Xe tăng K63-85: 'Biến thể' của PT-76, Trung Quốc viện trợ từ năm 1969

Vừa nhận đã phải sửa

Xe tăng kiểu 63 (Type 63) là loại xe tăng do ngành kỹ thuật quân sự Trung Quốc thiết kế dựa theo mẫu xe tăng PT-76 của Liên Xô. Tuy là biến thể của PT-76, nhưng Type 63 có kích thước khung gầm lớn hơn và ưu việt nhất là được trang bị pháo 85 mm nòng trơn, thay vì pháo 76,2 mm nguyên bản của PT-76.

ẢNH: BCTTG

Xe tăng bơi K63-85 Trung Quốc được sản xuất tại nhà máy quốc doanh 615 Thiểm Tây (nay trực thuộc Tập đoàn công nghiệp quốc phòng Bắc Kinh - Norinco Group) từ năm 1963 và đầu năm 1969 được viện trợ cho Việt Nam.

Thiếu tướng Phí Văn Hải (nguyên Phó tư lệnh trang bị kỹ thuật, Chủ nhiệm kỹ thuật Binh chủng Tăng thiết giáp) đã từng kể lại thời điểm năm 1969 là Trưởng ban nghiên cứu kỹ thuật thuộc Phòng Hậu cần kỹ thuật, Bộ Tư lệnh Tăng thiết giáp: "Giữa năm 1969, ta bắt đầu nhận xe tăng bơi K63-85 do Trung Quốc sản xuất và viện trợ. Đưa về đơn vị không lâu thì có hiện tượng nứt đáy và thân xe. Anh em phải khắc phục mãi và đầu năm 1972, chính thức xe tăng K63-85 vào chiến trường".

ẢNH: BCTTG

Đơn vị đầu tiên được trang bị xe tăng bơi K63-85 là Tiểu đoàn 21 (còn gọi là Tiểu đoàn 177A) - đơn vị tăng thiết giáp thứ 2 của Quân đội nhân dân Việt Nam, mang theo xe hành quân từ miền Bắc vào chiến trường miền Đông Nam bộ.

Ngay sau khi có mặt tại khu tập kết, đầu tháng 5.1972, một đại đội của Tiểu đoàn 177A (gồm 6 xe tăng bơi K63-85 và 3 thiết giáp BTR-50PK) nhận lệnh phối thuộc với các xe tăng T-54, T-59 của Tiểu đoàn xe tăng 20, hỗ trợ bộ binh của Sư đoàn 5 và 9 đánh vào thị xã An Lộc, tỉnh Bình Long (nay là phường An Lộc, tỉnh Đồng Nai). 

Tuy nhiên, do nhiều sai lầm trong chiến thuật, cả 2 tiểu đoàn đều bị thiệt hại nặng. Riêng Tiểu đoàn 21 bị bắn cháy cả 6 xe K63-85 và 1 xe BTR-50PK.

ẢNH: BCTTG

Đơn vị thứ 2 được trang bị xe tăng bơi K63-85 là Tiểu đoàn 177B. Với trang bị 10 xe tăng bơi K63-85, đầu tháng 5.1972, đơn vị từ miền Bắc vào Quân khu 5.

Khi tới khu vực tập kết ở Phước Sơn, Quảng Nam (nay là xã Phước Hiệp, Đà Nẵng), các bộ phân quan trọng của xe tăng K63-85 (xích, bánh chịu nặng, đai hãm) hỏng tới 90%. Do loại tăng K63-85 chỉ viện trợ xe, không có phụ tùng dự trữ đi kèm, nên đơn vị phải tháo toàn bộ bánh xích và bánh chịu nặng còn tốt từ 2 xe để dồn lắp cho 8 xe tăng K63-85 còn lại và thay 2 ly hợp chuyển hướng xe tăng.

ẢNH: BCTTG

Từ tháng 8.1972, các xe tăng K63-85 đã nhiều lần bất ngờ xuất kích, phối thuộc cho bộ binh Quân khu 5 đánh địch ở Cấm Dơi (Quế Sơn), quận lỵ Tiên Phước… Thống kê trong 2 tháng (8 - 9.1972) của ngành kỹ thuật: các xe K63-85 của đơn vị đánh 5 trận. Tuy nhiên, 80% số xe tham gia chiến đấu bị hỏng, hủy và 5 xe sa lầy.

"Phụ tùng của xe tăng K63-85 không được viện trợ nhiều, nên khi hỏng hóc, rất khó khắc phục. Thậm chí, ngành kỹ thuật đã phải nghiên cứu lắp ly hợp chính của xe tăng T-34 lên tăng K63-85", thiếu tướng Phí Văn Hải từng kể vậy.

Đầu năm 1972, Bộ Quốc phòng lệnh Binh chủng Tăng thiết giáp đưa các xe tăng thiết giáp của Trung đoàn 203 và 202 tham gia chiến dịch giải phóng Trị - Thiên.

