Nhớ mái trường làng Nghĩa Chánh, những món quà 20-11 tặng thầy cô thời bao cấp

Thư viện nho nhỏ cho học sinh ham mê đọc sách

Trường có ba dãy phòng học và một dãy là các phòng ban sinh hoạt của thầy cô giáo. Trường được xây dựng trên một gò đất rộng mà trước đó là một gò mã nằm trong khu dân cư của xã. Hồi đó, cấp I và cấp II học chung. 

Buổi sáng là học sinh cấp II học, buổi chiều là tới lượt học sinh cấp I học. Nhà tôi gần sát trường học, cách hơn chục mét nên thường là mấy chị em tôi đi bộ tới trường.

Trường làng nghèo hồi đó không có làm cổng trường như bây giờ. Lúc ban đầu mới xây dựng và đi vào hoạt động trường cũng chưa có nhà vệ sinh một cách đúng nghĩa. Bàn ghế để học sinh ngồi học hồi đó được làm bằng những tấm ván gỗ cũ kỹ, có khi bàn ngồi học đã siêu vẹo, mục nát.

Tôi nhớ, phía trước và bên hông trường làng nghèo còn có những hàng cây xà cừ, hàng dừa, hàng cây bạch đàn cao to, thẳng tắp. Còn phía sau lưng trường là những hàng cây xanh mát. Ngồi trong lớp học nhìn ra cửa sổ có thể nhìn thấy hàng bạch đàn đang reo đùa trong gió và cánh đồng lúa chín rộng mênh mông với "cò bay thẳng cánh".

Những năm tháng thời “bao cấp”, trường tuy còn nghèo nàn, thiếu thốn về cơ sở vật chất nhưng trường cũng có một thư viện nho nhỏ để dành cho học sinh ham mê đọc sách, đọc truyện như tôi. 

Tôi nhớ lúc đó cô Thể vừa lên lớp vừa quản lý phòng thư viện của trường. Cứ giờ ra chơi hay những buổi nghỉ học, chưa đến lớp, tôi chạy đến thư viện để đọc sách truyện. Tôi thích đọc sách truyện về những anh hùng lịch sử.

Biết tôi ham và mê đọc sách truyện cô Thể thường cho tôi mượn sách truyện để mang về nhà đọc. Có khi cô bận việc hay lên lớp cô lại nhờ tôi trông coi phòng thư viện giúp cô. Tôi nhớ năm học lớp 6, có lần vì quá mê đọc sách truyện tôi lấy truyện ra và lén đọc trong giờ học, bị cô giáo chủ nhiệm phát hiện và...tịch thu.

Nước lũ tràn vô tận lớp học

Miền trung Quảng Ngãi quê tôi những năm tháng ấy cũng thường xuyên bão lũ triền miên. Cứ tới mùa bão lũ là nước ngập đường làng, nước tràn ngập tới sân trường, có khi nước lũ vô đến tận lớp học.

Cả cánh đồng lúa phía sau trường cũng ngập chìm ngập trong màu nước lũ mênh mông. Cứ vào mùa lũ cả cô và trò phải lội nước lũ để đến trường đến lớp. Có khi còn ngồi học trong phòng lớp nước lũ ngập tràn đến mắt cá chân. Có năm bão lũ lớn quá, ngôi trường làng của quê nghèo còn là nơi để bà con nghèo khó tránh bão lũ như gia đình tôi.

Thời "bao cấp" kinh tế, cuộc sống còn nhiều nghèo khó, có rất nhiều học sinh như chị em tôi đang học giữa chừng có khi phải bỏ học vì nhà nghèo khó. Tôi nhớ có lần em tôi đang học lớp 6 bỏ học giữa chừng hết mấy ngày, thế là cô giáo (Cô Sâm, sau này chủ nhiệm tôi) đạp xe tìm đến tận nhà để tìm hiểu hoàn cảnh rồi sẽ chia, động viên ba má và em tôi cố gắng đi học trở lại. Lần đó, nhờ cô đến nhà động viên, em tôi đã trở lại lớp học.

Trong khoảng đời học sinh, nhớ nhất và vui nhất là mỗi khi tới ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, 26-3 trường lớp lại tổ chức cắm trại ngay tại trường. 

Học sinh nào gần trường như tôi khi tham gia phải mang chén, nồi…từ nhà tới trường để tổ chức nấu ăn, tổ chức hội trại. Buổi tối học sinh cùng thầy cô giáo chủ nhiệm của mình sinh hoạt ngay tại hội trại. Các cuộc thi hóa trang, cuộc thi ca hát, văn nghệ kiểu “cây nhà lá vườn” ngay bên ánh lửa trại bập bùng với biết bao nhiêu kỷ niệm.

Nhớ nhất là Ngày 20/11

Đặc biệt, cứ tới những ngày lễ tết, đặc biệt là Ngày 20/11, Ngày Nhà giáo Việt Nam, chúng tôi lại đến thăm nhà thầy cô giáo của mình và trên tay là những món quà kiểu “cây nhà lá vườn” thời đó, đó có thể là những bức tranh, tấm lịch treo tường, cục xà phòng, mớ trái cây hay cuốn sổ ghi chép…

Thời gian thấm thoát thoi đưa, mấy mươi năm trôi qua, từ ngôi trường làng này, đến nay đã có biết bao nhiêu thế hệ học sinh học tập, hiếu học và “trưởng thành”, thành danh từ ngôi trường làng nghèo khó của quê hương như tôi và trong số đó, nhiều người con quê hương thành đạt, thành danh và trở về góp sức, xây dựng quê hương, đóng góp vật chất cho ngôi trường thân thương và là những người con hiếu đạo của gia đình.

Lớp thầy cô, giáo viên của nhiều thế hệ trước như cô Thể, cô Sâm, Thầy Đức, thầy Quang, thầy Vạn, cô Nguyện…đã về hưu và lớn tuổi, chúng tôi vẫn thường xuyên về thăm trường, thăm thầy cô giáo cũ và vẫn thường xuyên tương tác với thầy cô giáo của mình qua trang mạng cá nhân như Facebook, zalo, ôn lại những kỷ niệm xưa thời học trò…

Trong một lần nhân ngày Nhà giáo Việt Nam, thăm nhà cô Sâm, cô giáo cũ chủ nhiệm năm lớp 9 của chúng tôi năm 1993-1994 nhân dịp kỷ niệm 20-11, tôi nhớ mãi lời cô nói “Thời học trò là đẹp nhất trong quãng đời học sinh. 

Cô ao ước sống lại quãng đời học trò, học sinh của mình dù chỉ một ngày…”. Nhớ thương tuổi học trò, nhớ thương ngôi trường làng Nghĩa Chánh lắm chứ!

Kỷ niệm thân thương

Ngôi trường làng nghèo khó thời "bao cấp" hồi đó giờ đã được xây dựng khang trang sạch đẹp hơn với đầy đủ cơ sở vật chất và tiện nghi.

Hiện nay nhiều thế hệ con cháu tôi cũng đang theo học tại ngôi trường làng thân thương này. Thế nhưng, trong ký ức của mình, ngôi trường làng nghèo khó thời “bao cấp” hồi đó có thể nói vẫn mãi là kỷ niệm thân thương, ký ức đẹp của một đời người không thể nào quên lãng trong những năm tháng thời học sinh còn nhiều thiếu thốn, nghèo khó.

Hai mươi năm trôi qua, tôi vẫn nhớ mãi ngôi trường đổ nát sau bão Durian, nhớ những buổi học tạm và thầy cô, bạn bè đã cùng nhau vượt qua ngày tháng gian khó.