Hơn một năm cả nước thực hiện vận hành chính quyền địa phương hai cấp và tinh gọn bộ máy, hệ thống chính trị nước ta đã khẳng định bước đi đúng đắn, đưa chủ trương của Đảng gắn kết thực chất với đời sống nhân dân.
Nhưng để mô hình này phát huy hiệu lực hơn nữa, cần tiếp tục khơi thông những điểm nghẽn về cán bộ, dữ liệu, nguồn lực và cơ chế phối hợp mà kết quả kiểm tra, giám sát đợt 3 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư mới đây đã chỉ ra.
Kết quả kiểm tra, giám sát đợt 3 năm 2026 của Bộ Chính trị đối với các Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thành ủy cho thấy tinh thần chủ động, quyết liệt của các cấp ủy, đồng thời chỉ rõ những điểm nghẽn cần tháo gỡ để mô hình vận hành ngày càng thông suốt, hiệu quả.
TPHCM là một ví dụ rất rõ. Tại TPHCM, dù phạm vi quản lý rộng với 173 đảng bộ trực thuộc, Thành ủy đã giữ vững sự đoàn kết, ổn định, lãnh đạo, chỉ đạo công tác cán bộ, không để phát sinh khoảng trống thẩm quyền, đồng thời từng bước chuyển trọng tâm từ "ổn định bộ máy" sang "nâng cao chất lượng đội ngũ và hiệu quả thực thi". Thành phố đã chủ động ban hành cơ chế chuyển tiếp về phân cấp quản lý cán bộ, ứng dụng công nghệ và KPI để đánh giá sản phẩm thực thi.
Trong khi đó, thành phố Hải Phòng bám sát mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, mở rộng không gian, tạo động lực tăng trưởng mới, hình thành thêm Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng, Quy hoạch chung Khu kinh tế ven biển phía Nam, Khu thương mại tự do; đồng thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho 91 trong tổng số 151 dự án. Tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp tại thành phố đã vận hành cơ bản ổn định, hoạt động có hiệu quả.
Tỉnh Phú Thọ ghi dấu ấn với chuẩn mực "ba không, ba có" cùng chiến dịch 45 ngày đêm tháo gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế nằm trong top 10 cả nước. Cách làm này cho thấy cấp tỉnh vẫn phải giữ vai trò điều phối, hướng dẫn và hỗ trợ, chứ không phải sau khi phân quyền thì "khoán trắng" cho cấp xã.
Quá trình này luôn luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao và những định hướng rõ ràng từ Trung ương. Tại Hội nghị thông qua dự thảo Báo cáo kết quả kiểm tra, giám sát (đợt 3) đối với Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đã nhấn mạnh: "Phân cấp phải làm cho bộ máy xử lý công việc nhanh hơn, gần dân hơn, hiệu quả hơn, nhưng không được dẫn tới phân tán trách nhiệm hoặc tạo ra khoảng cách xa về chất lượng giữa các địa bàn."
Cùng quan điểm đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng phải chuẩn bị đội ngũ cán bộ lãnh đạo có tư duy chiến lược, năng lực kiến tạo, năng lực thực thi công vụ. Tinh thần đổi mới trong phương thức lãnh đạo, chỉ đạo từ Trung ương phải được truyền tải xuống đến các cấp trong các tổ chức đảng.
Quốc hội và Chính phủ cũng đang khẩn trương rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính, chuyển mạnh sang quản trị bằng dữ liệu số, đồng thời ban hành quyết định chấm dứt hiệu lực Quyết định 241/QĐ-TTg để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và hệ thống quy hoạch mới.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đã bộc lộ không ít khó khăn, vướng mắc. Khối lượng công việc tại cấp cơ sở tăng mạnh sau khi phân cấp, nhưng năng lực đội ngũ tham mưu ở nhiều nơi còn mỏng, thiếu chuyên gia về công nghệ thông tin và dữ liệu. Thực tiễn tại Cao Bằng là một ví dụ cho thấy còn rất nhiều việc phải làm từ cơ sở.
Kết quả kiểm tra, giám sát đợt 3 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư mới đây đã chỉ ra, sau kiểm tra, tỉnh Cao Bằng còn 14 trong số 20 hạn chế của đợt 2 đang khắc phục; riêng nhóm hạn chế về tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp mới hoàn thành 2 trong số 8 nội dung.
Tỉnh cũng còn khuyết 96 ủy viên Ban Chấp hành cấp xã tại 37 xã, phường và 6 ủy viên Ban Thường vụ tại 6 đơn vị. Đặc biệt, sau khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đối với cấp xã đã tăng lên rõ rệt nhưng năng lực đội ngũ, cơ chế quản lý và điều kiện bảo đảm ở một số nơi chưa được điều chỉnh tương ứng.
Trước những hạn chế đó, Trung ương đã yêu cầu tỉnh "Không lấy cái khó khách quan để giải thích cho cái chậm chủ quan"; yêu cầu Cao Bằng phải kiện toàn số cán bộ còn khuyết, đồng thời điều động, biệt phái người phù hợp về vùng sâu, vùng xa, biên giới, ưu tiên cán bộ ở các lĩnh vực công nghệ thông tin, chuyển đổi số, xây dựng, tài nguyên và môi trường; việc bố trí phải theo yêu cầu công việc, không theo nguyện vọng cá nhân.
Thực tiễn hơn một năm qua đã cho thấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp hoàn toàn có khả năng vận hành ổn định và gắn kết thực chất với đời sống nhân dân, miễn là những điểm nghẽn phát sinh được nhìn nhận thẳng thắn và kịp thời tháo gỡ. Bài học lớn nhất đúc rút từ quá trình này là giao quyền phải luôn đi cùng với tăng cường năng lực thực thi và kiểm tra, giám sát chặt chẽ.
Khi Trung ương tiếp tục đồng hành, hoàn thiện hành lang pháp lý, còn các địa phương đồng lòng tháo gỡ những vướng mắc từ thực tiễn, chủ động bịt kín những khoảng trống về nhân lực và cơ chế, chính quyền địa phương hai cấp sẽ càng phát huy được hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, khẳng định tính ưu việt, góp phần xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, phục vụ nhân dân và doanh nghiệp ngày một tốt hơn.