Mới đây, tại tọa đàm “Sông Hồng - Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô”, TS. Nguyễn Viết Chức (Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Văn hóa - Xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội) đã có những chia sẻ tâm huyết dưới góc nhìn văn hóa về điều chỉnh quy hoạch phân khu sông Hồng.
TS. Nguyễn Viết Chức khẳng định: đây là bài toán khó, bảo tồn nhưng lại phát triển nghe như đối lập. Nhưng văn hóa không “cầm tù”, không đứng yên, văn hóa vẫn phát triển theo con đường của nó. Ông nhấn mạnh quy hoạch muốn nhìn đến tầm nhìn 100 năm phải nhìn hiểu và nhìn lại lịch sử 1.000 năm trước.
Sau khi Quy hoạch chung sông Hồng được phê duyệt năm 1998, đến năm 2000, với tư cách là Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin kiêm Chánh Văn phòng Chương trình Kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, ông Chức đã trình bày với Thành ủy Hà Nội 2 đề án trọng tâm trong số hơn 1.000 đầu việc của chương trình, đó là: Bảo tồn khu phố cũ và Quy hoạch và phát triển không gian sông Hồng. Đề xuất cốt lõi của đề án thời kỳ đó là: "Biến Hồng Hà thành con sông hiền hòa giữa lòng Hà Nội và đưa bãi giữa sông Hồng thành công viên tâm hồn". Tuy nhiên, thời điểm đó vẫn chưa thực hiện được.
Để giải bài toán giữa bảo tồn và phát triển, ông dẫn chứng bài học từ việc phục dựng công trình nhà Thái Học tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Thời nhà Lý và nhà Trần chưa hề có bia Tiến sĩ, phải đến thời nhà Lê mới bắt đầu dựng bia. Nhờ có hệ thống bia Tiến sĩ và việc xây dựng công trình mới sau này, chúng ta mới có chứng tích lịch sử về trường đại học đầu tiên đào tạo tiến sĩ.
Ông Chức khẳng định rằng bảo tồn không phải là ôm khư khư quá khứ. Do đó, theo ông quy hoạch sông Hồng là cần thiết nhưng cần sự cẩn trọng của các nhà khoa học, kiến trúc, thủy lợi để tạo ra các công trình mới trên nền tảng trân trọng và phát huy giá trị truyền thống. “Chúng ta kính trọng, trân trọng và phát huy nó, vấn đề ở chỗ đó”, TS Nguyễn Viết Chức chia sẻ.
Từng trực tiếp tham gia chống trận lũ lịch sử năm 1971, GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, trong quá khứ, việc đô thị “quay lưng ra sông” là cách ứng xử tự nhiên để thích nghi với thiên tai. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay, định hướng Hà Nội “quay mặt ra sông” là cách tiếp cận đúng đắn.
Ông dẫn chứng, trước đây, Hồ Tây, các bãi tự nhiên và đồng Dạ Trạch đóng vai trò như những bể chứa nước, giúp điều hòa và giảm áp lực dòng chảy. Các chi lưu thông thoáng cùng diện tích rừng đầu nguồn chưa bị xâm hại giúp sông Hồng có khả năng tự điều tiết khi xảy ra lũ lớn.
Từ kinh nghiệm đó, vị chuyên gia cho rằng quy hoạch hiện đại cần tiếp thu những bài học của cha ông, đồng thời ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ để giải quyết những bài toán quản lý dòng sông mà trước đây chưa thể xử lý.
Điều đó cũng đặt ra yêu cầu quá trình phát triển đô thị phải được tính toán thận trọng đối với các bãi sông, không gian chứa nước và hệ thống dòng chảy tự nhiên. Việc mở rộng không gian đô thị ven sông phải song hành với bảo đảm khả năng điều tiết nước và thích ứng với thiên tai.