Từ cuối tháng 3 đến cuối tháng 6.1972, Trung đoàn 203 và 202 tham gia các trận đánh ở hướng đông (Cửa Việt), hướng bắc (Quán Ngang, tây nam Đông Hà) và căn cứ Phượng Hoàng. Sau đó phối thuộc với bộ binh giải phóng Triệu Phong, Hải Lăng, Đông Hà, Ái Tử… và tấn công vào hệ thống phòng ngự ở bắc Thừa Thiên.

ẢNH: FLICKR

Theo số liệu của ngành kỹ thuật, trong các ngày (từ 30.3 - 11.4), Trung đoàn 202 và 203 đưa 98 xe vào chiến đấu, nhưng số thiệt hại là 37 xe (10 hỏng, 27 hủy).

Trong 9 ngày sau đó (27.4 - 5.5.1972), Bộ Chỉ huy chiến dịch cho 77 xe của 2 đơn vị tham gia chiến đấu nhưng bị thiệt hại đến 44 xe (17 hỏng, 27 hủy).

Trong 7 ngày (21.5 - 27.5.1972), Trung đoàn bộ binh cơ giới 202 tham gia tiến công vào hệ thống phòng ngự của địch ở bắc Thừa Thiên. Do địch phản kích mạnh và địa hình tác chiến không thuận lợi cho việc cơ động tăng thiết giáp, nên hầu hết các xe bị sa lầy, bị máy bay và hỏa lực địch bắn hỏng, phải hủy (17/24 xe).

Thời điểm từ ngày 20 - 26.6.1972, cả 2 trung đoàn xuất kích 64 xe tham gia chiến đấu nhưng bị thiệt hại 40 xe (9 hỏng, 31 hủy).

ẢNH: FLICKR

Tổng cộng trong chiến dịch Trị - Thiên 1972, số lượng xe tham gia chiến đấu của 2 trung đoàn 202, 203 là 263 tăng thiết giáp, nhưng số thiệt hại là 138 chiếc (trong đó xe hỏng là 36 chiếc, số phải hủy là 102 chiếc tăng thiết giáp).

Thống kê của ngành kỹ thuật cho thấy: Trong chiến dịch Trị Thiên 1972, tỷ lệ số xe hỏng, hủy so với số xe tham gia chiếm 95,8% (số xe hỏng chiếm 55,2%, số xe hủy chiếm 44,8% và toàn chiến dịch có 32 xe tăng thiết giáp bị sa lầy).

K63-85 trong trận đấu tăng lớn nhất

Trận đấu tăng lớn nhất trong kháng chiến cứu nước của Quân đội nhân dân Việt Nam, phải kể đến trận đánh chống lấn chiếm tại Cửa Việt (Quảng Trị) sáng 28.1.1973: Quân giải phóng chỉ có 8 chiếc xe tăng, thiết giáp nhưng đã dũng cảm chiến đấu, đối chọi với 60 xe tăng, thiết giáp của địch.

ẢNH: BCTTG

Trong 8 chiếc xe của Quân giải phóng, duy nhất chỉ có 1 chiếc xe tăng bơi K63-85 số hiệu 704 (thuộc Tiểu đoàn 66, Trung đoàn 202) có hỏa lực pháo 85 mm.

Ngay đợt xuất kích đầu tiên rạng sáng 28.1.1973, chiếc xe tăng K63-85 số hiệu 704 do Đại đội trưởng Ngô Văn Khoán chỉ huy, mặc dù bị hỏng đèn chiếu sáng kính ngắm, nhưng với 7 phát đạn, đã bắn cháy 3, bắn hỏng 1 xe tăng địch.

ẢNH: BCTTG

Sau 3 ngày chiến đấu, 8 xe tăng thiết giáp của Quân giải phóng đã bắn cháy 18 xe, thu 11 xe (3 xe tăng M-48, 3 xe tăng M-41, 5 xe bọc thép M-113) tăng thiết giáp của địch. 

Về phía ta, 6/7 xe của Tiểu đoàn bộ binh cơ giới 66, Trung đoàn 202 bị bắn cháy (1 xe tăng K63-85, 5 xe thiết giáp).

ẢNH: BCTTG

Trận chiến đấu của bộ đội tăng thiết giáp ở phía nam Cửa Việt (Quảng Trị) cuối tháng 2.1973, mặc dù tương quan lực lượng hết sức bất lợi, nhưng với tinh thần chiến đấu dũng cảm, cách đánh sáng tạo, đã hiệu suất chiến đấu rất cao, góp phần lớn vào chiến thắng chung. 

Trận đấu tăng Cửa Việt tuy không thật điển hình, song đã đi vào lịch sử và để lại nhiều bài học quý giá về sử dụng tăng thiết giáp.

