Những đứa trẻ trong tòa án di trú ở Mỹ: "Cháu không có ai cả"

Ngày 28/9, tại một phòng xử di trú ở Harlingen, Texas, 25 trẻ em di cư ngồi trên những hàng ghế, giữa một phiên tòa có thể quyết định tương lai của các em tại Mỹ. Trong khung cảnh ấy, một bé sáu tuổi giả làm máy bay, còn bé ba tuổi Mateo mải nghịch chiếc micro thay vì chú ý đến những gì đang diễn ra. Thẩm phán phải nhắc một cô gái trẻ rằng thủ tục không phải chuyện đùa, bởi kết quả có thể quyết định em được ở lại Mỹ hay phải đối mặt với lệnh trục xuất. Trước khi phiên xử tiếp diễn, nhân viên xã hội âm thầm giải thích cho các em biết ai đang có mặt trong phòng, từ phiên dịch viên, thư ký đến thẩm phán. Sự hướng dẫn ấy giúp các em phần nào hiểu những người sẽ hỏi chuyện mình, nhưng không thể xóa đi sự bỡ ngỡ trong một thủ tục pháp lý xa lạ. Với nhiều đứa trẻ, đây là lần đầu tiên các em bước vào tòa án di trú, và cũng là lần đầu phải tự trả lời những câu hỏi nặng nề về tương lai. Một trong những em đầu tiên trình diện là Angel, cậu bé 13 tuổi đến từ Honduras, không có luật sư bên cạnh khi nói chuyện với thẩm phán. Được hỏi liệu có lý do nào khiến mình không thể trở về quê nhà hay không, Angel nói mẹ và gần như cả gia đình đều đang ở Mỹ. Cậu giải thích rằng trở về Honduras quá nguy hiểm, nhưng thẩm phán cho biết lời trình bày ấy chưa đủ điều kiện để cậu xin tị nạn theo quy định. Thẩm phán hỏi Angel muốn tự nguyện rời Mỹ hay để tòa ban hành lệnh trục xuất, một lựa chọn quá lớn với cậu bé đang đứng một mình. Angel đáp rằng mình không biết, không có ai bên cạnh và cũng chẳng có gì, rồi bật khóc ngay trong phòng xử. Thẩm phán bày tỏ sự thấu hiểu, nhưng nhấn mạnh luật nhập cư Mỹ rất nghiêm ngặt, đồng thời cho cậu thời hạn đến cuối tháng để kháng lệnh trục xuất. Trong lúc đó, Mateo, mới ba tuổi, vẫn đùa với micro khi được gọi đến bàn bào chữa, còn thẩm phán trao đổi với luật sư của em qua hình thức trực tuyến. Sau đó, thẩm phán hỏi 15 trẻ vị thành niên không có luật sư liệu đây có phải lần đầu các em đến tòa di trú hay không. Tất cả đều trả lời là có, nhưng khi được hỏi ai muốn tự nguyện rời Mỹ, không em nào giơ tay, ngoài một đứa trẻ giơ tay nghịch ngợm. Những cảnh tượng tại tòa diễn ra trong bối cảnh hàng trăm trẻ di cư không có người đi kèm, hoặc có gia đình bị bắt giữ, đang lưu lại các cơ sở do chính phủ Mỹ quản lý. Các cơ sở này thuộc Văn phòng Tái định cư Người tị nạn, nằm trong Bộ Y tế và Nhân sinh Mỹ, nơi tiếp nhận những trẻ em đang chờ giải quyết tình trạng của mình. Theo bài viết của Dân Trí, quy trình dành cho trẻ em nhập cư và tị nạn ngày càng khó khăn, trong khi trợ giúp pháp lý ngày càng thiếu hụt. Lịch phỏng vấn xin tị nạn có thể bị thay đổi đột ngột, đôi khi trẻ chỉ được báo trước 24 giờ, khiến việc chuẩn bị trở nên khó khăn. Những phiên tòa nhập cư trước đây kéo dài nhiều tháng nay có thể diễn ra chỉ trong vài ngày hoặc vài tuần, còn thủ tục nội bộ thường xuyên thay đổi. Trong khi ấy, người thân và người giám hộ phải vượt qua thêm nhiều rào cản nếu muốn xin bảo lãnh để đưa các em về với gia đình. Trẻ em cũng phải đưa ra bằng chứng cho yêu cầu xin tị nạn như người lớn, nhưng luật không bắt buộc các em luôn có đại diện pháp lý trong suốt quá trình. Một nhà phân tích lưu ý rằng trẻ bốn tuổi có thể biết mình đang nói chuyện với thẩm phán, nhưng chỉ hiểu rất ít về nơi mình đang ở và chuyện gì xảy ra. Các quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump nói quy trình nhằm bảo vệ lợi ích của trẻ, ngăn các em gặp nguy hiểm và bảo đảm việc kiểm tra nghiêm ngặt.