những biến động về chính trị và an ninh, thay vì chỉ nhìn vào nhu cầu trước mắt của mình.
Một năng lực hoạt động xa hơn sẽ mở rộng lựa chọn của Tokyo, dù hiện tại ý tưởng này chưa đồng nghĩa với quyết định đóng tàu hay triển khai chương trình cụ thể.
Tàu ngầm hạt nhân còn có thể tạo nền tảng cho việc phát triển tàu ngầm mang tên lửa tầm xa, qua đó tăng năng lực phản kích của Nhật Bản.
Khả năng ấy cũng gắn với mục tiêu nâng cao mức độ tự chủ quân sự trong liên minh với Mỹ, dù bài viết không cho rằng Nhật Bản sẽ rời xa quan hệ đồng minh.
Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi được nhắc đến trong bài viết, cùng hình ảnh do Reuters cung cấp, giữa cuộc thảo luận về hướng đi này.
Tuy nhiên, con đường từ ý tưởng đến hiện thực còn rất dài, bởi năng lực đóng tàu và công nghệ hạt nhân dân sự phát triển chưa đủ để vận hành tàu ngầm hạt nhân.
Nhật Bản hiện chưa có hệ thống động lực hạt nhân dành cho hải quân, một năng lực cốt lõi cần thiết để chế tạo và khai thác loại tàu này.
Nước này cũng thiếu đội ngũ nhân lực chuyên biệt cùng hạ tầng bảo dưỡng tương ứng, những điều kiện không thể nhanh chóng thay thế chỉ bằng năng lực công nghiệp hiện có.
Chi phí sẽ là một trở ngại lớn, bên cạnh những câu hỏi pháp lý và mức độ chấp nhận của xã hội Nhật Bản đối với chương trình nhạy cảm này.
Bởi vậy, theo cách nhìn của bài viết, hiện nay đây vẫn là ý tưởng chiến lược và một tính toán xa, chưa phải kế hoạch đã sẵn sàng thành hình.
Dù vậy, việc đưa đề xuất ra thảo luận có thể giúp chuẩn bị dư luận cho những bước đi tiếp theo nhằm tăng đáng kể tiềm lực quân sự.
Nếu tàu ngầm hạt nhân trở thành hiện thực, tác động chính trị và an ninh sẽ không chỉ giới hạn trong phạm vi Nhật Bản hay vùng biển lân cận.
Trung Quốc chắc chắn sẽ phải lưu ý trước sự thay đổi này, trong khi Hàn Quốc có thể cần đánh giá lại năng lực tác chiến dưới biển của mình.
Cùng lúc, Mỹ có thể có thêm một đồng minh sở hữu khả năng hoạt động xa, mở rộng những lựa chọn phối hợp trong khu vực.
Những phản ứng đó có thể làm dấy lên một vòng xoáy tăng cường vũ trang mới, khi các nước cân nhắc năng lực của đối thủ và điều chỉnh tính toán của mình.
Bài viết không khẳng định vòng xoáy ấy chắc chắn xảy ra, nhưng cho rằng tác động khu vực sẽ đáng kể nếu Nhật Bản biến ý tưởng thành năng lực thực tế.
Vì thế, cuộc thảo luận vượt khỏi chuyện bổ sung một loại vũ khí, chạm tới cách các nước nhìn nhận an ninh và cân bằng sức mạnh.
Điểm đáng chú ý nằm ở khoảng cách giữa tham vọng chiến lược và những điều kiện cần để biến tham vọng thành hiện thực, từ công nghệ đến luật pháp và xã hội.
Trong lúc Nhật Bản mới tính toán, đề xuất vẫn đặt ra câu hỏi về vai trò tương lai của nước này trong cấu trúc an ninh Tây Thái Bình Dương.
Tàu ngầm hạt nhân, như bài viết của Thanh Niên nhấn mạnh, vì thế không chỉ là lựa chọn quốc phòng mà còn là phép tính chiến lược vượt xa phòng thủ thông thường.