Ngọn đuốc sống 707

Trong cuộc tổng tiến công nổi dậy mùa xuân năm 1975, xe tăng K63-85 nằm trong đội hình các xe tăng thiết giáp của Trung đoàn xe tăng 273, Quân đoàn 3 (nay là Quân đoàn 34) tham gia chiến dịch Tây nguyên; Lữ đoàn xe tăng 203 (Binh chủng Tăng thiết giáp) và Trung đoàn xe tăng 574 (nay là lữ đoàn), Quân khu 5 trong chiến dịch giải phóng Huế - Đà Nẵng; chiến dịch Phan Rang - Xuân Lộc…

ẢNH: BCTTG

Chiến dịch Hồ Chí Minh, xe tăng bơi K63-85 tham gia trong đội hình các xe tăng bọc thép khác ở 5 mũi tiến công. Đặc biệt, sáng 30.4.1975, khi tiến đánh khu vực Trường võ bị Thủ Đức, xe tăng bơi K63-85 số hiệu 707 (Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn xe tăng thiết giáp 574) bị trúng đạn và bùng cháy dữ dội. Mặc dù vậy, 5 chiến sĩ trên xe vẫn kiên cường chiến đấu, bảo vệ đội hình và anh dũng hy sinh. (còn tiếp)

ẢNH: BÁO QĐND

Để bộ đội thương vong nhiều là thất bại

Cuối tháng 11.1971, Bộ Quốc phòng quyết định chuyển Trung đoàn xe tăng 202 thành trung đoàn bộ binh cơ giới đầu tiên của quân đội ta, đặt mật danh A2. Ngoài lực lượng bản thân, đơn vị còn tiếp nhận Tiểu đoàn 66 bộ binh địa phương tỉnh Nam Hà và Tiểu đoàn 244 Quảng Ninh. Chất lượng bộ đội địa phương không cao, cán bộ chưa có kiến thức gì về tăng thiết giáp, bộ binh cơ giới.

Cùng lúc đó, lại tiếp nhận nhiều trang bị mới, ta cải tiến một số xe tăng bơi nước K63-85 thành xe phóng hỏa tiễn phá rào mang tên FR. Nghe thì oai, nhưng chỉ là bỏ tháp pháo, lắp 1 khung sắt, đặt bệ phóng. Tuy là 1 sáng kiến nhưng rất cồng kềnh, rất khó cho việc bơi sông, trong thực tế không sử dụng được.

ẢNH: NGUYỄN KHẮC NGUYỆT

Sau 79 ngày đêm huấn luyện, đầu tháng 3.1972, chúng tôi vào Quảng Trị, tham gia chiến dịch Trị - Thiên 1972. Tuy đơn vị được trang bị đầy đủ hiện đại, nhưng tôi vẫn lo: những cán bộ phân đội và chiến sĩ lái xe tăng bơi nước không được huấn luyện lái dưới nước. Thợ sửa chữa chỉ được đào tạo và bổ túc 13 - 15 ngày. Cán bộ phân đội bộ binh cơ giới sử dụng thông tin còn lúng túng.

Đêm 1.4.1972, Bộ chỉ huy chiến dịch gửi mệnh lệnh chiến đấu. Nhận được điện, tôi rất sửng sốt vì chiến trường chưa được nghiên cứu, mà phải chiến đấu trong hành tiến theo bản đồ 1/100.000 in năm 1941. Đơn vị bộ binh hiệp đồng không được gặp. Không có đại diện mặt trận đến đón và bàn kỹ về kế hoạch.

Ở Việt Nam, địa hình phức tạp, bộ đội chưa qua tác chiến trên bản đồ, nên mệnh lệnh rất khó hoàn thành. Nhưng vẫn phải thực hiện vì quân lệnh như sơn.

Rạng sáng 2.4, toàn bộ 23 xe tăng thiết giáp lội nước của Tiểu đoàn 66 bắt đầu vượt sông Bến Hải, cách Cửa Tùng khoảng 200 m. Tuy nhiên do không thông thuộc địa hình, nên 10 xe bị mắc cạn, phải để lại. 13 xe còn lại hành quân đến cách Đông Hà 5 km thì phải dừng lại do cầu bị phá. Buổi sáng hôm sau, pháo biển và máy bay địch đến oanh tạc, nhiều bộ đội hy sinh và hỏng 8 xe tăng thiết giáp.

Trong đợt 2 của chiến dịch, Tiểu đoàn 244 đánh vào Phong Điền. Cấp trên yêu cầu cho 1 đại đội xe tăng lội nước K63-85 thọc vào đánh bọc sườn. Địa hình không biết, nhiều lần bị sa lầy, cản trở khi bơi qua sông. Một số xe kẹt lại. Mờ sáng đến vị trí, chưa kịp triển khai thì bị pháo binh, máy bay địch tấn công.

Ta chống trả quyết liệt, nhưng đơn độc. Bầu trời bị địch khống chế. Mặt đất không ai phối hợp. Cuối cùng, cả đại đội bị thương vong nặng, không hoàn thành nhiệm vụ. 

Trận chiến đấu này để lại cho tôi bài học sâu sắc: người chỉ huy giỏi, có mệnh lệnh chính xác, sẽ tiết kiệm được xương máu của cấp dưới và dẫn đến thành công. Ngược lại, để cấp dưới thương vong, đổ nhiều xương máu là thất bại.

Đại tá Võ Ngọc Hải, nguyên Chính ủy Trung đoàn xe tăng 202