"Từ năm 2022, quốc hội Mỹ đã cấm nhập khẩu năng lượng từ Nga nhằm ngăn dòng tiền của người Mỹ tài trợ cho cuộc chiến nhằm vào Ukraine. Quốc hội đã nêu rõ Mỹ không nên nhập khẩu dầu mỏ từ Nga cho đến khi nước này chấm dứt hành động gây hấn nhằm vào Ukraine và ngừng đe dọa các đồng minh trong NATO", nhóm thượng nghị sĩ Mỹ cho biết trong tuyên bố chung ngày 11/10.
Văn bản có chữ ký của 3 thượng nghị sĩ Dân chủ gồm Jeanne Shaheen, Richard Blumenthal và Ron Wyden, cùng 4 thượng nghị sĩ Cộng hòa là Susan Collins, Lisa Murkowski, John Curtis và Thom Tillis.
"Quyết định của Tổng thống Donald Trump cho phép nhập khẩu diesel Nga vào Mỹ đã trực tiếp đi ngược đạo luật này. Chính phủ cũng không tham vấn quốc hội hoặc đưa ra lời giải thích nào để biện minh cho quyết định, dù luật pháp yêu cầu", tuyên bố có đoạn.
Các thượng nghị sĩ lên án động thái được cho là "cung cấp nguồn hỗ trợ tài chính quan trọng cho Nga", kêu gọi chính quyền Trump "lập tức đảo ngược quyết định".
Một điểm bán dầu diesel tại bang Kansas, Mỹ ngày 9/10. Ảnh: Reuters
Giá dầu diesel, loại nhiên liệu được sử dụng trong nông nghiệp, sưởi ấm nhà ở và vận tải đường bộ, đang ở gần mức cao kỷ lục tại Mỹ. Điều này có thể gây bất lợi cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử quốc hội tháng tới.
Tổng thống Trump hôm 9/10 cho biết Nga đã đồng ý lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và một triệu tấn ngay sau đó, có khả năng cung cấp thêm 3 triệu tấn trong thời gian ngắn tùy tình hình các nhà máy lọc dầu. Mỹ cũng cấp giấy phép miễn trừng phạt tạm thời cho phép dầu diesel Nga tiếp cận thị trường quốc tế.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và một số lãnh đạo phương Tây phản đối động thái của chính quyền Trump. Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas cho rằng dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với dầu diesel Nga sẽ tiếp thêm nguồn lực để nước này tiến hành chiến dịch tại Ukraine.
Ủy ban châu Âu cũng kêu gọi thiết lập lệnh ngừng bắn bao trùm các cơ sở hạ tầng ở cả Ukraine và Nga.
"Chúng tôi cho rằng cần có lệnh ngừng bắn nhằm bảo vệ nguồn cung lương thực toàn cầu, cũng như hạ tầng năng lượng tại Ukraine và Nga. Châu Âu hiểu quá rõ những cái giá tiềm ẩn của phụ thuộc quá mức vào nhiên liệu hóa thạch Nga và không muốn tiếp tay cho cuộc chiến nhằm vào Ukraine", cơ quan này cho hay.
Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Alaska tháng 8/2025. Ảnh: AP
Trong cuộc điện đàm với Tổng thống Zelensky ngày 11/10, Thủ tướng Canada Mark Carney cho rằng thỏa thuận diesel được ông Trump công bố đã "trực tiếp đi ngược lại những nỗ lực nhằm thiết lập hòa bình và ổn định tại châu Âu".
Cựu phó tổng thống Mike Pence mô tả dỡ bỏ trừng phạt đối với dầu mỏ Nga là hành động "phản bội di sản của ông Graham", đề cập "Đạo luật trừng phạt Nga và Iran năm 2026 của Lindsey O. Graham" được Tổng thống Trump ký ban hành hồi tháng trước nhằm vinh danh cố thượng nghị sĩ Cộng hòa có lập trường cứng rắn với Nga.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent bảo vệ thỏa thuận với Nga. "Chúng tôi sẽ thực hiện thỏa thuận bằng tất cả thẩm quyền pháp lý hiện có. Bất kỳ ai tại quốc hội cũng đều sai khi cho rằng đạo luật trước đây hoặc đạo luật Lindsey Graham cấm chúng tôi làm điều này. Thỏa thuận có lợi cho người dân Mỹ vì giúp kéo giá dầu diesel xuống", ông nói trong cuộc phỏng vấn với Fox News.
Thượng nghị sĩ John Barrasso, lãnh đạo số hai của đảng Cộng hòa tại Thượng viện, cũng ủng hộ chính phủ khi cho rằng ông Trump đang tập trung tìm cách giảm chi phí. "Tổng thống đang cân nhắc nhiều yếu tố và phải đưa ra những quyết định khó khăn", ông Barrasso nói.
Huyền Lê (Theo AFP, Reuters, Fox News)