Bộ Chỉ huy Quân sự TP Hải Phòng và UBND xã Vĩnh Bảo hoàn thành đợt khai quật, tìm kiếm hài cốt tại khu vực Mả Chìa từ ngày 26/9 đến 5/10. Khu vực khai quật rộng khoảng 250 m2. Lực lượng chức năng cất bốc 40 hài cốt trong tiểu quách và 16 hài cốt vùi lấp trong đất.
Ông Đào Phú Thùy Dương, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Bảo, cho biết những hài cốt không nằm trong tiểu quách đều có di vật là bát cũ. "Các tư liệu lịch sử và lời kể của nhân chứng chỉ ra rằng, trước khi thực dân Pháp sát hại các chiến sĩ, chúng đã cho họ ăn cơm. Khi những người phu mộ Việt Nam chôn cất các liệt sĩ, họ đã chôn theo những chiếc bát này", ông Dương nói.
Căn cứ hiện vật, tình trạng các hố chôn và dữ liệu thuộc Đề án 1237, cơ quan chức năng xác định được danh tính tám liệt sĩ chống Pháp, gồm Nguyễn Văn Cảm, Hà Văn Rặc, Đỗ Ngọc Bích, Đỗ Văn Choát, Nguyễn Văn Gắng, Vũ Văn Hữu, Phạm Văn Choát và Vũ Văn Tuân. Họ nguyên là cán bộ, du kích thuộc các xã Vinh Quang, Đồng Minh, Vĩnh Phong và Cao Minh cũ, nay thuộc các xã Vĩnh Bảo, Vĩnh Hải và Vĩnh Am.
Chính quyền địa phương dự kiến tổ chức lễ cầu siêu cho các liệt sĩ và đồng bào tử nạn tại Mả Chìa ngày 12/10; lễ truy điệu và an táng sẽ diễn ra ngày 15/10.
Chiếc bát cổ tìm thấy tại vị trí có hài cốt liệt sỹ chống Pháp. Ảnh: Đỗ Trường
Theo tư liệu lịch sử, bốt Mai Sơn nằm cạnh quốc lộ 10, tuyến đường kiểm soát lưu thông giữa Thái Bình, Hải Phòng và Quảng Ninh. Tháng 4/1951, quân Pháp lập bốt nhằm tạo vành đai bảo vệ khu vực Hải Phòng và đường 5. Công trình có tường đá cao hơn 3 m, hào sâu, hàng rào thép gai và ụ súng bao quanh. Lực lượng đồn trú gồm lính chính quy và lính phụ trợ, được trang bị súng máy, đại bác.
Từ khi được xây dựng đến năm 1954, bốt Mai Sơn là nơi giam giữ người dân và du kích bị bắt trong các đợt càn quét. Người bị giam chịu nhiều hình thức tra tấn như roi điện, kẹp ngón tay, đổ nước sôi, treo ngược. Những người tử vong sau khi bị tra tấn được chôn trong các hố tập thể tại gò Mả Chìa, khu vực rộng khoảng 5.000 m2 ngay sau bốt.
Để chống lại sự kiểm soát từ bốt Mai Sơn, du kích địa phương phá đường, đào hố và phục kích xe tuần tra. Tại các xã Nhân Hòa và Tiền Phong, dân quân gỡ mìn của quân Pháp vào ban đêm; có đêm họ gỡ được 33 quả để làm vũ khí đánh trả.
Hồ sơ chiến sự ghi nhận nhiều trận đánh quanh khu vực. Cuối tháng 5/1951 và giữa năm 1953, du kích dùng mìn, hố chông phục kích quân Pháp từ bốt Mai Sơn vào thôn Cựu Điện, tiêu diệt một số binh lính và thu vũ khí. Đầu năm 1954, phối hợp với chiến dịch Điện Biên Phủ, du kích đào hào sát hàng rào, đặt mìn ở cổng bốt và cắt đường tiếp tế, khiến hàng chục lính phụ trợ bỏ ngũ.
Hài cốt liệt sỹ được quy tập để làm lễ cầu siêu và an táng. Ảnh: Đỗ Trường
TP Hải Phòng đã đồng ý chủ trương đầu tư xây dựng khu tưởng niệm các liệt sĩ và đồng bào tử nạn tại gò Mả Chìa, nhằm biến địa điểm từng gắn với đau thương thành nơi giáo dục truyền thống yêu nước.
Lê Tân